Adhyaya 34

Verse 1

व्यासेन निशायां गङ्गाजलावगाहनेन समाह्नाने पुरा समरनिहतैः कुरुपाण्डवोभयपक्षीयैः सर्वैः स्वस्वाभरणायुधवाहनादिभिः सह सलिलादुद्गम्य तीरोत्तरणम्।। 1 ।। धृतराष्ट्रेण व्यासप्रसादलब्धदिव्यचक्षुषा दुर्योधनादीनां सर्वेषामवलोकनम्।। 2 ।। वैशम्पायन उवाच। ततो निशायां प्राप्तायां कृतसायाह्निकक्रियाः। व्यासमभ्यगमन्सर्वे ये तत्रासन्समागताः।।

vyāsena niśāyāṃ gaṅgājalāvagāhanena samāhnāne purā samaranihataiḥ kurupāṇḍavobhayapakṣīyaiḥ sarvaiḥ svasvābharaṇāyudhavāhanādibhiḥ saha salilādudgamya tīrottaraṇam|| 1 || dhṛtarāṣṭreṇa vyāsaprasādalabdhadivyacakṣuṣā duryodhanādīnāṃ sarveṣāmavalokanam|| 2 || vaiśampāyana uvāca| tato niśāyāṃ prāptāyāṃ kṛtasāyāhnikakriyāḥ| vyāsamabhyagamansarve ye tatrāsansamāgatāḥ||

Verse 2

धृतराष्ट्रस्तु धर्मात्मा पाण्डवैः सहितस्तदा। शुचिरेकमनाः सार्धमृषिभिस्तैरुपाविशत्।।

dhṛtarāṣṭrastu dharmātmā pāṇḍavaiḥ sahitastadā| śucirekamanāḥ sārdhamṛṣibhistairupāviśat||

Verse 3

गान्धार्या सह नार्यस्तु सहिताः समुपाविशन्। पौरजानपदश्चापि जनः सर्वो यथा वयः।।

gāndhāryā saha nāryastu sahitāḥ samupāviśan| paurajānapadaścāpi janaḥ sarvo yathā vayaḥ||

Verse 4

ततो व्यासो महातेजाः पुण्यं भागीरथीजलम्। अवतीर्याजुहावाथ सँर्वाल्लोकान्महामुनिः।।

tato vyāso mahātejāḥ puṇyaṃ bhāgīrathījalam| avatīryājuhāvātha sa~rvāllokānmahāmuniḥ||

Verse 5

पाण्डवानां च ये योधाः कौरवाणां च सर्वशः। राजानश्च महाभागा नानादेशनिवासिनः। प्रतीक्ष्य तस्थुस्ते सर्वे तेषामागमनं प्रति।।

pāṇḍavānāṃ ca ye yodhāḥ kauravāṇāṃ ca sarvaśaḥ| rājānaśca mahābhāgā nānādeśanivāsinaḥ| pratīkṣya tasthuste sarve teṣāmāgamanaṃ prati||

Verse 6

ततः सुतुमुलः शब्दो जलान्ते जनमेजय। प्रादुरासीद्यथायोगं कुरुपाण्डवसेनयोः।।

tataḥ sutumulaḥ śabdo jalānte janamejaya| prādurāsīdyathāyogaṃ kurupāṇḍavasenayoḥ||

Verse 7

ततस्ते पार्थिवाः सर्वे भीष्मद्रोणपुरोगमाः। ससैन्याः सलिलात्तस्मात्समुत्तस्थुः सहस्रशः।।

tataste pārthivāḥ sarve bhīṣmadroṇapurogamāḥ| sasainyāḥ salilāttasmātsamuttasthuḥ sahasraśaḥ||

Verse 8

विराटद्रुपदौ चैव सहपुत्रौ ससैनिकौ। द्रौपदेयाश्च सौभद्रो राक्षसश्च घटोत्कचः।।

virāṭadrupadau caiva sahaputrau sasainikau| draupadeyāśca saubhadro rākṣasaśca ghaṭotkacaḥ||

Verse 9

कर्णदुर्योधनौ चैव शकुनिश्च महारथः। दुःशासनादयश्चैव धार्तराष्ट्रा महाबलाः।।

karṇaduryodhanau caiva śakuniśca mahārathaḥ| duḥśāsanādayaścaiva dhārtarāṣṭrā mahābalāḥ||

Verse 10

जारासन्धिर्भगदत्तो जलसन्धश्च वीर्यवान्। भूरिश्रवाः शलः शल्यो वृषसेनश्च सानुजः।।

jārāsandhirbhagadatto jalasandhaśca vīryavān| bhūriśravāḥ śalaḥ śalyo vṛṣasenaśca sānujaḥ||

Verse 11

लक्ष्मणो राजपुत्रश्च धृष्टद्युम्नस्सहात्मजः। शिखण्डिपुत्राः सर्वे च धृष्टकेतुश्च सानुज।।

lakṣmaṇo rājaputraśca dhṛṣṭadyumnassahātmajaḥ| śikhaṇḍiputrāḥ sarve ca dhṛṣṭaketuśca sānuja||

Verse 12

अचलो वृषकश्चैव राक्षसश्चाप्यलायुधः। बाह्लिकः सोमदत्तश्च चेकितानश्च पार्थिवः।।

acalo vṛṣakaścaiva rākṣasaścāpyalāyudhaḥ| bāhlikaḥ somadattaśca cekitānaśca pārthivaḥ||

Verse 13

एते चान्ये च बहवो बहुत्वाद्ये न कीर्तिताः। सर्वे भासुरदेहास्ते समुत्तस्थुर्जलात्ततः।।

ete cānye ca bahavo bahutvādye na kīrtitāḥ| sarve bhāsuradehāste samuttasthurjalāttataḥ||

Verse 14

यस्य् वीरस्य यो वेषो यो ध्वजो यच्च वाहनम्। यद्वर्म यत्प्रहरणं तेन तेन स दृश्यते।।

yasy vīrasya yo veṣo yo dhvajo yacca vāhanam| yadvarma yatpraharaṇaṃ tena tena sa dṛśyate||

Verse 15

दिव्यांबरधराः सर्वे सर्वे भ्राजिष्णुकुण्डलाः। निर्वैरा निरहङ्कारा विगतक्रोधमत्सराः।।

divyāṃbaradharāḥ sarve sarve bhrājiṣṇukuṇḍalāḥ| nirvairā nirahaṅkārā vigatakrodhamatsarāḥ||

Verse 16

गन्धर्वैरुपगीयन्तः स्तूयमानाश्च बन्दिभिः। दिव्यमाल्यस्रजोपेतास्तथा दिव्याप्सरोवृताः।।

gandharvairupagīyantaḥ stūyamānāśca bandibhiḥ| divyamālyasrajopetāstathā divyāpsarovṛtāḥ||

Verse 17

धृतराष्ट्रस्य च तदा दिव्यं चक्षुर्नराधिप। मुनिः सत्यवतीपुत्रः प्रीतः प्रादात्तपोबलात्।।

dhṛtarāṣṭrasya ca tadā divyaṃ cakṣurnarādhipa| muniḥ satyavatīputraḥ prītaḥ prādāttapobalāt||

Verse 18

दिव्यज्ञानबलोपेता गान्धारी च यशस्विनी। ददर्श पुत्रांस्तान्सर्वान्ये चान्येऽपि मृघे हताः।।

divyajñānabalopetā gāndhārī ca yaśasvinī| dadarśa putrāṃstānsarvānye cānye'pi mṛghe hatāḥ||

Verse 19

तदद्भुतमचिन्त्यं च सुमहद्रोमहर्षमम्। विस्मितः स जनः सर्वो ददर्शानिमिषेक्षणः।।

tadadbhutamacintyaṃ ca sumahadromaharṣamam| vismitaḥ sa janaḥ sarvo dadarśānimiṣekṣaṇaḥ||

Verse 20

तदुत्सवमहोदग्रं हृष्टनारीनराकुलम्। आश्चर्यभूतं ददृशे चित्रं पटगतं यथा।।

tadutsavamahodagraṃ hṛṣṭanārīnarākulam| āścaryabhūtaṃ dadṛśe citraṃ paṭagataṃ yathā||

Verse 21

धृतराष्ट्रस्तु तान्सर्वान्पश्यन्दिव्येन चक्षुषा। मुमुदे भरतश्रेष्ठ प्रसादात्तस्य वै मुनेः।।

dhṛtarāṣṭrastu tānsarvānpaśyandivyena cakṣuṣā| mumude bharataśreṣṭha prasādāttasya vai muneḥ||