Adhyaya 9

Verse 1

धृतराष्टेण युधिष्ठिरात्सकलपौरजनानयनेन स्वस्य वनजिगमिषानिवेदनपूर्वकं तान्प्रात तदभ्यनुज्ञानप्रार्थना।। 1 ।। युधिष्ठिर उवाच। एवमेतत्करिष्यामि यथाऽऽत्थ पृथिवीपते। भूयश्चैवानुशास्योऽहं भवता पार्थिवर्षभ।।

dhṛtarāṣṭeṇa yudhiṣṭhirātsakalapaurajanānayanena svasya vanajigamiṣānivedanapūrvakaṃ tānprāta tadabhyanujñānaprārthanā|| 1 || yudhiṣṭhira uvāca| evametatkariṣyāmi yathā''ttha pṛthivīpate| bhūyaścaivānuśāsyo'haṃ bhavatā pārthivarṣabha||

Verse 2

भीष्मे स्वर्गमनुप्राप्तो गते च मधुसूदने। विदुरे संजये चैव कोऽन्यो मां वक्तुमर्हति।।

bhīṣme svargamanuprāpto gate ca madhusūdane| vidure saṃjaye caiva ko'nyo māṃ vaktumarhati||

Verse 3

यत्तु मामनुशास्तीह भवानद्य हिते स्थितः। कर्तास्मि तन्महीपाल निर्वृतो भव पार्थिव।।

yattu māmanuśāstīha bhavānadya hite sthitaḥ| kartāsmi tanmahīpāla nirvṛto bhava pārthiva||

Verse 4

वैशम्पायन उवाच। एवमुक्तः स राजर्षिर्धर्मराजेन धीमता। कौन्तेयं समनुज्ञातुमियेष भरतर्षभ।।

vaiśampāyana uvāca| evamuktaḥ sa rājarṣirdharmarājena dhīmatā| kaunteyaṃ samanujñātumiyeṣa bharatarṣabha||

Verse 5

पुत्र विश्राम्यतां तावन्ममापि बलवाञ्श्रमः। इत्युक्त्वा प्राविशद्राजा गान्धार्या भवनं तदा।।

putra viśrāmyatāṃ tāvanmamāpi balavāñśramaḥ| ityuktvā prāviśadrājā gāndhāryā bhavanaṃ tadā||

Verse 6

तमासनगतं देवी गान्धारी धर्मचारिणी। उवाच काले कालज्ञा प्रजापतिसमं पतिम्।।

tamāsanagataṃ devī gāndhārī dharmacāriṇī| uvāca kāle kālajñā prajāpatisamaṃ patim||

Verse 7

अनुज्ञातः स्वयं तेन व्यासेनि त्वं महर्षिणा। युधिष्ठिरस्यानुमते कदाऽरण्यं गमिष्यसि।।

anujñātaḥ svayaṃ tena vyāseni tvaṃ maharṣiṇā| yudhiṣṭhirasyānumate kadā'raṇyaṃ gamiṣyasi||

Verse 8

धृतराष्ट्र उवाच। गान्धार्यहमनुज्ञातः स्वयं पित्रा महात्मना। युधिष्ठिरस्यानुमते गन्तास्मि नचिराद्वनम्।।

dhṛtarāṣṭra uvāca| gāndhāryahamanujñātaḥ svayaṃ pitrā mahātmanā| yudhiṣṭhirasyānumate gantāsmi nacirādvanam||

Verse 9

अहं हि तावत्सर्वेषां तेषां दुर्द्यूतदेविनाम्। पुत्राणां दातुमिच्छामि प्रेत्यभावानुगं वसु। सर्वप्रकृतितिसान्निध्यं कारयित्वा स्ववेश्मनि।।

ahaṃ hi tāvatsarveṣāṃ teṣāṃ durdyūtadevinām| putrāṇāṃ dātumicchāmi pretyabhāvānugaṃ vasu| sarvaprakṛtitisānnidhyaṃ kārayitvā svaveśmani||

Verse 10

वैशम्पायन उवाच। इत्युक्त्वा धर्मराजाय प्रेषयामास वै तदा। स च तद्वचनात्सर्वं समानिन्ये महीपतिः।।

vaiśampāyana uvāca| ityuktvā dharmarājāya preṣayāmāsa vai tadā| sa ca tadvacanātsarvaṃ samāninye mahīpatiḥ||

Verse 11

ततः प्रतीतमनसो ब्राह्मणाः कुरुजाङ्गलाः। क्षत्रियाश्चैव वैश्याश्च शूद्राश्चैव समाययुः।।

tataḥ pratītamanaso brāhmaṇāḥ kurujāṅgalāḥ| kṣatriyāścaiva vaiśyāśca śūdrāścaiva samāyayuḥ||

Verse 12

ततो निष्क्रम्य नृपतिस्तस्मादन्तःकपुरात्तदा। दद्दशे तं जनं सर्वं सर्वाश्च प्रकृतीस्तथा।।

tato niṣkramya nṛpatistasmādantaḥkapurāttadā| daddaśe taṃ janaṃ sarvaṃ sarvāśca prakṛtīstathā||

Verse 13

समवेतांश्च तान्सर्वान्पौराञ्जानपदांस्तथा। तानागतानभिप्रेक्ष्य समस्तं च सुहृञ्जनम्।।

samavetāṃśca tānsarvānpaurāñjānapadāṃstathā| tānāgatānabhiprekṣya samastaṃ ca suhṛñjanam||

Verse 14

ब्राह्मणांश्च महीपाल नानादेशसमागतान्। उवाच मतिमान्राजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः।।

brāhmaṇāṃśca mahīpāla nānādeśasamāgatān| uvāca matimānrājā dhṛtarāṣṭro'mbikāsutaḥ||

Verse 15

भवन्तः कुरुवश्चैव चिरकालं सहोषिताः। परस्परस्य सुहृदः परस्परहिते रताः।।

bhavantaḥ kuruvaścaiva cirakālaṃ sahoṣitāḥ| parasparasya suhṛdaḥ parasparahite ratāḥ||

Verse 16

यदिदानीमहं ब्रूयामस्मिन्काल उपस्थिते। तथा भवद्भिः कर्तव्यमविचार्य वचो मम।।

yadidānīmahaṃ brūyāmasminkāla upasthite| tathā bhavadbhiḥ kartavyamavicārya vaco mama||

Verse 17

अरण्यगमने बुद्धिर्गान्धारीसहितस्य मे। व्यासस्यानुमते राज्ञस्तथा कुन्तीसुतस्य मे।।

araṇyagamane buddhirgāndhārīsahitasya me| vyāsasyānumate rājñastathā kuntīsutasya me||

Verse 18

भवन्तोप्यनुजानन्तु मान्या वोऽभूद्विचारणा।।

bhavantopyanujānantu mānyā vo'bhūdvicāraṇā||

Verse 19

अस्माकं भवतां चैव येयं प्रीतिर्हि शाश्वती। न च साऽन्येषु देशेषु राज्ञामिति मतिर्मम।।

asmākaṃ bhavatāṃ caiva yeyaṃ prītirhi śāśvatī| na ca sā'nyeṣu deśeṣu rājñāmiti matirmama||

Verse 20

शान्तोस्मि वयसाऽनेन तथा पुत्रविनाकृतः। उपवासकृशश्चास्मि गान्धारीसहितोऽनघाः।।

śāntosmi vayasā'nena tathā putravinākṛtaḥ| upavāsakṛśaścāsmi gāndhārīsahito'naghāḥ||

Verse 21

युधिष्ठिरगते राज्ये प्राप्तश्चास्मि सुखं महत्। मन्ये दुर्योधनैश्वर्याद्विशिष्टं बहुभिर्गुणैः।।

yudhiṣṭhiragate rājye prāptaścāsmi sukhaṃ mahat| manye duryodhanaiśvaryādviśiṣṭaṃ bahubhirguṇaiḥ||

Verse 22

मम चान्धस्य वृद्धस्य हतपुत्रस्य का गतिः। ऋते वनं महाभागास्तन्माऽनुज्ञातुमर्हथ।।

mama cāndhasya vṛddhasya hataputrasya kā gatiḥ| ṛte vanaṃ mahābhāgāstanmā'nujñātumarhatha||

Verse 23

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते कुरुजाङ्गलाः। बाप्पसंदिग्धया वाचा रुरुदुर्भरतर्षभ।।

tasya tadvacanaṃ śrutvā sarve te kurujāṅgalāḥ| bāppasaṃdigdhayā vācā rurudurbharatarṣabha||

Verse 24

तानविब्रुवतः किञ्चित्सर्वाञ्शोकपरायणान्। पुनरेव महातेजा धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम्।।

tānavibruvataḥ kiñcitsarvāñśokaparāyaṇān| punareva mahātejā dhṛtarāṣṭro'bravīdidam||