Adhyaya 1

Verse 1

प्रजापालनेन निजनगरे भ्रातृभिः सह सुखनिवासिना युधिष्ठिरेण कदाचनाशुभसूचकोत्पातदर्शनम्।। 1 ।। ततः कालन्तरे सबलकृष्णानां सर्वयादवानां परस्परं मौसलप्रहारेणि निश्शेषनिधनश्रवणम्।। 2 ।। श्रीवेदव्यासाय नमः। नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम्। देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्।। वैशम्पायन उवाच। षट्त्रिंशे त्वथ् संप्राप्ते वर्षे कौरवन्दनः। ददर्श विपरीतानि निमित्तानि युधिष्टिरः।।

prajāpālanena nijanagare bhrātṛbhiḥ saha sukhanivāsinā yudhiṣṭhireṇa kadācanāśubhasūcakotpātadarśanam|| 1 || tataḥ kālantare sabalakṛṣṇānāṃ sarvayādavānāṃ parasparaṃ mausalaprahāreṇi niśśeṣanidhanaśravaṇam|| 2 || śrīvedavyāsāya namaḥ| nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam| devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet|| vaiśampāyana uvāca| ṣaṭtriṃśe tvath saṃprāpte varṣe kauravandanaḥ| dadarśa viparītāni nimittāni yudhiṣṭiraḥ||

Verse 2

ववुर्वाताश्च निर्घाता रूक्षाः शर्करवर्षिणः। अपसव्यानि शकुना मण्डलानि प्रचक्रिरे।।

vavurvātāśca nirghātā rūkṣāḥ śarkaravarṣiṇaḥ| apasavyāni śakunā maṇḍalāni pracakrire||

Verse 3

प्रत्यगूहुर्महानद्यो दिशो नीहारसंवृताः। उल्काश्चाङ्गारवर्षिण्यः प्रापतन्गगनाद्भुवि।।

pratyagūhurmahānadyo diśo nīhārasaṃvṛtāḥ| ulkāścāṅgāravarṣiṇyaḥ prāpatangaganādbhuvi||

Verse 4

आदित्यो रजसा राजन्समवच्छन्नगनाद्भुवि।। विरश्मिरुदये नित्यं कबन्धैः समलङ्कृतः।।

ādityo rajasā rājansamavacchannaganādbhuvi|| viraśmirudaye nityaṃ kabandhaiḥ samalaṅkṛtaḥ||

Verse 5

परिवेषाश्च दृश्यन्ते दारुणाश्च द्रसूर्ययोः। त्रिवर्णाः श्यामरुक्षान्तास्तथा भस्मारुणप्रभाः।।

pariveṣāśca dṛśyante dāruṇāśca drasūryayoḥ| trivarṇāḥ śyāmarukṣāntāstathā bhasmāruṇaprabhāḥ||

Verse 6

एते चान्ये च बहव उत्पाता भयसंसिनः। दृश्यन्ते जगतो नाथ दिवमारोढुमिच्छति।।

ete cānye ca bahava utpātā bhayasaṃsinaḥ| dṛśyante jagato nātha divamāroḍhumicchati||

Verse 7

यस्य प्रसादाद्धर्मोऽयं कृते यद्वत्कलावपि। पाण्डवाश्च महाभाग युक्तास्तु यशसाऽनघ।।

yasya prasādāddharmo'yaṃ kṛte yadvatkalāvapi| pāṇḍavāśca mahābhāga yuktāstu yaśasā'nagha||

Verse 8

कस्य चित्त्वथ कालस्य कुरुराजो विशङ्कितः। शुश्राव वृष्णिचक्रस्य मुसलोत्सादनं कृतम्।।

kasya cittvatha kālasya kururājo viśaṅkitaḥ| śuśrāva vṛṣṇicakrasya musalotsādanaṃ kṛtam||

Verse 9

विमुक्तं वासुदेवं च श्रुत्वा रामं च पाण्डवः। समानीयाब्रवीद्भ्रातृन्कि करिष्याम इत्युत।।

vimuktaṃ vāsudevaṃ ca śrutvā rāmaṃ ca pāṇḍavaḥ| samānīyābravīdbhrātṛnki kariṣyāma ityuta||

Verse 10

परस्परं समासाद्य ब्रह्मदण्डबलात्कृतान्। वृष्णिन्विनष्टास्ते श्रुत्वा व्यथिताः पाण्डवा भृशम्।।

parasparaṃ samāsādya brahmadaṇḍabalātkṛtān| vṛṣṇinvinaṣṭāste śrutvā vyathitāḥ pāṇḍavā bhṛśam||

Verse 11

निधनं वासुदेवस्य समुद्रस्येव शोषणम्। वीरा न श्रद्दधुस्तस्य विनाशं शार्ङ्गधन्वनः।।

nidhanaṃ vāsudevasya samudrasyeva śoṣaṇam| vīrā na śraddadhustasya vināśaṃ śārṅgadhanvanaḥ||

Verse 12

मौसलं ते समाश्रित्य दुःखशोकसमन्विताः। विष्ण्णा हतसंकल्पाःकि पाण्डवाः समुपाविशन्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते मौसलपर्वणि प्रथमोऽध्यायः।। 1 ।।

mausalaṃ te samāśritya duḥkhaśokasamanvitāḥ| viṣṇṇā hatasaṃkalpāḥki pāṇḍavāḥ samupāviśan|| || iti śrīmanmahābhārate mausalaparvaṇi prathamo'dhyāyaḥ|| 1 ||