Adhyaya 20

Verse 1

धृतराष्ट्रेण विदुरादिभिः सह गङ्गातीरात्कुरुक्षेत्रमेत्य तत्र शतयूपाश्रमे व्यासाज्ञया तदुपदिष्टविधिना तीव्रतपश्चरणम्।। 1 ।। वैशम्पायन उवाच। ततो भागीरथीतीरे मेध्ये पुण्यजनोचिते। निवासमकरोद्राजा विदुरस्य मते स्थितः।।

dhṛtarāṣṭreṇa vidurādibhiḥ saha gaṅgātīrātkurukṣetrametya tatra śatayūpāśrame vyāsājñayā tadupadiṣṭavidhinā tīvratapaścaraṇam|| 1 || vaiśampāyana uvāca| tato bhāgīrathītīre medhye puṇyajanocite| nivāsamakarodrājā vidurasya mate sthitaḥ||

Verse 2

तत्रैनं पर्युपातिष्ठन्ब्राह्मणा वनवासिनः। क्षत्रविट्शूद्रसङ्खाश्च बहवो भरतर्षभ।।

tatrainaṃ paryupātiṣṭhanbrāhmaṇā vanavāsinaḥ| kṣatraviṭśūdrasaṅkhāśca bahavo bharatarṣabha||

Verse 3

स तैः परिवृतो राजा कथाभिः परिनन्द्य तान्। अनुजज्ञे स शिष्यान्वै विधिवत्प्रतिपूज्य च।।

sa taiḥ parivṛto rājā kathābhiḥ parinandya tān| anujajñe sa śiṣyānvai vidhivatpratipūjya ca||

Verse 4

सायाह्ने स महीपालस्ततो गङ्गामुपेत्य च। चकार विधिवच्छौचं गान्धारी च यशस्विनी।।

sāyāhne sa mahīpālastato gaṅgāmupetya ca| cakāra vidhivacchaucaṃ gāndhārī ca yaśasvinī||

Verse 5

ते चैवान्ये पृथक् सर्वे तीर्थेष्वाप्लुत्य भारत। चक्रुः सर्वाः क्रियास्तत्र पुरुषा विदुरादयः।।

te caivānye pṛthak sarve tīrtheṣvāplutya bhārata| cakruḥ sarvāḥ kriyāstatra puruṣā vidurādayaḥ||

Verse 6

कृतशौचं ततो वृद्धं श्वशुरं कुन्तिभोजजा। गान्धारीं च पृथा राजन्गङ्गातीर्थमुपानयत्।।

kṛtaśaucaṃ tato vṛddhaṃ śvaśuraṃ kuntibhojajā| gāndhārīṃ ca pṛthā rājangaṅgātīrthamupānayat||

Verse 7

राज्ञस्तु याजकैस्तत्र कृतो वेदीपरिस्तरः। जुहाव तत्र वह्निं स नृपतिः सत्यसङ्गरः।।

rājñastu yājakaistatra kṛto vedīparistaraḥ| juhāva tatra vahniṃ sa nṛpatiḥ satyasaṅgaraḥ||

Verse 8

ततो भागीरथीतीरात्कुरुक्षेत्रं जगाम सः। सानुगो नृपतिर्वृद्धो नियतः संयतेन्द्रियः।।

tato bhāgīrathītīrātkurukṣetraṃ jagāma saḥ| sānugo nṛpatirvṛddho niyataḥ saṃyatendriyaḥ||

Verse 9

तत्राश्रमपदं धीमानभिगम्य स पार्थिवः। आससादाथ राजर्षिं शतयूपं मनीषिणम्।।

tatrāśramapadaṃ dhīmānabhigamya sa pārthivaḥ| āsasādātha rājarṣiṃ śatayūpaṃ manīṣiṇam||

Verse 10

स हि राजा महानासीत्केकयेषु परंपतः। स्वपुत्रं मनुजैश्वर्ये निवेश्य वनमाविशत्।।

sa hi rājā mahānāsītkekayeṣu paraṃpataḥ| svaputraṃ manujaiśvarye niveśya vanamāviśat||

Verse 11

तेनासौ सहितो राजा ययौ व्यासाश्रमं प्रति। तत्रैनं विधिवद्राजन्प्रत्यगृह्णात्कुरूद्वहम्।।

tenāsau sahito rājā yayau vyāsāśramaṃ prati| tatrainaṃ vidhivadrājanpratyagṛhṇātkurūdvaham||

Verse 12

स दीक्षां तत्र संप्राप्य राजा कौरवनन्दनः। शतयूपाश्रमे तस्मिन्निवासमकरोत्तदा।।

sa dīkṣāṃ tatra saṃprāpya rājā kauravanandanaḥ| śatayūpāśrame tasminnivāsamakarottadā||

Verse 13

तस्मै सर्वं विधिं राज्ञे राजाऽऽचख्यौ महामतिः। आरण्यकं महाराज व्यासस्यानुमते तदा।।

tasmai sarvaṃ vidhiṃ rājñe rājā''cakhyau mahāmatiḥ| āraṇyakaṃ mahārāja vyāsasyānumate tadā||

Verse 14

एवं च तपसा राजन्धृतराष्ट्रो महामनाः। योजयामास चात्मानं तांश्चाप्यनुचरांस्तदा।।

evaṃ ca tapasā rājandhṛtarāṣṭro mahāmanāḥ| yojayāmāsa cātmānaṃ tāṃścāpyanucarāṃstadā||

Verse 15

तथैव देवी गान्धारी वल्कलाजिनधारिणी। कुन्त्या सह महाराजि समानव्रतचारिणी।।

tathaiva devī gāndhārī valkalājinadhāriṇī| kuntyā saha mahārāji samānavratacāriṇī||

Verse 16

कर्मणा मनसा वाचा चक्षुषा चैव ते नृप। सन्नियम्येन्द्रियग्राममास्थिताः परमं तपः।।

karmaṇā manasā vācā cakṣuṣā caiva te nṛpa| sanniyamyendriyagrāmamāsthitāḥ paramaṃ tapaḥ||

Verse 17

त्वगस्थिभूतः परिशुष्कमांसो जटाजिनी वल्कलसंवृताङ्गः। स पार्तिवस्तत्र तपश्चचार महर्षिवत्तीव्रमपेतमोहः।।

tvagasthibhūtaḥ pariśuṣkamāṃso jaṭājinī valkalasaṃvṛtāṅgaḥ| sa pārtivastatra tapaścacāra maharṣivattīvramapetamohaḥ||

Verse 18

क्षत्ता च धर्मार्थविदग्र्यबुद्धिः ससंजयस्तं नृपतिं सदारम्। उपाचरद्धोरतपोर्जितात्मा तदा कृशो वल्कलचीरवासाः।।

kṣattā ca dharmārthavidagryabuddhiḥ sasaṃjayastaṃ nṛpatiṃ sadāram| upācaraddhorataporjitātmā tadā kṛśo valkalacīravāsāḥ||