Adhyaya 7

Verse 1

वसुदेवेन स्वगृहमागतेऽर्जुने यादवक्षयनिदाननिवेदनपूर्वकं कृष्णाद्यनुस्मरणेन परिशोचनम्।। 1 ।। तथा तंप्रति कृष्णवचननिवेदनेन राज्यस्त्रीधनादिसमर्पणपूर्वकं स्वेन स्वप्राणत्यजनप्रतिज्ञानम्।। 2 ।। वैशम्पायन उवाच। तं प्रविष्टं महात्मानं वीरमानकदुन्दुभिः। पुत्रशोकेन संतप्तो ददर्श कुरुपुङ्गवम्।।

vasudevena svagṛhamāgate'rjune yādavakṣayanidānanivedanapūrvakaṃ kṛṣṇādyanusmaraṇena pariśocanam|| 1 || tathā taṃprati kṛṣṇavacananivedanena rājyastrīdhanādisamarpaṇapūrvakaṃ svena svaprāṇatyajanapratijñānam|| 2 || vaiśampāyana uvāca| taṃ praviṣṭaṃ mahātmānaṃ vīramānakadundubhiḥ| putraśokena saṃtapto dadarśa kurupuṅgavam||

Verse 2

तस्याश्रुपरिपूर्णाक्षो व्यूढोरस्को महाभुजः। आर्तस्यार्ततरः पार्थः पादौ जग्राह भारत।।

tasyāśruparipūrṇākṣo vyūḍhorasko mahābhujaḥ| ārtasyārtataraḥ pārthaḥ pādau jagrāha bhārata||

Verse 3

तस्य मूर्धानमाघ्रातुमियेषानकदुन्दुभिः। स्वस्रीयस्य महाबाहुर्न शशाक च शत्रुहन्।।

tasya mūrdhānamāghrātumiyeṣānakadundubhiḥ| svasrīyasya mahābāhurna śaśāka ca śatruhan||

Verse 4

समालिङ्ग्यार्जुनं वृद्धः स भुजाभ्यां महाभुजः। रुरोदाथ स्मरञ्शौरिं विललाप सुविह्वलः। भ्रातॄन्पुत्रांश्च पौत्रांश्च दौहित्रान्स सखीनपि।।

samāliṅgyārjunaṃ vṛddhaḥ sa bhujābhyāṃ mahābhujaḥ| rurodātha smarañśauriṃ vilalāpa suvihvalaḥ| bhrātṝnputrāṃśca pautrāṃśca dauhitrānsa sakhīnapi||

Verse 5

वसुदेव उवाच। यैर्जिता भूमिपालाश्च दैत्याश्च शतशोऽर्जुन। तान्सर्वान्नेह पश्यामि जीवाम्यर्जुन दुर्मरः।।

vasudeva uvāca| yairjitā bhūmipālāśca daityāśca śataśo'rjuna| tānsarvānneha paśyāmi jīvāmyarjuna durmaraḥ||

Verse 6

यो तावर्जुनशिष्यौ ते प्रियौ बहुमतौ सदा। तयोरपनयात्पार्थ वृष्णयो निधनं गताः।।

yo tāvarjunaśiṣyau te priyau bahumatau sadā| tayorapanayātpārtha vṛṣṇayo nidhanaṃ gatāḥ||

Verse 7

यौ तौ वृष्णिप्रवीराणां द्वावेवातिरथौ मतौ। प्रद्युम्नो युयुधानश्चि कथनन्कत्थसे च यौ।।

yau tau vṛṣṇipravīrāṇāṃ dvāvevātirathau matau| pradyumno yuyudhānaści kathanankatthase ca yau||

Verse 8

तौ सदा कुरुशार्दूल कृष्णस्य प्रियभाजनौ। तावुभौ वृष्णिनाशस्य मुखमास्तां धनंजय।।

tau sadā kuruśārdūla kṛṣṇasya priyabhājanau| tāvubhau vṛṣṇināśasya mukhamāstāṃ dhanaṃjaya||

Verse 9

न तु गर्हामि शैनेयं हार्दिक्यं चाहमर्जुन। अक्रूरं रौक्मिणेयं च शापो ह्येवात्र कारणम्।।

na tu garhāmi śaineyaṃ hārdikyaṃ cāhamarjuna| akrūraṃ raukmiṇeyaṃ ca śāpo hyevātra kāraṇam||

Verse 10

केशिनं यस्तु कंसं च विक्रम्यि हतवान्प्रभुः। विदेहमकरोत्पार्थं चैद्यं च बलगर्वितम्।।

keśinaṃ yastu kaṃsaṃ ca vikramyi hatavānprabhuḥ| videhamakarotpārthaṃ caidyaṃ ca balagarvitam||

Verse 11

नैषादिमेकलव्यं च चक्रे कालिङ्गमागधान्। गान्धारान्काशिराजं च मरुभूमौ च पार्थिवान्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते मौसलपर्वणि सप्तमोऽध्यायः।। 7 ।।

naiṣādimekalavyaṃ ca cakre kāliṅgamāgadhān| gāndhārānkāśirājaṃ ca marubhūmau ca pārthivān|| || iti śrīmanmahābhārate mausalaparvaṇi saptamo'dhyāyaḥ|| 7 ||

Verse 12

प्राच्यांश्च दाक्षिणात्यांश्च पार्वतीयांस्तथा नृपान्। सोभ्युपेक्षितवानेवमनयान्मधुसूदनः।।

prācyāṃśca dākṣiṇātyāṃśca pārvatīyāṃstathā nṛpān| sobhyupekṣitavānevamanayānmadhusūdanaḥ||

Verse 13

त्वं हि तं नारदश्चैव मुनयश्च सनातनम्। गोविन्दमनघं देवमभिजानीध्वमच्युतम्।।

tvaṃ hi taṃ nāradaścaiva munayaśca sanātanam| govindamanaghaṃ devamabhijānīdhvamacyutam||

Verse 14

प्रत्यपश्यच्च स विभुर्ज्ञातिक्षयमधोक्षजः। समुपेक्षितवान्नित्यं स्वयं स मम पुत्रकः।।

pratyapaśyacca sa vibhurjñātikṣayamadhokṣajaḥ| samupekṣitavānnityaṃ svayaṃ sa mama putrakaḥ||

Verse 15

गान्धार्या वचनं यत्तदृषीणां च परंतप। तन्नूनमन्यथा कर्तुं नैच्छत्स जगतः प्रभुः।।

gāndhāryā vacanaṃ yattadṛṣīṇāṃ ca paraṃtapa| tannūnamanyathā kartuṃ naicchatsa jagataḥ prabhuḥ||

Verse 16

प्रत्यक्षं भवतश्चापि तव पौत्रः परंतप। अश्वत्थाम्ना हतश्चापि जीवितस्तस्य तेजसा। इमांस्तु नैच्छत्स्वान्ज्ञातीन्रक्षितुं च सखा तव।।

pratyakṣaṃ bhavataścāpi tava pautraḥ paraṃtapa| aśvatthāmnā hataścāpi jīvitastasya tejasā| imāṃstu naicchatsvānjñātīnrakṣituṃ ca sakhā tava||

Verse 17

ततः पुत्रांश्च पौत्रांश्च भ्रातॄनथ सखींस्तथा। शयानान्निहतान्दृष्ट्वा कृष्णो मामब्रवीदिदम्।।

tataḥ putrāṃśca pautrāṃśca bhrātṝnatha sakhīṃstathā| śayānānnihatāndṛṣṭvā kṛṣṇo māmabravīdidam||

Verse 18

सम्प्राप्तोऽद्यायमस्यान्तः कुलस्य भरतर्षभ। आगमिष्यति बीभत्सुरिमां द्वारवतीं पुरीम्। आख्येयं तस्य यद्वृत्तं वृष्णीनां वैशसं महत्।।

samprāpto'dyāyamasyāntaḥ kulasya bharatarṣabha| āgamiṣyati bībhatsurimāṃ dvāravatīṃ purīm| ākhyeyaṃ tasya yadvṛttaṃ vṛṣṇīnāṃ vaiśasaṃ mahat||

Verse 19

स तु श्रुत्वा महातेजा यदूनां निधनं प्रभो। आगन्ता क्षिप्रमेवेह न मेऽत्रास्ति विचारणा।।

sa tu śrutvā mahātejā yadūnāṃ nidhanaṃ prabho| āgantā kṣiprameveha na me'trāsti vicāraṇā||

Verse 20

योऽहं तमर्जुनं विद्धि योऽर्जुनः सोहमेव तु। यद्ब्रूयात्तत्तथा कार्यमिति बुद्ध्यस्व भारत।।

yo'haṃ tamarjunaṃ viddhi yo'rjunaḥ sohameva tu| yadbrūyāttattathā kāryamiti buddhyasva bhārata||

Verse 21

स स्त्रीषु प्राप्तकालासु पाण्डवो बालकेषु च। प्रतिपत्स्यति बीभत्सुर्भवतश्चौर्ध्वद्गेहिकम्।।

sa strīṣu prāptakālāsu pāṇḍavo bālakeṣu ca| pratipatsyati bībhatsurbhavataścaurdhvadgehikam||

Verse 22

इमां च नगरीं सद्यः प्रतियाते धनंजये। प्राकारट्टालकोपेतां समुद्रः प्लावयिष्यति।।

imāṃ ca nagarīṃ sadyaḥ pratiyāte dhanaṃjaye| prākāraṭṭālakopetāṃ samudraḥ plāvayiṣyati||

Verse 23

अहं देशे तु कस्मिंश्चित्पुण्ये नियममास्थितः। कालं काङ्क्षे सद्य एव रामेण सहितो वने।।

ahaṃ deśe tu kasmiṃścitpuṇye niyamamāsthitaḥ| kālaṃ kāṅkṣe sadya eva rāmeṇa sahito vane||

Verse 24

एवमुक्त्वा हृषीकेशो मामचिन्त्यपराक्रमः। हित्वा मां बालकैः सार्धं दिशं कामप्यगात्प्रभुः।।

evamuktvā hṛṣīkeśo māmacintyaparākramaḥ| hitvā māṃ bālakaiḥ sārdhaṃ diśaṃ kāmapyagātprabhuḥ||

Verse 25

सोहं तौ च महात्मानौ चिन्तयन्रामकेशवौ। घोरं ज्ञातिवधं चैव न भुञ्जे शोककर्शितः।।

sohaṃ tau ca mahātmānau cintayanrāmakeśavau| ghoraṃ jñātivadhaṃ caiva na bhuñje śokakarśitaḥ||

Verse 26

न मोक्ष्येन च जीविष्ये दिष्ट्या प्राप्तोसि पाण्डव। यदुक्तं पार्थं कृष्णेन तत्सर्वमखिलं कुरु।।

na mokṣyena ca jīviṣye diṣṭyā prāptosi pāṇḍava| yaduktaṃ pārthaṃ kṛṣṇena tatsarvamakhilaṃ kuru||

Verse 27

एतत्ते पार्थ राज्यं च स्त्रियो रत्नानि चैव हि। इष्टान्प्राणानहं हीमांस्त्यक्ष्यामि रिपुसूदन।।

etatte pārtha rājyaṃ ca striyo ratnāni caiva hi| iṣṭānprāṇānahaṃ hīmāṃstyakṣyāmi ripusūdana||