Adhyaya 95

Verse 1

वैशंपायनेन जनमेजयंप्रति नकुलस्य निजस्वरूपकथनपूर्वकं तस्य नकुलत्वप्राप्तिविमोक्षकारणाभिधानम्।। 1 ।। नमेजय उवाच। कोसौ नकुलरूपेण शिरसा काञ्चनेन वै। प्राह मानुषवद्वाचमेतत्पृष्टो वदस्व मे।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्वमेधिकपर्वणि अनुगीतापर्वणि पञ्चनवतितमोऽध्यायः।। 95 ।।

vaiśaṃpāyanena janamejayaṃprati nakulasya nijasvarūpakathanapūrvakaṃ tasya nakulatvaprāptivimokṣakāraṇābhidhānam|| 1 || namejaya uvāca| kosau nakularūpeṇa śirasā kāñcanena vai| prāha mānuṣavadvācametatpṛṣṭo vadasva me|| || iti śrīmanmahābhārate āśvamedhikaparvaṇi anugītāparvaṇi pañcanavatitamo'dhyāyaḥ|| 95 ||

Verse 2

वैशम्पायन उवाच। एतत्पूर्वं न पृष्टोऽहं न चास्माभिः प्रभाषितम्। श्रूयतां नकुलो योसौ यथा वाक्तस्य मानुषी।।

vaiśampāyana uvāca| etatpūrvaṃ na pṛṣṭo'haṃ na cāsmābhiḥ prabhāṣitam| śrūyatāṃ nakulo yosau yathā vāktasya mānuṣī||

Verse 3

श्राद्धं संकल्पयामास जमदग्निः पुरा किल। होमधेनुस्तमागाच्च स्वयमेव दुदोह ताम्।।

śrāddhaṃ saṃkalpayāmāsa jamadagniḥ purā kila| homadhenustamāgācca svayameva dudoha tām||

Verse 4

तत्पयः स्थपयामास नवे भाण्डे दृढे शुचौ। क्रोधो नकुलरूपेण पिठरं पर्यकर्षयत्।। [http://www.angelfire.com/indie/veda_study/pur_index15/nakula.htm नकुलोपरि टिप्पणी]

tatpayaḥ sthapayāmāsa nave bhāṇḍe dṛḍhe śucau| krodho nakularūpeṇa piṭharaṃ paryakarṣayat|| [http://www.angelfire.com/indie/veda_study/pur_index15/nakula.htm nakulopari ṭippaṇī]

Verse 5

जिज्ञासुस्तमृषिश्रेष्टं किं कुर्याद्विप्रिये कृते। इति सञ्चिन्त्य दुर्मेधा धर्षयामास तत्पयः।।

jijñāsustamṛṣiśreṣṭaṃ kiṃ kuryādvipriye kṛte| iti sañcintya durmedhā dharṣayāmāsa tatpayaḥ||

Verse 6

तमाज्ञाय मुनिः क्रोधं नैवास्य स चुकोप ह। स तु क्रोधस्ततो राजन्ब्राह्मणीं मूर्तिमास्थितः।।

tamājñāya muniḥ krodhaṃ naivāsya sa cukopa ha| sa tu krodhastato rājanbrāhmaṇīṃ mūrtimāsthitaḥ||

Verse 7

जितोस्मीति भृगुश्रेष्ठ भृगवो ह्यतिरोषणाः। लोके मिथ्याप्रवादोयं यत्त्वयाऽस्मि विनिर्जितः।।

jitosmīti bhṛguśreṣṭha bhṛgavo hyatiroṣaṇāḥ| loke mithyāpravādoyaṃ yattvayā'smi vinirjitaḥ||

Verse 8

वशे स्थितोऽहं त्वय्यह्य क्षमावति महात्मनि। बिभेमि तपसः साधो प्रसादं कुरु मे प्रभो।।

vaśe sthito'haṃ tvayyahya kṣamāvati mahātmani| bibhemi tapasaḥ sādho prasādaṃ kuru me prabho||

Verse 9

जमदग्निरुवाच। साक्षाद्दृष्टोसि मे क्रध गच्छ त्वं विगतज्वरः। न त्वयापकृतं मेऽद्य न च मे मन्युरस्ति वै।।

jamadagniruvāca| sākṣāddṛṣṭosi me kradha gaccha tvaṃ vigatajvaraḥ| na tvayāpakṛtaṃ me'dya na ca me manyurasti vai||

Verse 10

यान्समुद्दिश्य संकल्पः पयसोस्य कृतो मया। पितरस्ते महाभागास्तेभ्यो बुद्ध्यस्व गम्यताम्।।

yānsamuddiśya saṃkalpaḥ payasosya kṛto mayā| pitaraste mahābhāgāstebhyo buddhyasva gamyatām||

Verse 11

इत्युक्तो जातसंत्रासस्तत्रैवान्तरधीयत। पितॄणामभिषङ्गाच्च नकुलत्वमुपागतः।।

ityukto jātasaṃtrāsastatraivāntaradhīyata| pitṝṇāmabhiṣaṅgācca nakulatvamupāgataḥ||

Verse 12

स तान्प्रसादयामास शापस्यान्तो भवेदिति। तैश्चाप्युक्तः क्षिपन्धर्मं सापस्यान्तमवाप्स्यति।।

sa tānprasādayāmāsa śāpasyānto bhavediti| taiścāpyuktaḥ kṣipandharmaṃ sāpasyāntamavāpsyati||

Verse 13

तैश्चोक्तो यज्ञियान्देशान्धर्मारण्यं तथैव च। जुगुप्समानो धावन्स तं यज्ञं समुपासदत्।।

taiścokto yajñiyāndeśāndharmāraṇyaṃ tathaiva ca| jugupsamāno dhāvansa taṃ yajñaṃ samupāsadat||

Verse 14

धर्मपुत्रमथाक्षिप्य सक्तुप्रस्थेन तेन सः। मुक्तः सापात्ततः क्रोधो धर्मो ह्यासीद्युधिष्ठिरः।।

dharmaputramathākṣipya saktuprasthena tena saḥ| muktaḥ sāpāttataḥ krodho dharmo hyāsīdyudhiṣṭhiraḥ||

Verse 15

एवमेतत्तदा वृत्तं यज्ञे तस्य महात्मनः। पश्यतां चापि नस्तत्र नकुलोऽन्तर्हितस्तदा।

evametattadā vṛttaṃ yajñe tasya mahātmanaḥ| paśyatāṃ cāpi nastatra nakulo'ntarhitastadā|