Adhyaya 5

Verse 1

व्यासेन युधिष्ठिरंप्रति सहेतूपन्यासं धृतराष्ट्रस्य धृतराष्ट्रस्य वनगमनाभ्यनुज्ञानचोदनापूर्वकं स्वाश्रमगमनम्।। 1 ।। युधिष्ठिरेणि धृतराष्ट्रंप्रति कृच्छ्रेण तदभ्यनुज्ञानाङ्गीकरणम्।। 2 ।। व्यास उवाच। युधिष्ठिर महाबाहो ********** कुरुनन्दनः। धृतराष्ट्रो महातेजास्तत्कुरुष्वाविचारयन्।।

vyāsena yudhiṣṭhiraṃprati sahetūpanyāsaṃ dhṛtarāṣṭrasya dhṛtarāṣṭrasya vanagamanābhyanujñānacodanāpūrvakaṃ svāśramagamanam|| 1 || yudhiṣṭhireṇi dhṛtarāṣṭraṃprati kṛcchreṇa tadabhyanujñānāṅgīkaraṇam|| 2 || vyāsa uvāca| yudhiṣṭhira mahābāho ********** kurunandanaḥ| dhṛtarāṣṭro mahātejāstatkuruṣvāvicārayan||

Verse 2

अयं हि वृद्धो नृपतिर्हतपुत्रो विशेषतः। नेदं कृच्छ्रं चिरतरं सहेदिति मतिर्मम।।

ayaṃ hi vṛddho nṛpatirhataputro viśeṣataḥ| nedaṃ kṛcchraṃ cirataraṃ sahediti matirmama||

Verse 3

गान्धारी च महाभागा प्राज्ञा करुणवेदिनी। पुत्रशोकं महाराज धैर्येणोद्वहते भृशम्।।

gāndhārī ca mahābhāgā prājñā karuṇavedinī| putraśokaṃ mahārāja dhairyeṇodvahate bhṛśam||

Verse 4

अहमप्येतदेव त्वां ब्रवीमि कुरु मे वचः। अनुज्ञां लभतां राजा मां वृथेह मरिष्यति।।

ahamapyetadeva tvāṃ bravīmi kuru me vacaḥ| anujñāṃ labhatāṃ rājā māṃ vṛtheha mariṣyati||

Verse 5

स्वस्थो भवत्वयं धीमान्वनेषु मधुगन्धिषु। राजर्षीणां पुराणानामनुयातु गतिं नृपः।

svastho bhavatvayaṃ dhīmānvaneṣu madhugandhiṣu| rājarṣīṇāṃ purāṇānāmanuyātu gatiṃ nṛpaḥ|

Verse 6

राजर्षीणां हि सर्वेषामन्ते वनमुपाश्रयः।। वैशम्पायन उवाच। इत्युक्तः स तदा राजा व्यासेनाद्भुतकर्मणा। प्रत्युवाच महातेजा धर्मराजो महामुनिम्।।

rājarṣīṇāṃ hi sarveṣāmante vanamupāśrayaḥ|| vaiśampāyana uvāca| ityuktaḥ sa tadā rājā vyāsenādbhutakarmaṇā| pratyuvāca mahātejā dharmarājo mahāmunim||

Verse 7

भगवानेव नो मान्यो भगवानेव नो गुरुः। भगवानस्य राज्यस्य कुलस्य च परायणम्।।

bhagavāneva no mānyo bhagavāneva no guruḥ| bhagavānasya rājyasya kulasya ca parāyaṇam||

Verse 8

अहं तु पुत्रो भगवन्पिता राजा गुरुश्च मे। निदेशवती च पितुः पुत्रो भवति धर्मतः।।

ahaṃ tu putro bhagavanpitā rājā guruśca me| nideśavatī ca pituḥ putro bhavati dharmataḥ||

Verse 9

वैशम्पायन उवाच। इत्युक्तः स तु तं प्राह व्यासो वेदविदांवरः। युधिष्ठिरं महातेजाः पुनरेव महाकविः।।

vaiśampāyana uvāca| ityuktaḥ sa tu taṃ prāha vyāso vedavidāṃvaraḥ| yudhiṣṭhiraṃ mahātejāḥ punareva mahākaviḥ||

Verse 10

एवमेतन्महाभाग यथा वदसिं भारत। राजाऽयं वृद्धतां प्राप्तः प्रमाणे परमे स्थितः।।

evametanmahābhāga yathā vadasiṃ bhārata| rājā'yaṃ vṛddhatāṃ prāptaḥ pramāṇe parame sthitaḥ||

Verse 11

सोयं मयाऽभ्यनुज्ञातस्त्वथा च पृथिवीपतिः। करोतु स्वमभिप्रायं मा स्म विघ्नकरो भव।।

soyaṃ mayā'bhyanujñātastvathā ca pṛthivīpatiḥ| karotu svamabhiprāyaṃ mā sma vighnakaro bhava||

Verse 12

एष एव परो धर्मो राजर्षीणां युधिष्ठिर। समरे वा भवेन्मृत्युर्वने वा विधिपूर्वकम्।।

eṣa eva paro dharmo rājarṣīṇāṃ yudhiṣṭhira| samare vā bhavenmṛtyurvane vā vidhipūrvakam||

Verse 13

पित्रा तु तव राजेन्द्र पाण्डुना पृथिवीक्षिता। शिष्यभूतेन राजाऽयं गुरुवत्पर्युपासितः।।

pitrā tu tava rājendra pāṇḍunā pṛthivīkṣitā| śiṣyabhūtena rājā'yaṃ guruvatparyupāsitaḥ||

Verse 14

क्रतुभिर्दक्षिणावद्भी रत्नपर्वतशोभितैः। महद्भिरिष्टं गौर्भुक्ता प्रजाश्च परिपालिताः।।

kratubhirdakṣiṇāvadbhī ratnaparvataśobhitaiḥ| mahadbhiriṣṭaṃ gaurbhuktā prajāśca paripālitāḥ||

Verse 15

पुत्रसंस्यं च विपुलं राज्यं विप्रोषिते त्वयि। त्रयोदशसमा भुक्तं दत्तं च विविधं वसु।।

putrasaṃsyaṃ ca vipulaṃ rājyaṃ viproṣite tvayi| trayodaśasamā bhuktaṃ dattaṃ ca vividhaṃ vasu||

Verse 16

त्वया चायं नरव्याघ्र गुरुशुश्रूषयाऽनघ। आराधितः स भृत्येन गान्धारी च यशस्विनी।।

tvayā cāyaṃ naravyāghra guruśuśrūṣayā'nagha| ārādhitaḥ sa bhṛtyena gāndhārī ca yaśasvinī||

Verse 17

अनुजानीहि पितरं समयोऽस्म तपोविधौ। न मन्युर्विद्यते चास्य सुसूक्ष्मोऽपि युधिष्ठिर।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्रमवासिकपर्वणि आश्रमवासपर्वणि पञ्चमोऽध्यायः।। 5 ।।

anujānīhi pitaraṃ samayo'sma tapovidhau| na manyurvidyate cāsya susūkṣmo'pi yudhiṣṭhira|| || iti śrīmanmahābhārate āśramavāsikaparvaṇi āśramavāsaparvaṇi pañcamo'dhyāyaḥ|| 5 ||

Verse 18

वैशम्पायन उवाच। एतावदुक्त्वा वचनमनुमान्य च पार्थिवम्। तथाऽस्त्विति च तेनोक्तः कौतेयेन ययौ वनम्।।

vaiśampāyana uvāca| etāvaduktvā vacanamanumānya ca pārthivam| tathā'stviti ca tenoktaḥ kauteyena yayau vanam||

Verse 19

गते भगवति व्यासे राजा पाण्डुसुतस्तदा। प्रोवाच पितरं वृद्धं मन्दंमन्दमिवानतः।।

gate bhagavati vyāse rājā pāṇḍusutastadā| provāca pitaraṃ vṛddhaṃ mandaṃmandamivānataḥ||

Verse 20

यदाह भगवान्व्यासो यच्चापि भवतो मतम्। यथाऽऽह च महेष्वासः कृपो विदुर एव च।।

yadāha bhagavānvyāso yaccāpi bhavato matam| yathā''ha ca maheṣvāsaḥ kṛpo vidura eva ca||

Verse 21

युयुत्सुः संजयश्चैव तत्कर्तास्म्यहमञ्जसा। सर्व एव हि मान्या मे कुलस्य हि हितैषिणः।।

yuyutsuḥ saṃjayaścaiva tatkartāsmyahamañjasā| sarva eva hi mānyā me kulasya hi hitaiṣiṇaḥ||

Verse 22

इदं तु याचे नृपते त्वामहं शिरसा नतः। क्रियतां तावदाहारस्ततो गच्छाश्रमं प्रति।।

idaṃ tu yāce nṛpate tvāmahaṃ śirasā nataḥ| kriyatāṃ tāvadāhārastato gacchāśramaṃ prati||