Adhyaya 24

Verse 1

युधिष्ठिरेण वनस्थकुन्तीधृतराष्ट्रादिदिदृक्षया द्रौपद्यादिभिः पौरैर्भ्रातृभिश्च सह वनंप्रति प्रस्थानम्।। 1 ।। युधिष्ठिरेण वनस्थकुन्तीधृतराष्ट्रादिदिदृक्ष्या द्रौपद्यादिभिः पौरैर्भ्रातृभिश्च सह वनंप्रति प्रस्थानम्।। 1 ।। वैशम्पायन उवाच। एवं ते पुरुषव्याघ्राः पाण्डवा मातृनन्दनाः। स्मरन्तो मातरं वीरा बभूवुर्भशदुःखिताः।।

yudhiṣṭhireṇa vanasthakuntīdhṛtarāṣṭrādididṛkṣayā draupadyādibhiḥ paurairbhrātṛbhiśca saha vanaṃprati prasthānam|| 1 || yudhiṣṭhireṇa vanasthakuntīdhṛtarāṣṭrādididṛkṣyā draupadyādibhiḥ paurairbhrātṛbhiśca saha vanaṃprati prasthānam|| 1 || vaiśampāyana uvāca| evaṃ te puruṣavyāghrāḥ pāṇḍavā mātṛnandanāḥ| smaranto mātaraṃ vīrā babhūvurbhaśaduḥkhitāḥ||

Verse 2

ये राजकार्येषु पुरा व्यासक्ता नित्यशोऽभवन्। ते राजकार्याणि तदा नाकार्षुः सर्वतः पुरे।।

ye rājakāryeṣu purā vyāsaktā nityaśo'bhavan| te rājakāryāṇi tadā nākārṣuḥ sarvataḥ pure||

Verse 3

प्रविष्टा इव शोकेन नाभ्यनन्दन्त किञ्चन। सम्भाष्यमाणा अपि ते न किञ्चित्प्रत्यपूजयन्।।

praviṣṭā iva śokena nābhyanandanta kiñcana| sambhāṣyamāṇā api te na kiñcitpratyapūjayan||

Verse 4

ते स्म वीरा दुराधर्षा गांभीर्ये सागरोपमाः। शोकोपहतविज्ञाना नष्टसंज्ञा इवाभवन्।।

te sma vīrā durādharṣā gāṃbhīrye sāgaropamāḥ| śokopahatavijñānā naṣṭasaṃjñā ivābhavan||

Verse 5

अचिन्तयंश्च जननीं ततस्ते पाण्डुनन्दनाः। कथं नु वृद्धमिथुनं वहत्यतिकृशा पृथा।।

acintayaṃśca jananīṃ tataste pāṇḍunandanāḥ| kathaṃ nu vṛddhamithunaṃ vahatyatikṛśā pṛthā||

Verse 6

कथं च स महीपालो हतपुत्रो निराश्रयः। पत्न्या सह वसत्येको वने श्वापदसेविते।।

kathaṃ ca sa mahīpālo hataputro nirāśrayaḥ| patnyā saha vasatyeko vane śvāpadasevite||

Verse 7

सा च देवी महाभागा गान्धारी हतबान्धवा। पतिमन्धं कथं वृद्धमन्वेति विजने वने।।

sā ca devī mahābhāgā gāndhārī hatabāndhavā| patimandhaṃ kathaṃ vṛddhamanveti vijane vane||

Verse 8

एवं तेषां कथयतामौत्सुक्यमभवत्तदा। गमने चाभवद्बुद्धिर्धृतराष्ट्रदिदृक्षया।।

evaṃ teṣāṃ kathayatāmautsukyamabhavattadā| gamane cābhavadbuddhirdhṛtarāṣṭradidṛkṣayā||

Verse 9

सहदेवस्तु राजानं प्रणिपत्येदमब्रवीत्। अहो मे भवतो दृष्टं हृदयं गमनं प्रति।

sahadevastu rājānaṃ praṇipatyedamabravīt| aho me bhavato dṛṣṭaṃ hṛdayaṃ gamanaṃ prati|

Verse 10

न हि त्वां गौरवेणाहमशकं वक्तुमञ्जसा। गमनं प्रति राजेन्द्र तदिदं समुपस्थितम्।।

na hi tvāṃ gauraveṇāhamaśakaṃ vaktumañjasā| gamanaṃ prati rājendra tadidaṃ samupasthitam||

Verse 11

दिष्ट्या द्रक्ष्यामि तां कुन्तीं वर्तयन्तीं तपस्विनीम्। जटिलां तापसीं वृद्धां कुशकाशपरिक्षताम्।।

diṣṭyā drakṣyāmi tāṃ kuntīṃ vartayantīṃ tapasvinīm| jaṭilāṃ tāpasīṃ vṛddhāṃ kuśakāśaparikṣatām||

Verse 12

प्रासादहर्म्यसंवृद्धामत्यन्तसुखभागिनीम्। कदानुजननीं श्रान्तां द्रक्ष्यामि भृशदुःखिताम्।।

prāsādaharmyasaṃvṛddhāmatyantasukhabhāginīm| kadānujananīṃ śrāntāṃ drakṣyāmi bhṛśaduḥkhitām||

Verse 13

अनित्याः खलु मर्त्यानां गतयो भरतर्षभ। कुन्ती राजसुता यत्र वसत्यसुखिता वने।।

anityāḥ khalu martyānāṃ gatayo bharatarṣabha| kuntī rājasutā yatra vasatyasukhitā vane||

Verse 14

सहदेववचः श्रुत्वा द्रौपदी योषितां वरा। उवाच देवी राजानमभिपूज्याभिनन्द्य च।

sahadevavacaḥ śrutvā draupadī yoṣitāṃ varā| uvāca devī rājānamabhipūjyābhinandya ca|

Verse 15

कदा द्रक्ष्यामि तां देवीं यदि जीवति सा पृथा। जीवन्त्या ह्यद्य मे प्रीतिर्भविष्यति जनाधिप।।

kadā drakṣyāmi tāṃ devīṃ yadi jīvati sā pṛthā| jīvantyā hyadya me prītirbhaviṣyati janādhipa||

Verse 16

एषा तेऽस्तु मतिर्नित्यं धर्मे ते रमतां मनः। योऽद्य त्वमस्मान्राजेन्द्र श्रेयसा योजयिष्यसि।।

eṣā te'stu matirnityaṃ dharme te ramatāṃ manaḥ| yo'dya tvamasmānrājendra śreyasā yojayiṣyasi||

Verse 17

अग्रपादस्थितं चेमं विद्धि राजन्वधूजनम्। काङ्क्षन्तं दर्शनं कुन्त्या गान्धार्याः श्वसुरस्च च।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्रमवासिकपर्वणि आश्रमवासपर्वणि चतुर्विंशोऽध्यायः।। 24 ।।

agrapādasthitaṃ cemaṃ viddhi rājanvadhūjanam| kāṅkṣantaṃ darśanaṃ kuntyā gāndhāryāḥ śvasurasca ca|| || iti śrīmanmahābhārate āśramavāsikaparvaṇi āśramavāsaparvaṇi caturviṃśo'dhyāyaḥ|| 24 ||

Verse 18

इत्युक्तः स नृपो देव्या द्रौपद्या भरतर्षभ। सेनाध्यक्षान्समानाय्य सर्वानिदमुवाच ह।।

ityuktaḥ sa nṛpo devyā draupadyā bharatarṣabha| senādhyakṣānsamānāyya sarvānidamuvāca ha||

Verse 19

निर्यातयत मे सेनां प्रभूतरथकुञ्जराम्। द्रक्ष्यामि वनसंस्थं च धृताष्ट्रं महीपतिम्।।

niryātayata me senāṃ prabhūtarathakuñjarām| drakṣyāmi vanasaṃsthaṃ ca dhṛtāṣṭraṃ mahīpatim||

Verse 20

स्त्र्यध्यक्षांश्चाब्रवीद्राजा यानानि विविधानि मे। सज्जीक्रियन्तां सर्वाणि शिबिकाश्च सहस्रशः।।

stryadhyakṣāṃścābravīdrājā yānāni vividhāni me| sajjīkriyantāṃ sarvāṇi śibikāśca sahasraśaḥ||

Verse 21

शकटापणवेशाश्च कोशः शिल्पिन एव च। निर्यान्तु कोशपालाश्च कुरुक्षेत्राश्रमं प्रति।।

śakaṭāpaṇaveśāśca kośaḥ śilpina eva ca| niryāntu kośapālāśca kurukṣetrāśramaṃ prati||

Verse 22

यश्च पौरजनः कश्चिद्द्रष्टुमिच्छति पार्थिवम्। अनावृतः सुविहितः स च यातु सुरक्षितः।।

yaśca paurajanaḥ kaściddraṣṭumicchati pārthivam| anāvṛtaḥ suvihitaḥ sa ca yātu surakṣitaḥ||

Verse 23

सूदाः पौरोगवाश्चैव सर्वं चैव महानसम्। विविधं भक्ष्यभोज्यं च शकटैरुह्यतां मम।।

sūdāḥ paurogavāścaiva sarvaṃ caiva mahānasam| vividhaṃ bhakṣyabhojyaṃ ca śakaṭairuhyatāṃ mama||

Verse 24

प्रयाणं घुष्यतां चैव श्वोभूत इति माचिरम्। क्रियतां पथि चाप्यद्य वेश्मानि विविधानि च।

prayāṇaṃ ghuṣyatāṃ caiva śvobhūta iti māciram| kriyatāṃ pathi cāpyadya veśmāni vividhāni ca|

Verse 25

एवमाज्ञाप्य राजा स भ्रातृभिः सह पाण्डवः। श्वोभूते निर्ययौ राजन्सस्त्रीवृद्धपुरःसरः।।

evamājñāpya rājā sa bhrātṛbhiḥ saha pāṇḍavaḥ| śvobhūte niryayau rājansastrīvṛddhapuraḥsaraḥ||

Verse 26

स बहिर्दिवसानेव जनौघं परिपालयन्। न्यवसन्नृपतिः पञ्च ततोऽगच्छद्वनं प्रति।।

sa bahirdivasāneva janaughaṃ paripālayan| nyavasannṛpatiḥ pañca tato'gacchadvanaṃ prati||