Adhyaya 84

Verse 1

दक्षिणां दिशमुपागतेनार्जुनेन चेदीशितुः शिशुपालात्मजस्य पूजापरिग्रहणम्।। 1 ।। तथा काशिकोसलादिदेशाधिपतिपराजयपूर्वकं गान्धारदेशगमनम्।। 2 ।। वैशम्पायन उवाच। मागधेनार्चितो राजन्पाण्डवः श्वेतवाहनः। दक्षिणां दिशमास्थाय चारयामास तं हयम्।।

dakṣiṇāṃ diśamupāgatenārjunena cedīśituḥ śiśupālātmajasya pūjāparigrahaṇam|| 1 || tathā kāśikosalādideśādhipatiparājayapūrvakaṃ gāndhāradeśagamanam|| 2 || vaiśampāyana uvāca| māgadhenārcito rājanpāṇḍavaḥ śvetavāhanaḥ| dakṣiṇāṃ diśamāsthāya cārayāmāsa taṃ hayam||

Verse 2

ततः स पुनरावर्त्य हयः कामचरो बली। आससाद पुरीं रम्यां चेदीनां शुक्तिसाह्वयाम्।।

tataḥ sa punarāvartya hayaḥ kāmacaro balī| āsasāda purīṃ ramyāṃ cedīnāṃ śuktisāhvayām||

Verse 3

शरभेणार्चितस्तत्र शिशुपालसुतेन सः। युद्धपूर्वं तदा तेन पूजया च महाबलः।।

śarabheṇārcitastatra śiśupālasutena saḥ| yuddhapūrvaṃ tadā tena pūjayā ca mahābalaḥ||

Verse 4

ततोऽर्चितो ययौ राजंस्तदा स तुरगोत्तमः। काशीनङ्गान्कोसलांश्च किरातानाथ तङ्गणात्।।

tato'rcito yayau rājaṃstadā sa turagottamaḥ| kāśīnaṅgānkosalāṃśca kirātānātha taṅgaṇāt||

Verse 5

पूजां तत्र यथान्यायं प्रतिगृह्य धनंजयः। पुनरावृत्त्य कौन्तेयो दशार्णानगमत्तदा।।

pūjāṃ tatra yathānyāyaṃ pratigṛhya dhanaṃjayaḥ| punarāvṛttya kaunteyo daśārṇānagamattadā||

Verse 6

तत्र चित्राङ्गदो नाम बलवानरिमर्दनः। तेन युद्धमभूत्तस्य विजयस्यातिभैरवम्।।

tatra citrāṅgado nāma balavānarimardanaḥ| tena yuddhamabhūttasya vijayasyātibhairavam||

Verse 7

तं चापि वशमानीय किरीटी पुरुषर्षभः। निषादराज्ञो विषयमेकलव्यस्य जग्मिवान्।।

taṃ cāpi vaśamānīya kirīṭī puruṣarṣabhaḥ| niṣādarājño viṣayamekalavyasya jagmivān||

Verse 8

एकलव्यसुतश्चैनं युद्धेनि जगृहे तदा। तत्र चक्रे निषादैः स सग्रामं रोमहर्षणम्।।

ekalavyasutaścainaṃ yuddheni jagṛhe tadā| tatra cakre niṣādaiḥ sa sagrāmaṃ romaharṣaṇam||

Verse 9

ततस्तमपि कौन्तेयः समरेष्वपराजितः।। जिगाय युधि दुर्धर्षो यज्ञविघ्नार्थमागतम्।।

tatastamapi kaunteyaḥ samareṣvaparājitaḥ|| jigāya yudhi durdharṣo yajñavighnārthamāgatam||

Verse 10

स तं जित्वा महाराज नैषादिं पाकशासनिः। अर्चितः प्रययौ भूयो दक्षिणं सलिलार्णवम्।।

sa taṃ jitvā mahārāja naiṣādiṃ pākaśāsaniḥ| arcitaḥ prayayau bhūyo dakṣiṇaṃ salilārṇavam||

Verse 11

तत्रापि द्रवीडैरान्ध्रै रौद्रैर्माहिषकैरपि। तथा कोल्लगिरेयैश्च युद्धमासीन्किरीटिनः।।

tatrāpi dravīḍairāndhrai raudrairmāhiṣakairapi| tathā kollagireyaiśca yuddhamāsīnkirīṭinaḥ||

Verse 12

तांश्चापि विजयो जित्वा नातितीव्रेण कर्मणा। तुरङ्गमवशेनाथ सुराष्ट्रानभितो ययौ। गोकर्णमथ चासाद्य प्रभासमपि जग्मिवान्।।

tāṃścāpi vijayo jitvā nātitīvreṇa karmaṇā| turaṅgamavaśenātha surāṣṭrānabhito yayau| gokarṇamatha cāsādya prabhāsamapi jagmivān||

Verse 13

ततो द्वारवतीं रम्यां वृष्णिवीराभिपालिताम्। आससाद हयः श्रीमान्कुरुराजस्य यज्ञियः।।

tato dvāravatīṃ ramyāṃ vṛṣṇivīrābhipālitām| āsasāda hayaḥ śrīmānkururājasya yajñiyaḥ||

Verse 14

तमुन्मथ्य हयश्रेष्ठं यादवानां कुमारकाः। प्रययुस्तांस्तदा राजन्नुग्रसेनो न्यवारयत्।।

tamunmathya hayaśreṣṭhaṃ yādavānāṃ kumārakāḥ| prayayustāṃstadā rājannugraseno nyavārayat||

Verse 15

ततः पुराद्विनिष्क्रम्य वृष्ण्यन्धकपतिस्तदा। सहितो वासुदेवेन मातुलेन किरीटिनः।।

tataḥ purādviniṣkramya vṛṣṇyandhakapatistadā| sahito vāsudevena mātulena kirīṭinaḥ||

Verse 16

तौ समेत्य कुरुश्रेष्ठं विधिवत्प्रीतिपूर्वकम्। परया भारतश्रेष्ठं पूजया समवस्थितौ। ततस्ताभ्यामनुज्ञातो यतयौ येन हयो गतः।।

tau sametya kuruśreṣṭhaṃ vidhivatprītipūrvakam| parayā bhārataśreṣṭhaṃ pūjayā samavasthitau| tatastābhyāmanujñāto yatayau yena hayo gataḥ||

Verse 17

ततः स पश्चिमं देशं समुद्रस्य तदा हयः। क्रमेणि व्यचरत्स्फीतं ततः पञ्चनदं ययौ।।

tataḥ sa paścimaṃ deśaṃ samudrasya tadā hayaḥ| krameṇi vyacaratsphītaṃ tataḥ pañcanadaṃ yayau||

Verse 18

तस्मादपि स कौरव्य गन्धारविषयं हयः। विचचार यथाकामं कौन्तेयानुगतस्तदा।।

tasmādapi sa kauravya gandhāraviṣayaṃ hayaḥ| vicacāra yathākāmaṃ kaunteyānugatastadā||

Verse 19

ततो गान्धारराजेन युद्धमासीत्किरीटिनः। घोरं शकुनिपुत्रेण पूर्ववैरानुसारिणा।।

tato gāndhārarājena yuddhamāsītkirīṭinaḥ| ghoraṃ śakuniputreṇa pūrvavairānusāriṇā||