Adhyaya 33

Verse 1

व्यासेन गान्धारींप्रति समरहतानां दुर्योधनादीनां सर्वेषां रात्रौ प्रदर्शनप्रतिज्ञानपूर्वकं धृतराष्ट्रादीनां विशिष्य गन्धर्वाद्यंशत्वकथनम्।। 1 ।। धृतराष्ट्रादिभिर्व्यासवचनाद्गङ्गातीरमेत्य बन्धुदर्शनौत्कण्ठ्येन कृच्छ्रादहर्यापनम्। 2 ।। व्यास उवाच। भद्रे द्रक्ष्यसि गान्धारि पुत्रान्भ्रातॄन्स्वकान्गणान्। वधूश्च पतिभिः सार्धं निशि सुप्तोस्थिता इव।।

vyāsena gāndhārīṃprati samarahatānāṃ duryodhanādīnāṃ sarveṣāṃ rātrau pradarśanapratijñānapūrvakaṃ dhṛtarāṣṭrādīnāṃ viśiṣya gandharvādyaṃśatvakathanam|| 1 || dhṛtarāṣṭrādibhirvyāsavacanādgaṅgātīrametya bandhudarśanautkaṇṭhyena kṛcchrādaharyāpanam| 2 || vyāsa uvāca| bhadre drakṣyasi gāndhāri putrānbhrātṝnsvakāngaṇān| vadhūśca patibhiḥ sārdhaṃ niśi suptosthitā iva||

Verse 2

कर्णं द्रक्ष्यति कुन्ती च सौभद्रं चापि यादवी। द्रौपदी पञ्चपुत्रांश्च पितॄन्भ्रातॄंस्तथैव च।।

karṇaṃ drakṣyati kuntī ca saubhadraṃ cāpi yādavī| draupadī pañcaputrāṃśca pitṝnbhrātṝṃstathaiva ca||

Verse 3

पूर्वमेवैष हृदये व्यवसायोऽभकवन्मम। यदाऽस्मि चोदितो राज्ञा भवत्या पृथयैव च।।

pūrvamevaiṣa hṛdaye vyavasāyo'bhakavanmama| yadā'smi codito rājñā bhavatyā pṛthayaiva ca||

Verse 4

न ते शोच्या महात्मानः सर्व एव नरर्षभाः। क्षत्रधर्मपराः सन्तस्तथा हि निधनं गताः।।

na te śocyā mahātmānaḥ sarva eva nararṣabhāḥ| kṣatradharmaparāḥ santastathā hi nidhanaṃ gatāḥ||

Verse 5

भवितव्यमवश्यं तत्सुरकार्यमनिन्दिते। अवतेरुस्ततः सर्वे देवा भागैर्महीतलम्।।

bhavitavyamavaśyaṃ tatsurakāryamanindite| avaterustataḥ sarve devā bhāgairmahītalam||

Verse 6

गन्धर्वाप्सरसश्चैव पिशाचा गुह्यराक्षसाः। तथा पुण्यजनाश्चैव सिद्धा देवर्षयोपि च।।

gandharvāpsarasaścaiva piśācā guhyarākṣasāḥ| tathā puṇyajanāścaiva siddhā devarṣayopi ca||

Verse 7

देवाश्च दानवाश्चैव तथा देवर्षयोऽमलाः। ते एते निधनं प्राप्ताः कुरुक्षेत्रे रणाजिरे।।

devāśca dānavāścaiva tathā devarṣayo'malāḥ| te ete nidhanaṃ prāptāḥ kurukṣetre raṇājire||

Verse 8

गन्धर्वराजो यो धीमान्धृतराष्ट्र इति श्रुतः। स एव मानुषे लोके धृतराष्ट्रः पतिस्तव।।

gandharvarājo yo dhīmāndhṛtarāṣṭra iti śrutaḥ| sa eva mānuṣe loke dhṛtarāṣṭraḥ patistava||

Verse 9

पाण्डुं मरुद्गणाद्विद्धि विशिष्टतममच्युतम्। धर्मस्यांशोऽभवत्क्षत्ता राजा चैव युधिष्ठिरः।।

pāṇḍuṃ marudgaṇādviddhi viśiṣṭatamamacyutam| dharmasyāṃśo'bhavatkṣattā rājā caiva yudhiṣṭhiraḥ||

Verse 10

कलिं दुर्योधनं विद्धि शकुनिं द्वापरं नृपम्। दुःशासनादीन्विद्धि त्वं राक्षसान्शुभदर्शने।।

kaliṃ duryodhanaṃ viddhi śakuniṃ dvāparaṃ nṛpam| duḥśāsanādīnviddhi tvaṃ rākṣasānśubhadarśane||

Verse 11

मरुद्गणाद्भीमसेनं बलवन्तमरिंदमम्। विद्धिं त्वं तु नरमृषिमिमं पार्थं धनंजयम्। नारायणं हृषीकेशमश्विनौ यमजौ तथा।।

marudgaṇādbhīmasenaṃ balavantamariṃdamam| viddhiṃ tvaṃ tu naramṛṣimimaṃ pārthaṃ dhanaṃjayam| nārāyaṇaṃ hṛṣīkeśamaśvinau yamajau tathā||

Verse 12

द्विधा कृत्वाऽऽत्मनो देहमादित्यं तपतां वरम्। लोकांश्च तापयानं वै कर्णं विद्धि पृथासुतम्।।

dvidhā kṛtvā''tmano dehamādityaṃ tapatāṃ varam| lokāṃśca tāpayānaṃ vai karṇaṃ viddhi pṛthāsutam||

Verse 13

यः स वैरार्थमुद्भूतः संघर्षजननस्कतथा। तं कर्णं विद्धि कल्याणि भास्करं शुभदर्शने।।

yaḥ sa vairārthamudbhūtaḥ saṃgharṣajananaskatathā| taṃ karṇaṃ viddhi kalyāṇi bhāskaraṃ śubhadarśane||

Verse 14

यश्च पाण्डवदायादो हतः षङ्मिर्महारथैः। स सोम इह सौभद्रो योगादेवाभवद्द्विधा।।

yaśca pāṇḍavadāyādo hataḥ ṣaṅmirmahārathaiḥ| sa soma iha saubhadro yogādevābhavaddvidhā||

Verse 15

द्रौपद्या सह संभूतं धृष्टद्युम्नं च पावकात्। अग्रेर्भागं शुभं विद्धि राक्षसं तु शिखण्डिनम्।।

draupadyā saha saṃbhūtaṃ dhṛṣṭadyumnaṃ ca pāvakāt| agrerbhāgaṃ śubhaṃ viddhi rākṣasaṃ tu śikhaṇḍinam||

Verse 16

द्रोणं बृहस्पतेर्भागं विद्धि द्रौणिं च रुद्रजम्। गाङ्गेयो वसुवीर्येण देवो मानुषतां गतः।।

droṇaṃ bṛhaspaterbhāgaṃ viddhi drauṇiṃ ca rudrajam| gāṅgeyo vasuvīryeṇa devo mānuṣatāṃ gataḥ||

Verse 17

एवमेते महाप्रज्ञे देवा मानुष्यमेत्य हि। ततः पुनर्गताः स्वर्गं कृते कर्मणि शोभने।।

evamete mahāprajñe devā mānuṣyametya hi| tataḥ punargatāḥ svargaṃ kṛte karmaṇi śobhane||

Verse 18

यच्च वै हृदि सर्वेषां दुःखमेतच्चिरं स्थितम्। तदद्य व्यपनेष्यामि परलोककृताद्भयात्।।

yacca vai hṛdi sarveṣāṃ duḥkhametacciraṃ sthitam| tadadya vyapaneṣyāmi paralokakṛtādbhayāt||

Verse 19

सर्वे भवन्तो गच्छन्तु नदीं भागीरथीं प्रति। तत्र द्रक्ष्यथ तान्सर्वान्ये हतास्तत्र संयुगे।।

sarve bhavanto gacchantu nadīṃ bhāgīrathīṃ prati| tatra drakṣyatha tānsarvānye hatāstatra saṃyuge||

Verse 20

वैशम्पायन उवाच। इति व्यासस्य वचनं श्रुत्वा सर्वा जनस्तदा। महता सिंहनादेन गङ्गामभिमुखो ययौ।।

vaiśampāyana uvāca| iti vyāsasya vacanaṃ śrutvā sarvā janastadā| mahatā siṃhanādena gaṅgāmabhimukho yayau||

Verse 21

धृतराष्ट्रश्च सामात्यः प्रययौ सह पाण्डवैः। सहितो मुनिशार्दूलैर्गन्धर्वैश्च समागतैः।।

dhṛtarāṣṭraśca sāmātyaḥ prayayau saha pāṇḍavaiḥ| sahito muniśārdūlairgandharvaiśca samāgataiḥ||

Verse 22

ततो गङ्गां समासाद्य क्रमेण स जनार्णवः। निवासमकरोत्सर्वो यथाप्रीति यथासुखम्।।

tato gaṅgāṃ samāsādya krameṇa sa janārṇavaḥ| nivāsamakarotsarvo yathāprīti yathāsukham||

Verse 23

राजा च पाण्डवैः सार्धमिष्टे देशे सहानुगः। निवासमकरोद्धीमान्सस्त्रीवृद्धपुरःसरः।।

rājā ca pāṇḍavaiḥ sārdhamiṣṭe deśe sahānugaḥ| nivāsamakaroddhīmānsastrīvṛddhapuraḥsaraḥ||

Verse 24

जगाम तदहस्चापि तेषां वर्षशतं यथा। निशां प्रतीक्षमाणानां दिदृक्षूणां मृतान्नृपान्।।

jagāma tadahascāpi teṣāṃ varṣaśataṃ yathā| niśāṃ pratīkṣamāṇānāṃ didṛkṣūṇāṃ mṛtānnṛpān||

Verse 25

अथ पुण्यं गिरिवरमस्तमभ्यगमद्रविः। ततः कृताभिषेकास्ते नैशं कर्म समाचरन्।।

atha puṇyaṃ girivaramastamabhyagamadraviḥ| tataḥ kṛtābhiṣekāste naiśaṃ karma samācaran||