Adhyaya 96

Verse 1

युधिष्ठिरेण कृष्णंप्रति वैष्णवधर्मप्रशंसनपूर्वकं तत्कथनप्रार्थना।। 1 ।। वसिष्ठादिभिस्तच्छुश्रूषया तत्समीपोपसर्पणम्।। 2 ।। कृष्णेन युधिष्ठिरादीन्प्रति वैष्णवधर्मप्रशंसनपूर्वकं स्वमहिमानुबोधनम्।। 3 ।। जनमेजय उवाच। अश्वमेधे पुरावृत्ते केशवं केशिसूदनम्। धर्मसंशयमुद्दिश्य किमपृच्छत्पितामहः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्वमेधिकपर्वणि वैष्णवधर्मपर्वणि षण्णवतितमोऽध्यायः।। 96 ।।

yudhiṣṭhireṇa kṛṣṇaṃprati vaiṣṇavadharmapraśaṃsanapūrvakaṃ tatkathanaprārthanā|| 1 || vasiṣṭhādibhistacchuśrūṣayā tatsamīpopasarpaṇam|| 2 || kṛṣṇena yudhiṣṭhirādīnprati vaiṣṇavadharmapraśaṃsanapūrvakaṃ svamahimānubodhanam|| 3 || janamejaya uvāca| aśvamedhe purāvṛtte keśavaṃ keśisūdanam| dharmasaṃśayamuddiśya kimapṛcchatpitāmahaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate āśvamedhikaparvaṇi vaiṣṇavadharmaparvaṇi ṣaṇṇavatitamo'dhyāyaḥ|| 96 ||

Verse 2

वैशम्पायन उवाच। पश्चिमेनाश्वमेधेन यदा स्नातो युधिष्ठिरः। तदा राजा नमस्कृत्य केशवं पुनरब्रवीत्।। एतदारभ्यापर्वसमाप्ति विद्यमानास्त्रयोविंशत्यध्याया दाक्षिणात्यकोशेष्वेव दृश्यन्ते नत्वौत्तराहपाठे।

vaiśampāyana uvāca| paścimenāśvamedhena yadā snāto yudhiṣṭhiraḥ| tadā rājā namaskṛtya keśavaṃ punarabravīt|| etadārabhyāparvasamāpti vidyamānāstrayoviṃśatyadhyāyā dākṣiṇātyakośeṣveva dṛśyante natvauttarāhapāṭhe|

Verse 3

भववन्वैष्णवा धर्माः किंफलाः किंपरायणाः। किं धर्ममधिकृत्याथ भवतोत्पादिताः पुरा।।

bhavavanvaiṣṇavā dharmāḥ kiṃphalāḥ kiṃparāyaṇāḥ| kiṃ dharmamadhikṛtyātha bhavatotpāditāḥ purā||

Verse 4

यदि तेहमनुग्राह्यः प्रियोस्मि मधुसूदन। श्रोतव्या यदि मे कृष्ण तन्मे कथय सुव्रत।।

yadi tehamanugrāhyaḥ priyosmi madhusūdana| śrotavyā yadi me kṛṣṇa tanme kathaya suvrata||

Verse 5

पवित्रा किल ते धर्माः सर्वपापप्रणाशनाः। सर्वधर्मोत्तमाः पुण्या भगवंस्त्वन्मुखोद्गताः।।

pavitrā kila te dharmāḥ sarvapāpapraṇāśanāḥ| sarvadharmottamāḥ puṇyā bhagavaṃstvanmukhodgatāḥ||

Verse 6

याञ्श्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मातृहा गुरुतल्पगः। पाकर्भेदी कृतघ्नश्च सुरापो ब्रह्मविक्रयी।।

yāñśrutvā brahmahā goghno mātṛhā gurutalpagaḥ| pākarbhedī kṛtaghnaśca surāpo brahmavikrayī||

Verse 7

मित्रविश्वासघाती च वीरहा भ्रूणहा तथा। तपोविक्रयिणश्चैव दानविक्रयिणस्तथा।।

mitraviśvāsaghātī ca vīrahā bhrūṇahā tathā| tapovikrayiṇaścaiva dānavikrayiṇastathā||

Verse 8

आत्मविक्रमयिणो मूढा जीवेद्यश्च विकर्मभिः। पापाः शठा नैकृतिका डांभिका दूषकास्तथा।।

ātmavikramayiṇo mūḍhā jīvedyaśca vikarmabhiḥ| pāpāḥ śaṭhā naikṛtikā ḍāṃbhikā dūṣakāstathā||

Verse 9

रसभेदकरा ये च ये च स्युर्ब्रह्मघातकाः। शूद्रप्रेष्यकराश्चोरा विप्रा ये च पुरोहिताः।।

rasabhedakarā ye ca ye ca syurbrahmaghātakāḥ| śūdrapreṣyakarāścorā viprā ye ca purohitāḥ||

Verse 10

निक्षेपहारिणः स्त्रीघ्नास्तथा ये पारदारिकाः। एते चान्ये च पापा ये मुच्यन्तेतेऽपि किल्बिषात्।।

nikṣepahāriṇaḥ strīghnāstathā ye pāradārikāḥ| ete cānye ca pāpā ye mucyantete'pi kilbiṣāt||

Verse 11

तानाचक्ष्व सुरश्रेष्ठ त्वद्भक्तस्य ममाच्युत।।

tānācakṣva suraśreṣṭha tvadbhaktasya mamācyuta||

Verse 12

वैशंपायन उवाच। इत्येवं कथिते देवे धर्मपुत्रेण संसदि। वसिष्ठाद्यास्तपोयुक्ता मुनयस्तत्वदर्शिनः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| ityevaṃ kathite deve dharmaputreṇa saṃsadi| vasiṣṭhādyāstapoyuktā munayastatvadarśinaḥ||

Verse 13

श्रोतुकामाः परं गुह्यं वैष्णवं धर्ममुत्तमम्। तथा भागवताश्चैव ततस्तं पर्यवारयन्।।

śrotukāmāḥ paraṃ guhyaṃ vaiṣṇavaṃ dharmamuttamam| tathā bhāgavatāścaiva tatastaṃ paryavārayan||

Verse 14

युधिष्ठिर उवाच। तत्वतस्तव भावेन पादमूलमुपागतम्। यदि जानासि मां भक्तं स्निग्धं वा भक्तवत्सल।।

yudhiṣṭhira uvāca| tatvatastava bhāvena pādamūlamupāgatam| yadi jānāsi māṃ bhaktaṃ snigdhaṃ vā bhaktavatsala||

Verse 15

धर्मगुह्यानि सर्वाणि वेत्तुमिच्छामि तत्वतः। धर्मान्कथय मे देव यद्यनुग्रहभागहम्।।

dharmaguhyāni sarvāṇi vettumicchāmi tatvataḥ| dharmānkathaya me deva yadyanugrahabhāgaham||

Verse 16

श्रुता मे मानवा धर्मा वासिष्ठाः काश्यपास्तथा। गार्गीया गौतमीयाश्च तथा गोपालकस्य च।।

śrutā me mānavā dharmā vāsiṣṭhāḥ kāśyapāstathā| gārgīyā gautamīyāśca tathā gopālakasya ca||

Verse 17

पराशरकृताः पूर्वा मैत्रेयस्य च धीमतः। औमा माहेश्वराश्चैव नन्दिधर्माश्च पावनाः।।

parāśarakṛtāḥ pūrvā maitreyasya ca dhīmataḥ| aumā māheśvarāścaiva nandidharmāśca pāvanāḥ||

Verse 18

ब्रह्मणा कथिता ये च कौमाराश्च श्रुता मया। धूमायनकृता धर्माः काण्डवैश्वानरा अपि।। पञ्चमेनाश्वमेधेनेति ट.पाठः।।

brahmaṇā kathitā ye ca kaumārāśca śrutā mayā| dhūmāyanakṛtā dharmāḥ kāṇḍavaiśvānarā api|| pañcamenāśvamedheneti ṭa.pāṭhaḥ||

Verse 19

भार्गवा याज्ञवल्क्याश्च मार्कण्डेयकृता अपि। भारद्वाजकृता ये च बृहस्पतिकृताश्च ये।।

bhārgavā yājñavalkyāśca mārkaṇḍeyakṛtā api| bhāradvājakṛtā ye ca bṛhaspatikṛtāśca ye||

Verse 20

कुणेश्च कुणिबाहोश्च विश्वामित्रकृताश्च ये। सुमन्तुजैमिनिकृताः शाकुनेयास्तथैव च।।

kuṇeśca kuṇibāhośca viśvāmitrakṛtāśca ye| sumantujaiminikṛtāḥ śākuneyāstathaiva ca||

Verse 21

पुलस्त्यपुलहोद्गीताः पावकीयास्तथैव च। अगस्त्यगीता मौद्गल्याः शाण्डिल्याः शलभायनाः।।

pulastyapulahodgītāḥ pāvakīyāstathaiva ca| agastyagītā maudgalyāḥ śāṇḍilyāḥ śalabhāyanāḥ||

Verse 22

वालखिल्यकृता ये च ये च सप्तर्षिभिस्तथा। आपस्तंबकृता धर्माः शङ्खस्य लिखितस्य च।।

vālakhilyakṛtā ye ca ye ca saptarṣibhistathā| āpastaṃbakṛtā dharmāḥ śaṅkhasya likhitasya ca||

Verse 23

प्राजापत्यास्तथा याम्या माहेन्द्राश्च श्रुता मया। वैयाघ्रव्यासकीयाश्च विभण्डककृताश्च ये।। शूद्रायनकृता धर्मा इति क.पाठः।।

prājāpatyāstathā yāmyā māhendrāśca śrutā mayā| vaiyāghravyāsakīyāśca vibhaṇḍakakṛtāśca ye|| śūdrāyanakṛtā dharmā iti ka.pāṭhaḥ||

Verse 24

नारदीयाः श्रुता धर्माः कापोताश्च श्रुता मया। तथा विदुरवाक्यानि भृगोरङ्गिरसस्तथा।।

nāradīyāḥ śrutā dharmāḥ kāpotāśca śrutā mayā| tathā viduravākyāni bhṛgoraṅgirasastathā||

Verse 25

क्रौञ्चा मृदङ्गगीताश्च सौर्या हारीतकाश्च ये। ये पिशङ्गकृताश्चापि कातपायाः सुवालकाः।।

krauñcā mṛdaṅgagītāśca sauryā hārītakāśca ye| ye piśaṅgakṛtāścāpi kātapāyāḥ suvālakāḥ||

Verse 26

उद्दालककृता धर्मा औशनस्यास्तथैव च। वैशंपायनगीताश्च ये चान्येऽप्येवमादितः।।

uddālakakṛtā dharmā auśanasyāstathaiva ca| vaiśaṃpāyanagītāśca ye cānye'pyevamāditaḥ||

Verse 27

एतेभ्यः सर्वधर्मेभ्यो देव त्वन्मुखनिस्सृताः। पावनात्वात्पवित्रत्वाद्विशिष्टा इति मे मतिः।।

etebhyaḥ sarvadharmebhyo deva tvanmukhanissṛtāḥ| pāvanātvātpavitratvādviśiṣṭā iti me matiḥ||

Verse 28

तस्माद्धि त्वां प्रपन्नस्य त्वद्भक्तस्य च केशव। युष्मदीयान्वरान्धर्मान्पुण्यान्कथय मेच्युत।।

tasmāddhi tvāṃ prapannasya tvadbhaktasya ca keśava| yuṣmadīyānvarāndharmānpuṇyānkathaya mecyuta||

Verse 29

वैशंपायन उवाच। एवं पृष्टस्तु धर्मज्ञो धर्मपुत्रेण केशवः। उवाच धर्मान्सूक्ष्मार्थान्धर्मपुत्रस्य हर्षितः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evaṃ pṛṣṭastu dharmajño dharmaputreṇa keśavaḥ| uvāca dharmānsūkṣmārthāndharmaputrasya harṣitaḥ||

Verse 30

एवं ते यस्य कौन्तेय यत्नो धर्मेषु सुव्रत। तस्य ते दुर्लभो लोके न कश्चिदपि विद्येत।।

evaṃ te yasya kaunteya yatno dharmeṣu suvrata| tasya te durlabho loke na kaścidapi vidyeta||

Verse 31

धर्मः श्रुतो वा दृष्टो वा कथितो वा कृतोपि वा। अनुमोदितो वा राजेन्द्र नयतीन्द्रपदं नरम्।। वैभीतककृताश्च ये इति ट.पाठः।।

dharmaḥ śruto vā dṛṣṭo vā kathito vā kṛtopi vā| anumodito vā rājendra nayatīndrapadaṃ naram|| vaibhītakakṛtāśca ye iti ṭa.pāṭhaḥ||

Verse 32

धर्मः पिता च माता च धर्मो नाथः सुहृत्तथा। धर्मो भ्राता सखा चैव धर्मः स्वामी परंतप।।

dharmaḥ pitā ca mātā ca dharmo nāthaḥ suhṛttathā| dharmo bhrātā sakhā caiva dharmaḥ svāmī paraṃtapa||

Verse 33

धर्मादर्थश्च कामश्च धर्माद्भोगाः सुखानि च। धर्मार्दैश्वर्यमेवाग्र्यं धर्मात्स्वर्गगतिः परा।।

dharmādarthaśca kāmaśca dharmādbhogāḥ sukhāni ca| dharmārdaiśvaryamevāgryaṃ dharmātsvargagatiḥ parā||

Verse 34

धर्मोयं सेवितः शुद्धस्त्रायते महतो भयात्। धर्माद्द्विजत्वं देवत्वं धर्मः पावयते नरम्।।

dharmoyaṃ sevitaḥ śuddhastrāyate mahato bhayāt| dharmāddvijatvaṃ devatvaṃ dharmaḥ pāvayate naram||

Verse 35

यदा च क्षीयते पापं कालेन पुरुषस्य तु। तदा संजायते बुद्धिर्धर्मं कर्तुं युधिष्ठिर।।

yadā ca kṣīyate pāpaṃ kālena puruṣasya tu| tadā saṃjāyate buddhirdharmaṃ kartuṃ yudhiṣṭhira||

Verse 36

जन्मान्तरसहस्रैस्तु मनुष्यत्वं हि दुर्लभम्। तद्गत्वापीह यो धर्मं न करोति स्ववञ्चितः।।

janmāntarasahasraistu manuṣyatvaṃ hi durlabham| tadgatvāpīha yo dharmaṃ na karoti svavañcitaḥ||

Verse 37

कुत्सिता ये दरिद्राश्च विरूपा व्याधितास्तथा। परद्वेष्याश्च मूर्खाश्च न तैर्धर्मः कृतः पुरा।।

kutsitā ye daridrāśca virūpā vyādhitāstathā| paradveṣyāśca mūrkhāśca na tairdharmaḥ kṛtaḥ purā||

Verse 38

ये च दीर्घायुषः शूराः पण्डिता भोगिनस्तथा।। नीरोगा रूपसंपन्नास्तैर्धर्मः सुकृतः पुरा।।

ye ca dīrghāyuṣaḥ śūrāḥ paṇḍitā bhoginastathā|| nīrogā rūpasaṃpannāstairdharmaḥ sukṛtaḥ purā||

Verse 39

एवं धर्मः कृतः शुद्धो नयते गतिमुत्तमाम्। अधर्मं सेवते यस्तु तिर्यग्योन्यां पतत्यसौ।।

evaṃ dharmaḥ kṛtaḥ śuddho nayate gatimuttamām| adharmaṃ sevate yastu tiryagyonyāṃ patatyasau||

Verse 40

इदं रहस्यं कौन्तेय शृणु धर्ममनुत्तमम्। कथयिष्ये परं धर्मं तव भक्तस्य पाण्डव।।

idaṃ rahasyaṃ kaunteya śṛṇu dharmamanuttamam| kathayiṣye paraṃ dharmaṃ tava bhaktasya pāṇḍava||

Verse 41

इष्टस्त्वमसि मेऽत्यर्थं प्रपन्नश्चापि मां सदा। परमार्थमपि ब्रूयां किं पुनर्धर्मसंहिताम्।।

iṣṭastvamasi me'tyarthaṃ prapannaścāpi māṃ sadā| paramārthamapi brūyāṃ kiṃ punardharmasaṃhitām||

Verse 42

इदं मे मानुषं जन्म कृतमात्मनि मायया। धर्मसंस्थापनार्थाय दुष्टानां नाशनाय च।।

idaṃ me mānuṣaṃ janma kṛtamātmani māyayā| dharmasaṃsthāpanārthāya duṣṭānāṃ nāśanāya ca||

Verse 43

मानुष्यं भावमापन्नं ये मां गृह्णन्त्यवज्ञया। संसारान्तर्हि ते मूढास्तिर्यग्योनिष्वनेकशः।।

mānuṣyaṃ bhāvamāpannaṃ ye māṃ gṛhṇantyavajñayā| saṃsārāntarhi te mūḍhāstiryagyoniṣvanekaśaḥ||

Verse 44

ये च मां सर्वभूतस्थं पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषा। मद्भक्तांस्तान्सदा युक्तान्मत्समीपं नयाम्यहम्।।

ye ca māṃ sarvabhūtasthaṃ paśyanti jñānacakṣuṣā| madbhaktāṃstānsadā yuktānmatsamīpaṃ nayāmyaham||

Verse 45

मद्भक्ता न विनश्यन्ति मद्भक्ता वीतकल्मषाः। मद्भाक्तानां तु मानुष्ये सफल जन्म पाण्डवा।।

madbhaktā na vinaśyanti madbhaktā vītakalmaṣāḥ| madbhāktānāṃ tu mānuṣye saphala janma pāṇḍavā||

Verse 46

अपि पापेष्वभिरता मद्भक्ताः पाण्डुनन्दन। मुच्यन्ते पातकैः सर्वैः पद्मपत्रमिवांभसा।।

api pāpeṣvabhiratā madbhaktāḥ pāṇḍunandana| mucyante pātakaiḥ sarvaiḥ padmapatramivāṃbhasā||

Verse 47

जन्मान्तरसहस्रेषु तपसा भावितात्मनाम्। भक्तिरुत्पद्यते तात मनुष्याणां न संशयः।।

janmāntarasahasreṣu tapasā bhāvitātmanām| bhaktirutpadyate tāta manuṣyāṇāṃ na saṃśayaḥ||

Verse 48

यच्च रूपं परं गुह्यं कूटस्तमचलं ध्रुवम्। न दृश्यते तता देवैर्मद्भक्तैर्दृश्यते यथा।।

yacca rūpaṃ paraṃ guhyaṃ kūṭastamacalaṃ dhruvam| na dṛśyate tatā devairmadbhaktairdṛśyate yathā||

Verse 49

अपरं यच्च मे रूपं पर्रादुर्भावेषु दृश्यते। तदर्चयन्ति सर्वार्थैः सर्वभूतानि पाण्डव।।

aparaṃ yacca me rūpaṃ parrādurbhāveṣu dṛśyate| tadarcayanti sarvārthaiḥ sarvabhūtāni pāṇḍava||

Verse 50

कल्पकोटिसहस्रेषु व्यतीतेष्वागते च। दर्शयामीह तद्रूपं यच्च पश्यन्ति मे सुराः।।

kalpakoṭisahasreṣu vyatīteṣvāgate ca| darśayāmīha tadrūpaṃ yacca paśyanti me surāḥ||

Verse 51

स्तित्युत्पत्त्यव्ययकरं यो मां ज्ञात्वा प्रपद्यते। अनुगृह्णाम्यहं तं वै संसारान्मोचयामि च।।

stityutpattyavyayakaraṃ yo māṃ jñātvā prapadyate| anugṛhṇāmyahaṃ taṃ vai saṃsārānmocayāmi ca||

Verse 52

अहमादिर्हि देवानां सृष्टा ब्रह्मादयो मया। प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य जगत्सर्वं सृजाम्यहम्।।

ahamādirhi devānāṃ sṛṣṭā brahmādayo mayā| prakṛtiṃ svāmavaṣṭabhya jagatsarvaṃ sṛjāmyaham||

Verse 53

तमोमूलोहमव्यक्तो रजोमध्ये प्रतिष्ठितः। ऊर्ध्वं सत्त्वं विना लोभं ब्रह्मादिस्तंबपर्यतः।।

tamomūlohamavyakto rajomadhye pratiṣṭhitaḥ| ūrdhvaṃ sattvaṃ vinā lobhaṃ brahmādistaṃbaparyataḥ||

Verse 54

मूर्धानं मे विद्धि दिवं चन्द्रादित्यौ च लोचने। गावोग्निर्बाह्मणो वक्त्रं मारुतः श्वसनं च मे।।

mūrdhānaṃ me viddhi divaṃ candrādityau ca locane| gāvognirbāhmaṇo vaktraṃ mārutaḥ śvasanaṃ ca me||

Verse 55

दिशो मे बाहवश्चाष्टौ नक्षत्राणि च भूषणम्। अन्तरिक्षमुरो विद्धि सर्वभूतावकाशकम्। मार्गो मेघानिलाभ्यां तु यन्ममोदरमव्ययम्।।

diśo me bāhavaścāṣṭau nakṣatrāṇi ca bhūṣaṇam| antarikṣamuro viddhi sarvabhūtāvakāśakam| mārgo meghānilābhyāṃ tu yanmamodaramavyayam||

Verse 56

पृथिवीमण्डलं यद्वै द्वीपार्णवनगैर्युतम्। सर्वसंधारणोपेतं पादौ मम युधिष्ठिर।।

pṛthivīmaṇḍalaṃ yadvai dvīpārṇavanagairyutam| sarvasaṃdhāraṇopetaṃ pādau mama yudhiṣṭhira||

Verse 57

स्थितो ह्येकगुणः खेऽहं द्विगुणश्चास्मि मारुते। त्रिगुणोग्नौ स्थितोहं वै सलिले च चतुर्गुणः।।

sthito hyekaguṇaḥ khe'haṃ dviguṇaścāsmi mārute| triguṇognau sthitohaṃ vai salile ca caturguṇaḥ||

Verse 58

शब्दाद्या ये गुणाः पञ्च महाभूतेषु पञ्चसु। तन्मात्रासंस्थितः सोहं पृथिव्यां पञ्चधास्थितः।।

śabdādyā ye guṇāḥ pañca mahābhūteṣu pañcasu| tanmātrāsaṃsthitaḥ sohaṃ pṛthivyāṃ pañcadhāsthitaḥ||

Verse 59

अहं सहस्रसीर्षस्तु सहस्रवदनेक्षणः। सहस्रबाहूदरधृक्सहस्रोरुः सहस्रपात्।।

ahaṃ sahasrasīrṣastu sahasravadanekṣaṇaḥ| sahasrabāhūdaradhṛksahasroruḥ sahasrapāt||

Verse 60

धृत्वोर्वीं सर्वतः सम्यगत्यतिष्ठं दशांगुलम्। सर्वभूतात्मभूतस्थः सर्वव्यापी ततोस्म्यहम्।।

dhṛtvorvīṃ sarvataḥ samyagatyatiṣṭhaṃ daśāṃgulam| sarvabhūtātmabhūtasthaḥ sarvavyāpī tatosmyaham||

Verse 61

अचिन्त्योहमनन्तोहमजरोहमजो ह्यहम्। अनाद्योऽहमवध्योहमप्रमेयोहमव्ययः।।

acintyohamanantohamajarohamajo hyaham| anādyo'hamavadhyohamaprameyohamavyayaḥ||

Verse 62

निर्गुणोहं निगूढात्मा निर्द्वन्द्वो निर्ममो नृप। निष्कलो निर्विकारोहं निदानममृतस्य तु।।

nirguṇohaṃ nigūḍhātmā nirdvandvo nirmamo nṛpa| niṣkalo nirvikārohaṃ nidānamamṛtasya tu||

Verse 63

सुधा चाहं स्वधा चाहं स्वाहा चाहं नराधिप। तेजसा तपसा चाहं भूतग्रामं चतुर्विधम्।।

sudhā cāhaṃ svadhā cāhaṃ svāhā cāhaṃ narādhipa| tejasā tapasā cāhaṃ bhūtagrāmaṃ caturvidham||

Verse 64

स्नेहपाशैर्गुणबद्ध्वा धारयाम्यात्ममायया। चातुराश्रमधर्मेहं चातुर्होत्रफलाशनः। चतुर्मूर्तिश्चतुर्यज्ञश्चतुराश्रमभावनः।।

snehapāśairguṇabaddhvā dhārayāmyātmamāyayā| cāturāśramadharmehaṃ cāturhotraphalāśanaḥ| caturmūrtiścaturyajñaścaturāśramabhāvanaḥ||

Verse 65

संहृत्याहं जगत्सर्वं कृत्वा वै गर्भमात्मनः। शयामि दिव्ययोगेन प्रलयेषु युधिष्ठिर।।

saṃhṛtyāhaṃ jagatsarvaṃ kṛtvā vai garbhamātmanaḥ| śayāmi divyayogena pralayeṣu yudhiṣṭhira||

Verse 66

सहस्रयुगपर्यन्तां ब्राह्मीं रात्रिं महार्णवे। स्थित्वा सृजामि भूतानि जङ्गमानि स्थिराणि च।।

sahasrayugaparyantāṃ brāhmīṃ rātriṃ mahārṇave| sthitvā sṛjāmi bhūtāni jaṅgamāni sthirāṇi ca||

Verse 67

कल्पे कल्पे च भूतानि संहरामि सृजामि च। न च मां तानि जानन्ति मायया मोहितानि मे।।

kalpe kalpe ca bhūtāni saṃharāmi sṛjāmi ca| na ca māṃ tāni jānanti māyayā mohitāni me||

Verse 68

मम चैवान्धकारस्य मार्गितव्यस्य नित्यशः। प्रशान्तस्येव दीपस्य गतिर्नैपोपलभ्यते।।

mama caivāndhakārasya mārgitavyasya nityaśaḥ| praśāntasyeva dīpasya gatirnaipopalabhyate||

Verse 69

न तदस्ति क्वचिद्राजन्यत्राहं न प्रतिष्ठितः। न च तद्विद्यते भूतं मयि यन्न प्रतिष्ठितम्।।

na tadasti kvacidrājanyatrāhaṃ na pratiṣṭhitaḥ| na ca tadvidyate bhūtaṃ mayi yanna pratiṣṭhitam||

Verse 70

यावन्मित्रं भवेद्भूतं स्थूलं सूक्ष्ममिदं जगत्। दीवभूतो ह्यहं तस्मिंस्तावन्मात्रं प्रतिष्ठितः।।

yāvanmitraṃ bhavedbhūtaṃ sthūlaṃ sūkṣmamidaṃ jagat| dīvabhūto hyahaṃ tasmiṃstāvanmātraṃ pratiṣṭhitaḥ||

Verse 71

किंचात्र बहुनोक्तेन सत्यमेतद्ब्रवीमि ते। यद्भूतं यद्भविष्यच्च तत्सर्वमहमेव तु।।

kiṃcātra bahunoktena satyametadbravīmi te| yadbhūtaṃ yadbhaviṣyacca tatsarvamahameva tu||

Verse 72

मया सृष्टानि भूतानि मन्मयानि च भारत। मामेव न विजानन्ति मायया मोहितानि वै।।

mayā sṛṣṭāni bhūtāni manmayāni ca bhārata| māmeva na vijānanti māyayā mohitāni vai||

Verse 73

एवं सर्वं जगदिदं सदेवासुरमानुषम्। मत्तः प्रभवते राजन्मय्येव प्रविलीयते।।

evaṃ sarvaṃ jagadidaṃ sadevāsuramānuṣam| mattaḥ prabhavate rājanmayyeva pravilīyate||