Adhyaya 10

Verse 1

धृतराष्ट्रेण पौरान्प्रति दुर्योधनपक्षपातेन स्वकृतापनयक्षमापनम्।। 1 ।। धृतराष्ट्र उवाच। शान्तनुः पालयामास यथावद्वसुधामिमाम्। तथा विचित्रवीर्यश्च भीष्मेण परिपालितः। पालयामास नस्तातो विदितं वो न संशयः।।

dhṛtarāṣṭreṇa paurānprati duryodhanapakṣapātena svakṛtāpanayakṣamāpanam|| 1 || dhṛtarāṣṭra uvāca| śāntanuḥ pālayāmāsa yathāvadvasudhāmimām| tathā vicitravīryaśca bhīṣmeṇa paripālitaḥ| pālayāmāsa nastāto viditaṃ vo na saṃśayaḥ||

Verse 2

यथा च पाण्डुर्भाता मे दयितो भवतामभूत्। स चापि पालयामास यथावत्तच्च वेत्थ ह।।

yathā ca pāṇḍurbhātā me dayito bhavatāmabhūt| sa cāpi pālayāmāsa yathāvattacca vettha ha||

Verse 3

अनन्तरं हि पितरमनुज्ञातो युधिष्ठिरः। नात्र किञ्चिन्मृषा जातु भाषतेति मतिर्मम।।

anantaraṃ hi pitaramanujñāto yudhiṣṭhiraḥ| nātra kiñcinmṛṣā jātu bhāṣateti matirmama||

Verse 4

मया च भवतां सम्यक् शुश्रूषा या कृताऽनघाः। असम्यग्वा महाभागास्तत्क्षन्तव्यमतन्द्रितैः।।

mayā ca bhavatāṃ samyak śuśrūṣā yā kṛtā'naghāḥ| asamyagvā mahābhāgāstatkṣantavyamatandritaiḥ||

Verse 5

यदा दुर्योधनेनेदं भुक्तं राज्यमकण्टकम्। अपि तत्र न वो मन्दो दुर्बुद्धिरपराद्धवान्।।

yadā duryodhanenedaṃ bhuktaṃ rājyamakaṇṭakam| api tatra na vo mando durbuddhiraparāddhavān||

Verse 6

तस्यापराधाद्दुर्बुद्धेरभिमानान्महीक्षिताम्। विमर्दः सुमहानासीदनयात्स्वकृतादथ। घातिताः कौरवेयाश्च पृथिवी च विनाशिता।।

tasyāparādhāddurbuddherabhimānānmahīkṣitām| vimardaḥ sumahānāsīdanayātsvakṛtādatha| ghātitāḥ kauraveyāśca pṛthivī ca vināśitā||

Verse 7

तन्मया साधु वाऽपीदं यदि वाऽसाधु वै कृतम्। तद्वो हृदि न कर्तव्यं मया बद्धोऽयमञ्जलिः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्रमवासिकपर्वणि आश्रमवासपर्वणि दशमोऽध्यायः।। 10 ।।

tanmayā sādhu vā'pīdaṃ yadi vā'sādhu vai kṛtam| tadvo hṛdi na kartavyaṃ mayā baddho'yamañjaliḥ|| || iti śrīmanmahābhārate āśramavāsikaparvaṇi āśramavāsaparvaṇi daśamo'dhyāyaḥ|| 10 ||

Verse 8

वृद्धोऽयं हतपुत्रोऽयं दुःखितोऽयं नराधिपः। पूर्वराज्ञां च पुत्रोऽयमिति कृत्वाऽनुजानथ।।

vṛddho'yaṃ hataputro'yaṃ duḥkhito'yaṃ narādhipaḥ| pūrvarājñāṃ ca putro'yamiti kṛtvā'nujānatha||

Verse 9

इयं च कृपणा वृद्धा हतपुत्रा तपस्विनी। गान्धारी पुत्रशोकार्ता तुल्यं याचति वो मया।।

iyaṃ ca kṛpaṇā vṛddhā hataputrā tapasvinī| gāndhārī putraśokārtā tulyaṃ yācati vo mayā||

Verse 10

हतपुत्राविमौ वृद्धौ विदित्वा दुःखितौ तथा। अनुजानीत भद्रं वो व्रजाव शरणं च वः।।

hataputrāvimau vṛddhau viditvā duḥkhitau tathā| anujānīta bhadraṃ vo vrajāva śaraṇaṃ ca vaḥ||

Verse 11

अयं च कौरवो राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। सर्वैर्भवद्भिर्द्रव्यः समेषु विषमेषु च। न जातु विषमं चैव गमिष्यति कदाचन।।

ayaṃ ca kauravo rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ| sarvairbhavadbhirdravyaḥ sameṣu viṣameṣu ca| na jātu viṣamaṃ caiva gamiṣyati kadācana||

Verse 12

चत्वारः सचिवा यस्य भ्रातरो विपुलौजसः। लोककपालसमा ह्येते सर्वधर्मार्थदर्शिनः।।

catvāraḥ sacivā yasya bhrātaro vipulaujasaḥ| lokakapālasamā hyete sarvadharmārthadarśinaḥ||

Verse 13

चतुर्णां लोकपालानां मध्ये विपरिवर्तते। ब्रह्मेव भगवानेष सर्वभूतजगत्पतिः।।

caturṇāṃ lokapālānāṃ madhye viparivartate| brahmeva bhagavāneṣa sarvabhūtajagatpatiḥ||

Verse 14

एवमेव महाबाहुर्भीमार्जुनयमैर्वृतः। युधिष्ठिरो महातेजा भवतः पालयिष्यति।।

evameva mahābāhurbhīmārjunayamairvṛtaḥ| yudhiṣṭhiro mahātejā bhavataḥ pālayiṣyati||

Verse 15

अवश्यमेव वक्तव्यमिति कृत्वा ब्रवीमि वः। एष न्यासो मया दत्तः सर्वेषां वो युधिष्ठिरः। भवन्तोऽस्य च वीरस्य न्यासभूताः कृता मया।।

avaśyameva vaktavyamiti kṛtvā bravīmi vaḥ| eṣa nyāso mayā dattaḥ sarveṣāṃ vo yudhiṣṭhiraḥ| bhavanto'sya ca vīrasya nyāsabhūtāḥ kṛtā mayā||

Verse 16

यदेव तैः कृतं किञ्चिद्व्यलीकं वः सुतैर्मम। यदन्येनि मदीयेन तदनुज्ञातुमर्हथ।। न कर्तव्यमनुज्ञातुमिहार्हथेति क.ट.थ.पाठः।।

yadeva taiḥ kṛtaṃ kiñcidvyalīkaṃ vaḥ sutairmama| yadanyeni madīyena tadanujñātumarhatha|| na kartavyamanujñātumihārhatheti ka.ṭa.tha.pāṭhaḥ||

Verse 17

भवद्भिर्न हि मे मन्युः कृतपूर्वः कथञ्चन। अत्यन्तगुरुभक्तानामेषोऽञ्जलिरिदं नमः।।

bhavadbhirna hi me manyuḥ kṛtapūrvaḥ kathañcana| atyantagurubhaktānāmeṣo'ñjaliridaṃ namaḥ||

Verse 18

तेषामस्थिरबुद्धीनां लुब्धानां कामचारिणाम्। कृते याचेऽद्य वः सर्वान्गान्धारीसहितोऽनघाः।।

teṣāmasthirabuddhīnāṃ lubdhānāṃ kāmacāriṇām| kṛte yāce'dya vaḥ sarvāngāndhārīsahito'naghāḥ||

Verse 19

इत्युक्तांस्तेन ते सर्वे पौरजानपदा जनाः। नोचुर्बाष्पकलाः किञ्चिद्वीक्षांचक्रुः परस्परम्।।

ityuktāṃstena te sarve paurajānapadā janāḥ| nocurbāṣpakalāḥ kiñcidvīkṣāṃcakruḥ parasparam||