Adhyaya 14

Verse 1

विदुरेण धृतराष्ट्रंप्रति युधिष्ठिरेण भीष्मादीनां श्राद्धदानाय धनदानाङ्गीकरणनिवेदनम्।। 1 ।। वैशम्पायन उवाच। एवमुक्तस्तु राज्ञा स विदुरो बुद्धिसत्तमः। धृतराष्ट्रमुपेत्यैव वाक्यमाह महार्थवत्।।

vidureṇa dhṛtarāṣṭraṃprati yudhiṣṭhireṇa bhīṣmādīnāṃ śrāddhadānāya dhanadānāṅgīkaraṇanivedanam|| 1 || vaiśampāyana uvāca| evamuktastu rājñā sa viduro buddhisattamaḥ| dhṛtarāṣṭramupetyaiva vākyamāha mahārthavat||

Verse 2

उक्तो युधिष्ठिरो राजा भवद्वचनमादितः। स च संश्रुत्य वाक्यं ते प्रशशंस महाद्युतिः।।

ukto yudhiṣṭhiro rājā bhavadvacanamāditaḥ| sa ca saṃśrutya vākyaṃ te praśaśaṃsa mahādyutiḥ||

Verse 3

बीभत्सुश्च महातेजा निवेदयति ते गृहान्। वसु तस्य गृहे यच्च प्राणानपि च केवलान्।।

bībhatsuśca mahātejā nivedayati te gṛhān| vasu tasya gṛhe yacca prāṇānapi ca kevalān||

Verse 4

धर्मराजश्च पुत्रस्ते राज्यं प्राणान्धनानि च। अनुजानाति राजर्षे यच्चान्यदपि किञ्चन।।

dharmarājaśca putraste rājyaṃ prāṇāndhanāni ca| anujānāti rājarṣe yaccānyadapi kiñcana||

Verse 5

भीमस्तु सर्वदुःखानि संस्मृत्य बहुलान्युत। कृच्छ्रादिव महाबाहुरनुजज्ञे विनिःश्वसन्।।

bhīmastu sarvaduḥkhāni saṃsmṛtya bahulānyuta| kṛcchrādiva mahābāhuranujajñe viniḥśvasan||

Verse 6

र राजन्धर्मशीलेन राज्ञा बीभत्सुना तथा। अनुनीतो महाबाहुः सौहृदे स्थापितोपि च।।

ra rājandharmaśīlena rājñā bībhatsunā tathā| anunīto mahābāhuḥ sauhṛde sthāpitopi ca||

Verse 7

न च मन्युस्त्वया कार्य इति त्वां प्राह धर्मराट्। संस्मृत्य भीमस्तद्वैरं यदन्यायवदाचरत्।।

na ca manyustvayā kārya iti tvāṃ prāha dharmarāṭ| saṃsmṛtya bhīmastadvairaṃ yadanyāyavadācarat||

Verse 8

एवंप्रायो हि धर्मोऽयं क्षत्रियाणां नराधिप। शुद्धे क्षत्रियधर्मे न निरतोऽयं वृकोदरः।।

evaṃprāyo hi dharmo'yaṃ kṣatriyāṇāṃ narādhipa| śuddhe kṣatriyadharme na nirato'yaṃ vṛkodaraḥ||

Verse 9

वृकोदरकृते चाहमर्जुनश्च पुनः पुनः। प्रसीद याचे नृपते भवान्प्रभुरिहास्ति यत्।।

vṛkodarakṛte cāhamarjunaśca punaḥ punaḥ| prasīda yāce nṛpate bhavānprabhurihāsti yat||

Verse 10

तद्ददातु भवान्वित्तं यावदिच्छसि पार्थिवः। त्वमीश्वरो नो राज्यस्य प्राणानामपि भारत।।

taddadātu bhavānvittaṃ yāvadicchasi pārthivaḥ| tvamīśvaro no rājyasya prāṇānāmapi bhārata||

Verse 11

ब्रह्मदेयाग्रहारांश्च पुत्राणामौर्ध्वदेहिकम्। इतो रत्नानि गाश्चैव दासीदासमजाविकम्।।

brahmadeyāgrahārāṃśca putrāṇāmaurdhvadehikam| ito ratnāni gāścaiva dāsīdāsamajāvikam||

Verse 12

अर्चयित्वा कुरुश्रेष्ठो ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छतु। दीनान्धकृपणेभ्यश्च तत्रतत्र नृपाज्ञया।।

arcayitvā kuruśreṣṭho brāhmaṇebhyaḥ prayacchatu| dīnāndhakṛpaṇebhyaśca tatratatra nṛpājñayā||

Verse 13

बह्वन्नरसपानाढ्याः सभा विदुर कारय। गवां निपानान्यन्यच्च विविधं पुण्यकं कुरु।।

bahvannarasapānāḍhyāḥ sabhā vidura kāraya| gavāṃ nipānānyanyacca vividhaṃ puṇyakaṃ kuru||

Verse 14

इति मामब्रवीद्राजा पार्थश्चैव धनंजयः। यदत्रानन्तरं कार्यं तद्भवम्ववक्तुमर्हति।।

iti māmabravīdrājā pārthaścaiva dhanaṃjayaḥ| yadatrānantaraṃ kāryaṃ tadbhavamvavaktumarhati||

Verse 15

इत्युक्ते विदुरेणाथ धृतराष्ट्रोऽभिनन्द्य तान्। मनश्चक्रे महादाने कार्तिक्यां जनमेजय।।

ityukte vidureṇātha dhṛtarāṣṭro'bhinandya tān| manaścakre mahādāne kārtikyāṃ janamejaya||