Adhyaya 8

Verse 1

अर्जुनेन वसुदेवसमाश्वासनपूर्वकं सकलपौरान्प्रति नातिचिरादेव द्वारकायाः समुद्रेण समाप्लावननिवेदनपूर्वकं सर्वेषामिन्द्रप्रस्थंप्रति प्रयाणसंनाहसंचोदना।। 1 ।। तथा परेद्युर्योगेन शरीरंत्यक्तवतो वसुदेवस्य पत्नीभिः सह संस्करणपूर्वकं रामकृष्णशरीरयोर्दाहनम्।। 2 ।। ततो वज्रार्जुनपुरस्कारेण सकलपौरजने पुरःपुनः प्रयाते समुद्रेण पश्चाद्भागे पौरजनमुक्ततत्तद्भागस्य स्वजलेन समाक्रमणम्।। 3 ।। अर्जुनेन मध्येमार्गं चोरापहृतावशिष्टयादवकलत्रादिभिः सह स्वदेशमेत्य युधिष्ठिराज्ञया वज्रस्येन्द्रप्रस्थराज्येऽभिषेचनम्। तथा सात्यकिसुतादीनां तत्रतत्र राज्येऽभिषेचनम्।। 3 ।। रुक्मिण्यादिभिः काभिश्चिदग्निप्रवेशनम्। सत्यभामादिभिः काभिश्चन तपसे वनगमनम्।। 4 ।। वैशम्पायन उवाच। एवमुक्तः स बीभत्सुर्मातुलेनि परंतप। दुर्मना दीनवदनो वसुदेवमुवाच ह।।

arjunena vasudevasamāśvāsanapūrvakaṃ sakalapaurānprati nāticirādeva dvārakāyāḥ samudreṇa samāplāvananivedanapūrvakaṃ sarveṣāmindraprasthaṃprati prayāṇasaṃnāhasaṃcodanā|| 1 || tathā paredyuryogena śarīraṃtyaktavato vasudevasya patnībhiḥ saha saṃskaraṇapūrvakaṃ rāmakṛṣṇaśarīrayordāhanam|| 2 || tato vajrārjunapuraskāreṇa sakalapaurajane puraḥpunaḥ prayāte samudreṇa paścādbhāge paurajanamuktatattadbhāgasya svajalena samākramaṇam|| 3 || arjunena madhyemārgaṃ corāpahṛtāvaśiṣṭayādavakalatrādibhiḥ saha svadeśametya yudhiṣṭhirājñayā vajrasyendraprastharājye'bhiṣecanam| tathā sātyakisutādīnāṃ tatratatra rājye'bhiṣecanam|| 3 || rukmiṇyādibhiḥ kābhiścidagnipraveśanam| satyabhāmādibhiḥ kābhiścana tapase vanagamanam|| 4 || vaiśampāyana uvāca| evamuktaḥ sa bībhatsurmātuleni paraṃtapa| durmanā dīnavadano vasudevamuvāca ha||

Verse 2

नाहं वृष्णिप्रवीरेण बन्धुभिश्चैव मातुल। विहीनां पृथिवीं द्रष्टुं शक्तश्चिरमिह प्रभो।।

nāhaṃ vṛṣṇipravīreṇa bandhubhiścaiva mātula| vihīnāṃ pṛthivīṃ draṣṭuṃ śaktaściramiha prabho||

Verse 3

राजा च भीमसेनश्च सहदेवश्च पाण्डवः। नकुलो याज्ञसेनी च षडेकमनसो वयम्।।

rājā ca bhīmasenaśca sahadevaśca pāṇḍavaḥ| nakulo yājñasenī ca ṣaḍekamanaso vayam||

Verse 4

राज्ञः संक्रमणे चापि कामोऽयं नित्यमेव हि। तमिमं विद्धि सम्प्राप्तं कालं कालविदांवर।।

rājñaḥ saṃkramaṇe cāpi kāmo'yaṃ nityameva hi| tamimaṃ viddhi samprāptaṃ kālaṃ kālavidāṃvara||

Verse 5

सर्वथा वृष्णिदारांस्तु बालं वृद्धं तथैव च। नयिष्ये परिगृह्याहमिन्द्रप्रस्थमरिंदम।।

sarvathā vṛṣṇidārāṃstu bālaṃ vṛddhaṃ tathaiva ca| nayiṣye parigṛhyāhamindraprasthamariṃdama||

Verse 6

इत्युक्त्वा दारुकमिदं वाक्यमाह धनंजयः। अमात्यान्वृष्णिवीराणां द्रष्टुमिच्छामि माचिरम्।।

ityuktvā dārukamidaṃ vākyamāha dhanaṃjayaḥ| amātyānvṛṣṇivīrāṇāṃ draṣṭumicchāmi māciram||

Verse 7

इत्येवमुक्त्वा वचनं सुधर्मां यादवीं सभाम्। प्रविवेशार्जुनः शूरः शोचमानो महाभुजः।।

ityevamuktvā vacanaṃ sudharmāṃ yādavīṃ sabhām| praviveśārjunaḥ śūraḥ śocamāno mahābhujaḥ||

Verse 8

तमासनगतं तत्र सर्वाः प्रकृतयस्तथा। ब्राह्मणा नागरास्तत्र परिवार्योपतस्थिरे।।

tamāsanagataṃ tatra sarvāḥ prakṛtayastathā| brāhmaṇā nāgarāstatra parivāryopatasthire||

Verse 9

तान्दीनमनसः सर्वान्विमूढान्गतचेतसः। उवाचेदं वचः काले पार्थो दीनतरस्तथा।।

tāndīnamanasaḥ sarvānvimūḍhāngatacetasaḥ| uvācedaṃ vacaḥ kāle pārtho dīnatarastathā||

Verse 10

शक्रप्रस्थमहं नेष्ये पृष्णन्धकजनं स्वयम्। इदं तु नगरं सर्वं समुद्रः प्लावयिष्यति।।

śakraprasthamahaṃ neṣye pṛṣṇandhakajanaṃ svayam| idaṃ tu nagaraṃ sarvaṃ samudraḥ plāvayiṣyati||

Verse 11

सज्जीकुरुत यानानि रत्नानि विविधानि च। वज्रोऽयं भवतां राजा शक्रप्रस्थे भविष्यति।।

sajjīkuruta yānāni ratnāni vividhāni ca| vajro'yaṃ bhavatāṃ rājā śakraprasthe bhaviṣyati||

Verse 12

सप्तमे दिवसे चैव रवौ विमल उद्गते। बहिर्वत्स्यामहे सर्वे सज्जीभावत माचिरम्।।

saptame divase caiva ravau vimala udgate| bahirvatsyāmahe sarve sajjībhāvata māciram||

Verse 13

इत्युक्तास्तेन ते सर्वे पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा। सज्जमाशु ततश्चक्रुः स्वसिद्ध्यर्थं समुत्सुकाः।।

ityuktāstena te sarve pārthenākliṣṭakarmaṇā| sajjamāśu tataścakruḥ svasiddhyarthaṃ samutsukāḥ||

Verse 14

तां रात्रिमवसत्पार्थः केशवस्य निवेशने। महता शोकमोहेन सहसाऽभिपरिप्लुतः।।

tāṃ rātrimavasatpārthaḥ keśavasya niveśane| mahatā śokamohena sahasā'bhipariplutaḥ||

Verse 15

श्वोभूतेऽथ ततः शौरिर्वसुदेवः प्रतापवान्। युक्त्वाऽऽत्मानं महातेजा जगाम गतिमुत्तमां।।

śvobhūte'tha tataḥ śaurirvasudevaḥ pratāpavān| yuktvā''tmānaṃ mahātejā jagāma gatimuttamāṃ||

Verse 16

ततः शब्दो महानासीद्वसुदेवनिवेशने। दारुणः क्रोशतीनां च रुदतीनां च योषिताम्।।

tataḥ śabdo mahānāsīdvasudevaniveśane| dāruṇaḥ krośatīnāṃ ca rudatīnāṃ ca yoṣitām||

Verse 17

प्रकीर्णमूर्धजाः सर्वा विमुक्ताभरणस्रजः। उरांसि पाणिभिर्घ्नन्त्यो व्यलपन्तकरुणं स्त्रियः।

prakīrṇamūrdhajāḥ sarvā vimuktābharaṇasrajaḥ| urāṃsi pāṇibhirghnantyo vyalapantakaruṇaṃ striyaḥ|

Verse 18

तं देवकी च भद्रा च रोहिणी मदिरा तथा। अन्वारोढुं व्यवसिता भर्तारं योषितां वराः।।

taṃ devakī ca bhadrā ca rohiṇī madirā tathā| anvāroḍhuṃ vyavasitā bhartāraṃ yoṣitāṃ varāḥ||

Verse 19

ततः शौरिं नृयुक्तेन बहुमूल्येन भारत। यानेन महता पार्थो बहिर्निष्क्रामयत्तदा।।

tataḥ śauriṃ nṛyuktena bahumūlyena bhārata| yānena mahatā pārtho bahirniṣkrāmayattadā||

Verse 20

तमन्वयुस्तत्रतत्रं दुःखसोकसमन्विताः। द्वारकावासिनः सर्वे पौरजानपदा हिताः।।

tamanvayustatratatraṃ duḥkhasokasamanvitāḥ| dvārakāvāsinaḥ sarve paurajānapadā hitāḥ||

Verse 21

तस्याश्वमेधिकं छत्रं दीप्यमानाश्च पावकाः। पुरस्तात्तस्य यानस्य याजकाश्च ततो ययुः।।

tasyāśvamedhikaṃ chatraṃ dīpyamānāśca pāvakāḥ| purastāttasya yānasya yājakāśca tato yayuḥ||

Verse 22

अनुजग्मुश्च तं वीरं देव्यस्ता वै स्वलङ्कृताः।। स्त्रीसहस्रैः परिवृता वधूभिश्च सहस्रशः।।

anujagmuśca taṃ vīraṃ devyastā vai svalaṅkṛtāḥ|| strīsahasraiḥ parivṛtā vadhūbhiśca sahasraśaḥ||

Verse 23

यस्तु देशः प्रियस्तस्य जीवतोऽभून्महात्मनः। तत्रैनमुपसंकल्प्य वितृमेधं प्रचक्रिरे।।

yastu deśaḥ priyastasya jīvato'bhūnmahātmanaḥ| tatrainamupasaṃkalpya vitṛmedhaṃ pracakrire||

Verse 24

तं चिताग्निगतं वीरं शूरपुत्रं वराङ्गनाः। ततोन्वारुरुहुः पत्न्यश्चतस्रः पतिलोकगाः।।

taṃ citāgnigataṃ vīraṃ śūraputraṃ varāṅganāḥ| tatonvāruruhuḥ patnyaścatasraḥ patilokagāḥ||

Verse 25

तं वै चतसृभिः स्त्रीभिरन्वितं पाण्डुनन्दनः। अदाहयच्चन्दनैश्च गन्धैरुच्चावचैरपि।।

taṃ vai catasṛbhiḥ strībhiranvitaṃ pāṇḍunandanaḥ| adāhayaccandanaiśca gandhairuccāvacairapi||

Verse 26

ततः प्रादुरभूच्छब्दः समिद्धस्य विभावसोः। सामगानां च निर्घोषो नराणां रुदतामपि।।

tataḥ prādurabhūcchabdaḥ samiddhasya vibhāvasoḥ| sāmagānāṃ ca nirghoṣo narāṇāṃ rudatāmapi||

Verse 27

ततो वज्रप्रधानास्ते वृष्ण्यन्धककुमारकाः। सर्वे चैवोदकं चक्रुः स्त्रियश्चैव महात्मनः।

tato vajrapradhānāste vṛṣṇyandhakakumārakāḥ| sarve caivodakaṃ cakruḥ striyaścaiva mahātmanaḥ|

Verse 28

अलुप्तधर्मस्तं धर्मं कारयित्वा स फल्गुनः। जगाम वृष्णयो यत्र विनष्टा भरतर्षभ।।

aluptadharmastaṃ dharmaṃ kārayitvā sa phalgunaḥ| jagāma vṛṣṇayo yatra vinaṣṭā bharatarṣabha||

Verse 29

स तान्दृष्ट्वा निपतितान्कदने भृशदुःखितः। बभूवातीव कौरव्यः प्राप्तकालं चकार ह।।

sa tāndṛṣṭvā nipatitānkadane bhṛśaduḥkhitaḥ| babhūvātīva kauravyaḥ prāptakālaṃ cakāra ha||

Verse 30

यथाप्रधानतश्चैव चक्रे सर्वास्तथा क्रियाः। ये हता ब्रह्मशापेन मुसलैरेरकोद्भवैः।।

yathāpradhānataścaiva cakre sarvāstathā kriyāḥ| ye hatā brahmaśāpena musalairerakodbhavaiḥ||

Verse 31

ततो भगवतो देहं दृष्ट्वा शिष्यः प्रलप्य च। स्मृत्वा तद्वचनं सर्वं मोहशोकोपबृंहितः।।

tato bhagavato dehaṃ dṛṣṭvā śiṣyaḥ pralapya ca| smṛtvā tadvacanaṃ sarvaṃ mohaśokopabṛṃhitaḥ||

Verse 32

ततः शरीरे रामस्य वासुदेवस्य चोभयोः। अन्वीक्ष्य दाहयामास पुरुषैराप्तकारिभिः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते मौसलपर्वणि अष्टमोऽध्यायः।। 8 ।।

tataḥ śarīre rāmasya vāsudevasya cobhayoḥ| anvīkṣya dāhayāmāsa puruṣairāptakāribhiḥ|| || iti śrīmanmahābhārate mausalaparvaṇi aṣṭamo'dhyāyaḥ|| 8 ||

Verse 33

स तेषां विधिवत्कृत्वा प्रेतकार्याणि पाण्डवः। सप्तमे दिवसे प्रायाद्रथमारुह्य सत्वरः।।

sa teṣāṃ vidhivatkṛtvā pretakāryāṇi pāṇḍavaḥ| saptame divase prāyādrathamāruhya satvaraḥ||

Verse 34

अश्वयुक्तै रथैश्चापि गोखरोष्ट्रयुतैरपि। स्त्रियस्ता वृष्णिवीराणां रुदन्त्यः शोककर्शिताः।।

aśvayuktai rathaiścāpi gokharoṣṭrayutairapi| striyastā vṛṣṇivīrāṇāṃ rudantyaḥ śokakarśitāḥ||

Verse 35

अनुजग्मुर्महात्मानं पाण्डुपुत्रं धनंजयम्। भृत्याश्चान्धकवृष्णीनां सादिनो रथिनश्च ये।।

anujagmurmahātmānaṃ pāṇḍuputraṃ dhanaṃjayam| bhṛtyāścāndhakavṛṣṇīnāṃ sādino rathinaśca ye||

Verse 36

वीरहीना वृद्धबालाः पौरजानपदास्तथा। ययुस्ते परिवार्याथ कलत्रं पार्थशासनात्।।

vīrahīnā vṛddhabālāḥ paurajānapadāstathā| yayuste parivāryātha kalatraṃ pārthaśāsanāt||

Verse 37

कुञ्जरैश्च गजारोहा ययुः शैलनिर्भस्तथा। सपादरक्षैः संयुक्ताः सोत्तरायुधिका ययुः।।

kuñjaraiśca gajārohā yayuḥ śailanirbhastathā| sapādarakṣaiḥ saṃyuktāḥ sottarāyudhikā yayuḥ||

Verse 38

पुत्राश्चान्धकवृष्णीनां सर्वे पार्थमनुव्रताः। ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव महाधनाः।।

putrāścāndhakavṛṣṇīnāṃ sarve pārthamanuvratāḥ| brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścaiva mahādhanāḥ||

Verse 39

दश षट् च सहस्राणि वासुदेवावरोधनम्। पुरस्कृत्य ययुर्वज्रं पौत्रं कृष्णस्य धीमतः।।

daśa ṣaṭ ca sahasrāṇi vāsudevāvarodhanam| puraskṛtya yayurvajraṃ pautraṃ kṛṣṇasya dhīmataḥ||

Verse 40

बहूनि च सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च। भोजवृष्ण्यन्धकस्त्रीणां हतनाथानि निर्ययुः।।

bahūni ca sahasrāṇi prayutānyarbudāni ca| bhojavṛṣṇyandhakastrīṇāṃ hatanāthāni niryayuḥ||

Verse 41

तत्सागरसमप्रख्यं वृष्णिचक्रं महर्द्धिमत्। उवाह रथिनांश्रेष्ठः पार्थः परपुरंजयः।।

tatsāgarasamaprakhyaṃ vṛṣṇicakraṃ maharddhimat| uvāha rathināṃśreṣṭhaḥ pārthaḥ parapuraṃjayaḥ||

Verse 42

निर्याते तु जने तस्मिन्सागरो मकरालयः। द्वारकां रत्नसंपूर्णां जलेनाप्लावयत्तदा।।

niryāte tu jane tasminsāgaro makarālayaḥ| dvārakāṃ ratnasaṃpūrṇāṃ jalenāplāvayattadā||

Verse 43

यद्यद्धि पुरुषव्याघ्रो भूमेस्तस्या व्यमुञ्चत। तत्तत्संप्लावयामास सलिलेन स सागरः।।

yadyaddhi puruṣavyāghro bhūmestasyā vyamuñcata| tattatsaṃplāvayāmāsa salilena sa sāgaraḥ||

Verse 44

तदद्भुतमभिप्रेक्ष्य द्वारकावासिनो जनाः। तूर्णात्तूर्णतरं जग्मुरहो दैवमिति ब्रुवन्।। अन्विष्य दाहयामासेति झ.पाठः।।

tadadbhutamabhiprekṣya dvārakāvāsino janāḥ| tūrṇāttūrṇataraṃ jagmuraho daivamiti bruvan|| anviṣya dāhayāmāseti jha.pāṭhaḥ||

Verse 45

काननेषु च रम्येषु पर्वतेषु नदीषु च। निवसन्नानयामास वृष्णिदारान्धनंजयः।।

kānaneṣu ca ramyeṣu parvateṣu nadīṣu ca| nivasannānayāmāsa vṛṣṇidārāndhanaṃjayaḥ||

Verse 46

स पञ्चनदमासाद्य धीमानतिसमृद्धिमत्। देशे गोपशुधान्याढ्ये निवासमकरोत्प्रभुः।।

sa pañcanadamāsādya dhīmānatisamṛddhimat| deśe gopaśudhānyāḍhye nivāsamakarotprabhuḥ||

Verse 47

ततो लोभः समभवद्दस्यूनां निहतेश्वराः। दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमानाः पार्थेनैकेन भारत।।

tato lobhaḥ samabhavaddasyūnāṃ nihateśvarāḥ| dṛṣṭvā striyo nīyamānāḥ pārthenaikena bhārata||

Verse 48

ततस्ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः। आभीरा मन्त्रयामासुः समेत्याशुभदर्शनाः।।

tataste pāpakarmāṇo lobhopahatacetasaḥ| ābhīrā mantrayāmāsuḥ sametyāśubhadarśanāḥ||

Verse 49

अयमेकोऽर्जुनो धन्वी वृद्धबालं हतेश्वरम्। नयत्यस्मानतिक्रम्य् योधाश्चेमे हतौजसः।।

ayameko'rjuno dhanvī vṛddhabālaṃ hateśvaram| nayatyasmānatikramy yodhāśceme hataujasaḥ||

Verse 50

ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवस्ते सहस्रशः। अभ्यधावन्त वृष्णीनां तं जनं लोप्त्रहारिणः।।

tato yaṣṭipraharaṇā dasyavaste sahasraśaḥ| abhyadhāvanta vṛṣṇīnāṃ taṃ janaṃ loptrahāriṇaḥ||

Verse 51

महता सिंहनादेन त्रासयन्तः पृथग्जनम्। अभिपेतुर्धनार्थं ते कालपर्यायचोदिताः।।

mahatā siṃhanādena trāsayantaḥ pṛthagjanam| abhipeturdhanārthaṃ te kālaparyāyacoditāḥ||

Verse 52

ततो निवृत्तः कौन्तेयः सहसा सपदानुगः। उवाच तान्महाबाहुरर्जुनः प्रहसन्निव।।

tato nivṛttaḥ kaunteyaḥ sahasā sapadānugaḥ| uvāca tānmahābāhurarjunaḥ prahasanniva||

Verse 53

निवर्तध्वमधर्मज्ञा यदि जीवितुमिच्छथ। इदानीं शरनिर्भिन्नाः शोचध्वं निहता मया।।

nivartadhvamadharmajñā yadi jīvitumicchatha| idānīṃ śaranirbhinnāḥ śocadhvaṃ nihatā mayā||

Verse 54

तथोक्तास्तेन वीरेणि कदर्तीकृत्य तद्वचः। अभिपेतुर्जनं मूढा वार्यमाणाः पुनःपुनः।।

tathoktāstena vīreṇi kadartīkṛtya tadvacaḥ| abhipeturjanaṃ mūḍhā vāryamāṇāḥ punaḥpunaḥ||

Verse 55

ततोऽर्जुनो धनुर्दिव्यं गाण्डीवमजरं महत्। कआरोपयितुमारेभे यत्नादिव कथञ्चन।।

tato'rjuno dhanurdivyaṃ gāṇḍīvamajaraṃ mahat| kaāropayitumārebhe yatnādiva kathañcana||

Verse 56

चकार सज्यं कृच्छ्रेणि सम्भ्रमे तुमुले सति। चिन्तयामास शस्त्राणि न च सस्मार तान्यपि।।

cakāra sajyaṃ kṛcchreṇi sambhrame tumule sati| cintayāmāsa śastrāṇi na ca sasmāra tānyapi||

Verse 57

वैकृतं तन्महद्दृष्ट्वा भुजवीर्य तथा युधि। दिव्यानां च महास्त्राणां विनाशाद्व्रीडितोऽभवत्।।

vaikṛtaṃ tanmahaddṛṣṭvā bhujavīrya tathā yudhi| divyānāṃ ca mahāstrāṇāṃ vināśādvrīḍito'bhavat||

Verse 58

वृष्णियोधाश्च ते सर्वे गजाश्वरथयोधिनः। न शेकुरावर्तयितुं ह्रियमाणं स्वकं धनम्।।

vṛṣṇiyodhāśca te sarve gajāśvarathayodhinaḥ| na śekurāvartayituṃ hriyamāṇaṃ svakaṃ dhanam||

Verse 59

कलत्रस्य बहुत्वाद्धि सम्पतन्सु ततस्ततः। प्रयत्नमकरोत्पार्थो जनस्य परिरक्षणे।।

kalatrasya bahutvāddhi sampatansu tatastataḥ| prayatnamakarotpārtho janasya parirakṣaṇe||

Verse 60

मिषतां सर्वयोधानां ततस्ताः प्रमदोत्तमाः। समन्ततोवकृष्यन्त कामाच्चान्याः प्रवव्रजुः।।

miṣatāṃ sarvayodhānāṃ tatastāḥ pramadottamāḥ| samantatovakṛṣyanta kāmāccānyāḥ pravavrajuḥ||

Verse 61

ततो गाण्डीवनिर्मुक्तैः शरैः पार्थो धनंजयः। जघान दस्यून्सोद्वेगो वृष्णिभृत्यैः सहस्रशः।।

tato gāṇḍīvanirmuktaiḥ śaraiḥ pārtho dhanaṃjayaḥ| jaghāna dasyūnsodvego vṛṣṇibhṛtyaiḥ sahasraśaḥ||

Verse 62

क्षणेन तस्य ते राजन्क्षयं जग्मुरजिह्मगाः। अक्षया हि पुरा भूत्वा क्षीणाः क्षतजभोजनाः।।

kṣaṇena tasya te rājankṣayaṃ jagmurajihmagāḥ| akṣayā hi purā bhūtvā kṣīṇāḥ kṣatajabhojanāḥ||

Verse 63

स शरक्षयमासाद्य दुःखशोकसमाहतः। धनुष्कोट्या तदा दस्यूनवधीत्पाकशासनिः।।

sa śarakṣayamāsādya duḥkhaśokasamāhataḥ| dhanuṣkoṭyā tadā dasyūnavadhītpākaśāsaniḥ||

Verse 64

[प्रेक्षतस्त्वेव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः। जग्मुरादाय ते म्लेच्छाः समन्ताज्जनमेजय।।]

[prekṣatastveva pārthasya vṛṣṇyandhakavarastriyaḥ| jagmurādāya te mlecchāḥ samantājjanamejaya||]

Verse 65

धनंजयस्तु दैवं तन्मनसाऽचिन्तयत्प्रभुः। दुःखसोकसमाविष्टो निःश्वासपरमोऽभवत्।।

dhanaṃjayastu daivaṃ tanmanasā'cintayatprabhuḥ| duḥkhasokasamāviṣṭo niḥśvāsaparamo'bhavat||

Verse 66

अस्त्राणां च प्रणाशेन बाहुवीर्यस्य च क्षयात्। धनुषश्चाविधेयत्वाच्छराणां संक्षयेण च।।

astrāṇāṃ ca praṇāśena bāhuvīryasya ca kṣayāt| dhanuṣaścāvidheyatvāccharāṇāṃ saṃkṣayeṇa ca||

Verse 67

बभूव विमनाः पार्थो दैवमित्युनुचिन्तयन्। न्यवर्तत ततो राजन्नेदमस्तीति चिन्तयन्।।

babhūva vimanāḥ pārtho daivamityunucintayan| nyavartata tato rājannedamastīti cintayan||

Verse 68

ततः शेषं समादाय कलत्रस्य महामतिः। हृतभूयिष्ठरत्नस्य कुरुक्षेत्रमवातरत्।।

tataḥ śeṣaṃ samādāya kalatrasya mahāmatiḥ| hṛtabhūyiṣṭharatnasya kurukṣetramavātarat||

Verse 69

युधिष्ठिरस्यानुमते वंशकर्तॄन्कुमारकान्। न्यवेशयत कौरव्यस्तत्रतत्र धनंजयः।।

yudhiṣṭhirasyānumate vaṃśakartṝnkumārakān| nyaveśayata kauravyastatratatra dhanaṃjayaḥ||

Verse 70

हार्दिक्यतनयं पार्थो नगरे मृत्तिकावते। अश्वपतिं खाण्डवारण्ये राज्ये तत्र न्येवशयत्। भोजराजकलत्रं च हृतशेषं नरोत्तमः।।

hārdikyatanayaṃ pārtho nagare mṛttikāvate| aśvapatiṃ khāṇḍavāraṇye rājye tatra nyevaśayat| bhojarājakalatraṃ ca hṛtaśeṣaṃ narottamaḥ||

Verse 71

तथा वृद्धांश्च बालांश्च स्त्रियश्चादाय पाण्डवः। वीरैर्विहीनान्सर्वांस्ताञ्शक्रप्रस्थे न्यवेशयत्।।

tathā vṛddhāṃśca bālāṃśca striyaścādāya pāṇḍavaḥ| vīrairvihīnānsarvāṃstāñśakraprasthe nyaveśayat||

Verse 72

यौयुधानिं सरस्वत्याः पुत्रं सात्यकिनः प्रियम्। न्यवेशयत धर्मात्मा वृद्धबालपुरस्कृतम्।।

yauyudhāniṃ sarasvatyāḥ putraṃ sātyakinaḥ priyam| nyaveśayata dharmātmā vṛddhabālapuraskṛtam||

Verse 73

इन्द्रप्रस्थे ददौ राज्यं व्रज्राय परवीरहा। वज्रेणाक्रूरदारास्तु वार्यमाणाः प्रवव्रजुः।।

indraprasthe dadau rājyaṃ vrajrāya paravīrahā| vajreṇākrūradārāstu vāryamāṇāḥ pravavrajuḥ||

Verse 74

रुक्मिणी त्वथ गान्धारी शैब्दा हैमवतीत्यपि। देवी जींबवती चैव विविशुर्जातवेदसम्।।

rukmiṇī tvatha gāndhārī śaibdā haimavatītyapi| devī jīṃbavatī caiva viviśurjātavedasam||

Verse 75

सत्यभामा तथैवान्या देव्यः कृष्णस्य सम्मताः। वनं प्रविविशू राजंस्तापस्ये कृतनिश्चयाः।।

satyabhāmā tathaivānyā devyaḥ kṛṣṇasya sammatāḥ| vanaṃ praviviśū rājaṃstāpasye kṛtaniścayāḥ||

Verse 76

द्वारकावासिनो ये पुरुषाः पार्थमभ्ययुः। यथार्हं संविभज्यैनान्वज्रे पर्यददज्जयः।।

dvārakāvāsino ye puruṣāḥ pārthamabhyayuḥ| yathārhaṃ saṃvibhajyainānvajre paryadadajjayaḥ||

Verse 77

स तत्कृत्वा प्राप्तकालं बाष्णेणापिहितोऽर्जुनः। कृष्णद्वैपायनं व्यासं ददर्शासीनमाश्रमे।।

sa tatkṛtvā prāptakālaṃ bāṣṇeṇāpihito'rjunaḥ| kṛṣṇadvaipāyanaṃ vyāsaṃ dadarśāsīnamāśrame||