Adhyaya 27

Verse 1

सञ्जयेन तापसान्प्रति युधिष्ठिरादीनां द्रौपद्यादिस्त्रीणां चाङ्गुलिनिर्देशेन नामनिर्देशः।। 1 ।। वैशम्पायन उवाच। स तैः सह नरव्याध्रैर्भ्रातृभिर्भरतर्षभ। राजा रुचिरपद्माक्षैरासांचक्रे तदाश्रमे।।

sañjayena tāpasānprati yudhiṣṭhirādīnāṃ draupadyādistrīṇāṃ cāṅgulinirdeśena nāmanirdeśaḥ|| 1 || vaiśampāyana uvāca| sa taiḥ saha naravyādhrairbhrātṛbhirbharatarṣabha| rājā rucirapadmākṣairāsāṃcakre tadāśrame||

Verse 2

तापसैश्च महाभागैर्नानादेशसमागतैः। द्रष्टुं कुरुपतेः पुत्रान्पाण्डवान्पृथुवक्षसः।।

tāpasaiśca mahābhāgairnānādeśasamāgataiḥ| draṣṭuṃ kurupateḥ putrānpāṇḍavānpṛthuvakṣasaḥ||

Verse 3

ते ब्रुवञ्ज्ञातुमिच्छामः कतमोऽत्र युधिष्ठिरः। भीमार्जुनौ यमौ चैव द्रौपदी च यशस्विनी।।

te bruvañjñātumicchāmaḥ katamo'tra yudhiṣṭhiraḥ| bhīmārjunau yamau caiva draupadī ca yaśasvinī||

Verse 4

तानाचख्यौ तदा सूतस्तेषां नाम प्रधानतः। संजयो द्रौपदीं चैव सर्वाश्चान्या कुरुस्त्रियः।।

tānācakhyau tadā sūtasteṣāṃ nāma pradhānataḥ| saṃjayo draupadīṃ caiva sarvāścānyā kurustriyaḥ||

Verse 5

सञ्जय उवाच। य एष जांबूनदशुद्धगौर- स्तनुर्महासिंह इव प्रवृद्धः। प्रचण्डघोणः पृथुदीर्घनेत्र- स्ताम्रायताक्षः कुरुराज एषः।।

sañjaya uvāca| ya eṣa jāṃbūnadaśuddhagaura- stanurmahāsiṃha iva pravṛddhaḥ| pracaṇḍaghoṇaḥ pṛthudīrghanetra- stāmrāyatākṣaḥ kururāja eṣaḥ||

Verse 6

अयं पुनर्मत्तगजेन्द्रगामी प्रतप्तचामीकरशुद्धगौरः। पृथ्वायतांसः पृथुदीर्घबाहु- र्वृकोदरः पश्यत पश्यतेमम्।।

ayaṃ punarmattagajendragāmī prataptacāmīkaraśuddhagauraḥ| pṛthvāyatāṃsaḥ pṛthudīrghabāhu- rvṛkodaraḥ paśyata paśyatemam||

Verse 7

यस्त्वेष पार्श्वेऽस्य महाधनुष्मा- ञ्श्यामो युवा वारणयूथपाभः। सिंहोन्नतांसो गजखेलगामी पद्मायताक्षोऽर्जुन एष वीरः।।

yastveṣa pārśve'sya mahādhanuṣmā- ñśyāmo yuvā vāraṇayūthapābhaḥ| siṃhonnatāṃso gajakhelagāmī padmāyatākṣo'rjuna eṣa vīraḥ||

Verse 8

कुन्तीसमीपे पुरुषोत्तमौ तु यमाविमौ विष्णुमहेन्द्रकल्पौ। मनुष्यलोके सकले समोस्ति ययोर्न रूपे न बले न शीले।।

kuntīsamīpe puruṣottamau tu yamāvimau viṣṇumahendrakalpau| manuṣyaloke sakale samosti yayorna rūpe na bale na śīle||

Verse 9

इयं पुनः पद्मदलायताक्षी मध्यं वयः किञ्चिदिव स्पशन्ती। नीलोत्पलाभा पुरदेवतेव कृष्णा स्थिता मूर्तिमतीव लक्ष्मीः।।

iyaṃ punaḥ padmadalāyatākṣī madhyaṃ vayaḥ kiñcidiva spaśantī| nīlotpalābhā puradevateva kṛṣṇā sthitā mūrtimatīva lakṣmīḥ||

Verse 10

अस्यास्तु पार्श्वे कनकोपमत्व- गेषा स्थिता मूर्तिमतीव गौरी। सत्ये स्थिता सा भगिनी द्विजाग्र्या- श्चक्रायुधस्याप्रतिमस्य तस्य।।

asyāstu pārśve kanakopamatva- geṣā sthitā mūrtimatīva gaurī| satye sthitā sā bhaginī dvijāgryā- ścakrāyudhasyāpratimasya tasya||

Verse 11

इयं च जांबूनदशुद्धगौरी पार्थस्य भार्या भुजगेन्द्रकन्या। चित्राङ्गदा चैव नरेन्द्रकन्या यैषा सवर्णार्द्रमधूकपुष्पैः।।

iyaṃ ca jāṃbūnadaśuddhagaurī pārthasya bhāryā bhujagendrakanyā| citrāṅgadā caiva narendrakanyā yaiṣā savarṇārdramadhūkapuṣpaiḥ||

Verse 12

इयं स्वसा राजचमूपतेश्च प्रवृद्धनीलोत्पलदामवर्णा। पस्पर्ध कृष्णेन सदा नृपो यो वृकोदरस्यैष परिग्रहोऽग्र्यः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्रमवासिकपर्वणि आश्रमवासपर्वणि सप्तविंशोऽध्यायः।। 27 ।।

iyaṃ svasā rājacamūpateśca pravṛddhanīlotpaladāmavarṇā| paspardha kṛṣṇena sadā nṛpo yo vṛkodarasyaiṣa parigraho'gryaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate āśramavāsikaparvaṇi āśramavāsaparvaṇi saptaviṃśo'dhyāyaḥ|| 27 ||

Verse 13

इयं च राज्ञो मगधाधिपस्य सुता जरासंध इति श्रुतस्य। यवीयसो माद्रवतीसुतस्य भार्या मता चम्पकदामगौरी।।

iyaṃ ca rājño magadhādhipasya sutā jarāsaṃdha iti śrutasya| yavīyaso mādravatīsutasya bhāryā matā campakadāmagaurī||

Verse 14

इन्दीवरश्यामतनुः स्थिता तु यैषा पराऽऽसन्नतरोर्लतेव। भार्या मता माद्रवतीसुतस्य ज्येष्ठस्य सेयं कमलायताक्षी।। परिग्रहो भार्या।।

indīvaraśyāmatanuḥ sthitā tu yaiṣā parā''sannatarorlateva| bhāryā matā mādravatīsutasya jyeṣṭhasya seyaṃ kamalāyatākṣī|| parigraho bhāryā||

Verse 15

इयं तु निष्टप्तसुवर्णगौरी राज्ञो विराटस्य सुता सपुत्रा। भार्याऽभिमन्योर्निहतो रणे यो द्रोणादिभिस्तैर्विरथो रथस्थैः।।

iyaṃ tu niṣṭaptasuvarṇagaurī rājño virāṭasya sutā saputrā| bhāryā'bhimanyornihato raṇe yo droṇādibhistairviratho rathasthaiḥ||

Verse 16

एतास्तु सीमन्तशिरोरुहा याः शुक्लोत्तरीया नरराजपत्न्यः। राज्ञोस्य वृद्धस्य परंशताख्याः स्नुषा नृवीराहतपुत्रनाथाः।। यासौ विशुद्धांबुजपद्मनेत्रा इति क.थ.पाठः।।

etāstu sīmantaśiroruhā yāḥ śuklottarīyā nararājapatnyaḥ| rājñosya vṛddhasya paraṃśatākhyāḥ snuṣā nṛvīrāhataputranāthāḥ|| yāsau viśuddhāṃbujapadmanetrā iti ka.tha.pāṭhaḥ||

Verse 17

क्षान्ताश्च दान्ताश्च कुलोद्भवाश्च।।

kṣāntāśca dāntāśca kulodbhavāśca||

Verse 18

वैशम्पायन उवाच। एवं स राजा कुरुवृद्धवर्यः समागतस्तैर्नरदेवपुत्रैः। पप्रच्छ सर्वं कुशलं तदानीं गतेषु सर्वेष्वथ तापसेषु।।

vaiśampāyana uvāca| evaṃ sa rājā kuruvṛddhavaryaḥ samāgatastairnaradevaputraiḥ| papraccha sarvaṃ kuśalaṃ tadānīṃ gateṣu sarveṣvatha tāpaseṣu||

Verse 19

योधेषु चाप्याश्रममण्डलं त- न्मत्वा निविष्टेषु विमुच्य पत्रम्। स्त्रीवृद्धबाले च सुसंनिविष्टे यथार्हतस्तान्कुशलान्यपृच्छत्।। भीमन्तमात्रेण उपलक्षिता। नत्वलङ्कारादिना तादृशाः शिरोरुहाः केशा यासां ताः सीमन्तशिरोरुहाः। असीमन्तेति पाठो युक्तः। शुक्लोत्तरीया नरराजकन्या इति क.थ.पाठः।।

yodheṣu cāpyāśramamaṇḍalaṃ ta- nmatvā niviṣṭeṣu vimucya patram| strīvṛddhabāle ca susaṃniviṣṭe yathārhatastānkuśalānyapṛcchat|| bhīmantamātreṇa upalakṣitā| natvalaṅkārādinā tādṛśāḥ śiroruhāḥ keśā yāsāṃ tāḥ sīmantaśiroruhāḥ| asīmanteti pāṭho yuktaḥ| śuklottarīyā nararājakanyā iti ka.tha.pāṭhaḥ||