Adhyaya 2

Verse 1

वैशंपायनेन जनमेजयंपति यादवानां मौसलेन निधनप्रकारकथनारम्भः।। 1 ।। कदाचन विश्वामित्राकदिमहर्षिषु द्वारकः मागतेषु कैश्चन यादवैः सांबस्य स्त्रीवेषपरिकल्पनेन मुनीन्प्रति गर्भिणीयं किंरूपमपत्यं प्रसविष्यतीति प्रश्नः।। 2 ।। ततो रुष्टैर्महर्षिभिः स्वकुलविनाशकमायसं मुसलं प्रसविष्यतीति शापदानम्।। 3 ।। ततः परेथुः सांवेन मुसले प्रसूते भीतैस्तै राजाज्ञया तस्य चूर्णकरणेन समुद्र प्रक्षेपणम्।। 4 ।। जनमेजय उवाच। कथं विनष्टा भगवन्नन्धका वृष्णिभिः सह। पश्यतो वासुदेवस्य भोजश्चैवक महारथाः।।

vaiśaṃpāyanena janamejayaṃpati yādavānāṃ mausalena nidhanaprakārakathanārambhaḥ|| 1 || kadācana viśvāmitrākadimaharṣiṣu dvārakaḥ māgateṣu kaiścana yādavaiḥ sāṃbasya strīveṣaparikalpanena munīnprati garbhiṇīyaṃ kiṃrūpamapatyaṃ prasaviṣyatīti praśnaḥ|| 2 || tato ruṣṭairmaharṣibhiḥ svakulavināśakamāyasaṃ musalaṃ prasaviṣyatīti śāpadānam|| 3 || tataḥ parethuḥ sāṃvena musale prasūte bhītaistai rājājñayā tasya cūrṇakaraṇena samudra prakṣepaṇam|| 4 || janamejaya uvāca| kathaṃ vinaṣṭā bhagavannandhakā vṛṣṇibhiḥ saha| paśyato vāsudevasya bhojaścaivaka mahārathāḥ||

Verse 2

वैशम्पायन उवाच। षट्त्रिंशेऽथ ततो वर्षे वृष्णीनामनयो महान्। अन्योन्यं मुसलैस्ते तु निजघ्नुः कालचोदिताः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते मौसलपर्वणि द्वितीयोऽध्यायः।। 2 ।।

vaiśampāyana uvāca| ṣaṭtriṃśe'tha tato varṣe vṛṣṇīnāmanayo mahān| anyonyaṃ musalaiste tu nijaghnuḥ kālacoditāḥ|| || iti śrīmanmahābhārate mausalaparvaṇi dvitīyo'dhyāyaḥ|| 2 ||

Verse 3

जनमेजय उवाच। केनानुशप्तास्ते वीराः क्षयं वृष्ण्यन्धका गताः। भोजाश्च द्विजवर्य त्वं विस्तरेण वदस्व मे।।

janamejaya uvāca| kenānuśaptāste vīrāḥ kṣayaṃ vṛṣṇyandhakā gatāḥ| bhojāśca dvijavarya tvaṃ vistareṇa vadasva me||

Verse 4

वैशम्पायन उवाच। विश्वामित्रं च कण्वं च नारदं च तपोधनम्। सारणप्रमुखा वीरा ददृशुर्द्वारकां गतान्।।

vaiśampāyana uvāca| viśvāmitraṃ ca kaṇvaṃ ca nāradaṃ ca tapodhanam| sāraṇapramukhā vīrā dadṛśurdvārakāṃ gatān||

Verse 5

ते वै सांबं पुरस्कृत्य भूषयित्वा स्त्रियं यथा। अब्रुवन्नुपसङ्गम्य् दैवदण्डिनिपीडिताः।।

te vai sāṃbaṃ puraskṛtya bhūṣayitvā striyaṃ yathā| abruvannupasaṅgamy daivadaṇḍinipīḍitāḥ||

Verse 6

इयं स्त्री पुत्रकामस्य बभ्रोरमिततेजसः। ऋषयः साधु जानीत किमियं जनयिष्यति।।

iyaṃ strī putrakāmasya babhroramitatejasaḥ| ṛṣayaḥ sādhu jānīta kimiyaṃ janayiṣyati||

Verse 7

इत्युक्तास्ते तदा राजन्विप्रलम्भप्रधर्षिताः। प्रत्यबुवंस्तान्मुनयो यत्तच्छृणु नराधिप।।

ityuktāste tadā rājanvipralambhapradharṣitāḥ| pratyabuvaṃstānmunayo yattacchṛṇu narādhipa||

Verse 8

वृष्ण्यन्धकविनाशाय मुसलं घोरमायसम्। वासुदेवस्य दायादः सांबोऽयं जनयिष्यति।।

vṛṣṇyandhakavināśāya musalaṃ ghoramāyasam| vāsudevasya dāyādaḥ sāṃbo'yaṃ janayiṣyati||

Verse 9

येन यूयं सुदुर्वृत्ता नृशंसा जातमन्यवः। उच्छेत्तारः कुलं कृत्स्नमृते रामजनार्दनौ।।

yena yūyaṃ sudurvṛttā nṛśaṃsā jātamanyavaḥ| ucchettāraḥ kulaṃ kṛtsnamṛte rāmajanārdanau||

Verse 10

समुद्रं यास्यति श्रीमांस्त्यक्त्वा देहं हलायुधः। जरःकृष्णं महात्मानं शयानं भुवि भेत्स्यति।। मुसलैरेरकालग्नैर्मुसलकणैः।।

samudraṃ yāsyati śrīmāṃstyaktvā dehaṃ halāyudhaḥ| jaraḥkṛṣṇaṃ mahātmānaṃ śayānaṃ bhuvi bhetsyati|| musalairerakālagnairmusalakaṇaiḥ||

Verse 11

इत्यब्रुवंस्ततो राजन्प्रलब्धास्तैर्दुरात्मभिः। मुनयः क्रोधरक्ताक्षाः समीक्ष्याथ परस्परम्। तथोक्त्वा मुनयस्ते तु यथागतमथो ययुः।।

ityabruvaṃstato rājanpralabdhāstairdurātmabhiḥ| munayaḥ krodharaktākṣāḥ samīkṣyātha parasparam| tathoktvā munayaste tu yathāgatamatho yayuḥ||

Verse 12

अथाब्रवीत्तदा वृष्णीञ्श्रुत्वैतन्मधुसूदनः। अन्तज्ञो मतिमांस्तस्य भवितव्यं तथेति तान्।।

athābravīttadā vṛṣṇīñśrutvaitanmadhusūdanaḥ| antajño matimāṃstasya bhavitavyaṃ tatheti tān||

Verse 13

एवमुक्त्वा हृषीकेशः प्रविवेश पुरं तदा। कृतान्तमन्यथा नैच्छत्कर्तुं स जगतः प्रभुः।।

evamuktvā hṛṣīkeśaḥ praviveśa puraṃ tadā| kṛtāntamanyathā naicchatkartuṃ sa jagataḥ prabhuḥ||

Verse 14

श्वोभूतेऽथ ततः सांबो मुसलं तदसूकत वै। येन वृष्णन्धककुले पुरुषा भस्मसात्कृताः।।

śvobhūte'tha tataḥ sāṃbo musalaṃ tadasūkata vai| yena vṛṣṇandhakakule puruṣā bhasmasātkṛtāḥ||

Verse 15

वृष्ण्यन्धकविनाशाय किंकरप्रतिमं महत्। असूत सापजं घोरं तच्च राज्ञे न्यवेदयन्।। जरा कृष्णमिति झ.पाठः। जरानामा कश्चित्कैवर्तः।।

vṛṣṇyandhakavināśāya kiṃkarapratimaṃ mahat| asūta sāpajaṃ ghoraṃ tacca rājñe nyavedayan|| jarā kṛṣṇamiti jha.pāṭhaḥ| jarānāmā kaścitkaivartaḥ||

Verse 16

विषण्णरूपस्तद्राजा सूक्ष्मं चूर्णमकारयत्। तच्चूर्णं सागरे चापि प्राक्षिपन्पुरुषा नृप।।

viṣaṇṇarūpastadrājā sūkṣmaṃ cūrṇamakārayat| taccūrṇaṃ sāgare cāpi prākṣipanpuruṣā nṛpa||

Verse 17

अघोषयंश्च नगरे वचनादाहुकस्य ते। जनार्दनस्य रामस्य बभ्रोश्चैव महात्मनः।।

aghoṣayaṃśca nagare vacanādāhukasya te| janārdanasya rāmasya babhroścaiva mahātmanaḥ||

Verse 18

अद्यप्रभृति सर्वेषु वृष्ण्यन्धककुलेष्विह। सुरासवो न कर्तव्यः, सर्वैर्नगरवासिभिः।।

adyaprabhṛti sarveṣu vṛṣṇyandhakakuleṣviha| surāsavo na kartavyaḥ, sarvairnagaravāsibhiḥ||

Verse 19

यश्च नो विदितं कुर्यात्पेयं कश्चिन्नरः क्वचित्। जीवन्स शूलमारोहेत्स्वयं कृत्वा सबान्धवः।। किङ्करो यमदूतस्तत्तुत्यम्।।

yaśca no viditaṃ kuryātpeyaṃ kaścinnaraḥ kvacit| jīvansa śūlamārohetsvayaṃ kṛtvā sabāndhavaḥ|| kiṅkaro yamadūtastattutyam||

Verse 20

ततो राजभयात्सर्वे नियमं चक्रिरे तदा। नराः सासनमाज्ञाय तस्य राज्ञो महात्मनः।।

tato rājabhayātsarve niyamaṃ cakrire tadā| narāḥ sāsanamājñāya tasya rājño mahātmanaḥ||