Adhyaya 13

Verse 1

भीमे दुर्योधनादिभ्यः श्राद्धदानाय धनदानमरोचयति सति युधिष्ठिरेण विदुरंप्रति धृतराष्ट्रे निजगृहकोशाद्धनदाननिवेदनकथनम्।। 1 ।। अर्जुन उवाच। भीम ज्येष्ठो गुरुर्मे त्वं नातोऽन्यद्वमुक्तुमुत्सहे। धृताराष्ट्रस्तु राजर्षिः सर्वथा मानमर्हति।।

bhīme duryodhanādibhyaḥ śrāddhadānāya dhanadānamarocayati sati yudhiṣṭhireṇa viduraṃprati dhṛtarāṣṭre nijagṛhakośāddhanadānanivedanakathanam|| 1 || arjuna uvāca| bhīma jyeṣṭho gururme tvaṃ nāto'nyadvamuktumutsahe| dhṛtārāṣṭrastu rājarṣiḥ sarvathā mānamarhati||

Verse 2

न स्मरन्त्यपराद्धानि स्मरन्ति सुकृतान्यपि। असंभिन्नार्थमर्यादाः साधवः पुरुषोत्तमाः।।

na smarantyaparāddhāni smaranti sukṛtānyapi| asaṃbhinnārthamaryādāḥ sādhavaḥ puruṣottamāḥ||

Verse 3

इति तस्य वचः श्रुत्वा फल्गुनस्य महात्मनः। विदुरं प्राह धर्मात्मा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः।।

iti tasya vacaḥ śrutvā phalgunasya mahātmanaḥ| viduraṃ prāha dharmātmā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ||

Verse 4

इदं मद्वचनात्क्षत्तः कौरवं ब्रूहि पार्थिवम्। यावदिच्छति पुत्राणां दातुं तावद्ददाम्यहम्।।

idaṃ madvacanātkṣattaḥ kauravaṃ brūhi pārthivam| yāvadicchati putrāṇāṃ dātuṃ tāvaddadāmyaham||

Verse 5

भीष्मादीनां च सर्वेषां सुहृदामुपकारिणाम्। मम कोशादिति विभो मा भूद्भीमः सुदुर्मनाः।।

bhīṣmādīnāṃ ca sarveṣāṃ suhṛdāmupakāriṇām| mama kośāditi vibho mā bhūdbhīmaḥ sudurmanāḥ||

Verse 6

वैशम्पायन उवाच। इत्युक्त्वा धर्मराजस्तमर्जुनं प्रत्यपूजयत्। भीमसेनः कटाक्षेण वीक्षांचक्रे धनंजयम्।।

vaiśampāyana uvāca| ityuktvā dharmarājastamarjunaṃ pratyapūjayat| bhīmasenaḥ kaṭākṣeṇa vīkṣāṃcakre dhanaṃjayam||

Verse 7

ततः स विदुरं धीमान्वाक्यमाह युधिष्ठिरः। न भीमसेन कोपं स नृपतिः कर्तुमर्हति।।

tataḥ sa viduraṃ dhīmānvākyamāha yudhiṣṭhiraḥ| na bhīmasena kopaṃ sa nṛpatiḥ kartumarhati||

Verse 8

परिक्लिष्टो हि भीमस्तु हिमवृष्ट्यातपादिभिः। दुःखैर्बहुविधैर्धीमानरण्ये विदितं तव।।

parikliṣṭo hi bhīmastu himavṛṣṭyātapādibhiḥ| duḥkhairbahuvidhairdhīmānaraṇye viditaṃ tava||

Verse 9

किंतु मद्वचनाद्ब्रूहि राजानं भरतर्षभम्।। यद्यदिच्छसि यावच्च गृह्यतां मद्गृहादिति।।

kiṃtu madvacanādbrūhi rājānaṃ bharatarṣabham|| yadyadicchasi yāvacca gṛhyatāṃ madgṛhāditi||

Verse 10

यन्मात्सर्यमयं भीमः करोति भृशदुःखितः। न तन्मनसि कर्तव्यमिति वाच्यः स पार्थिवः।।

yanmātsaryamayaṃ bhīmaḥ karoti bhṛśaduḥkhitaḥ| na tanmanasi kartavyamiti vācyaḥ sa pārthivaḥ||

Verse 11

यन्ममास्ति धनं किञ्चिदर्जुनस्य च वेश्मनि। तस्य स्वामी महाराज इति वाच्यः स पार्थिवः।।

yanmamāsti dhanaṃ kiñcidarjunasya ca veśmani| tasya svāmī mahārāja iti vācyaḥ sa pārthivaḥ||

Verse 12

ददातु राजा विप्रेभ्यो यथेष्टं क्रियतां व्ययः। पुत्राणां सुहृदां चैव गच्छत्वानृण्यमद्य सः।।

dadātu rājā viprebhyo yatheṣṭaṃ kriyatāṃ vyayaḥ| putrāṇāṃ suhṛdāṃ caiva gacchatvānṛṇyamadya saḥ||

Verse 13

इदं चापि शरीरं मे तवायत्तं जनाधिप। धनानि चेति विद्धि त्वं क्षत्तर्नास्त्यत्र संशयः।।

idaṃ cāpi śarīraṃ me tavāyattaṃ janādhipa| dhanāni ceti viddhi tvaṃ kṣattarnāstyatra saṃśayaḥ||