Adhyaya 85

Verse 1

अर्जुनेन शकुनितनयपराजयपूर्वकं तत्सेनावमर्दनम्।। 1 ।। ततः शकुनिभार्यया तेन स्वसुतवधसंभावनया रणाङ्गणमेत्यार्जुनस्य प्रसादनम्।। 2 ।। अर्जुनेन गान्धारीगौरवात्तत्संमाननपूर्वकं तत्तनयसमाश्वासनम्।। 3 ।। वैशम्पायन उवाच। शकुनस्तनयो वीरो गान्धाराणां महारथः। प्रत्युद्ययौ गुडाकेशं सैन्येन महता वृतः। हस्त्यश्वरथयुक्तेन पताकाध्वजमालिना।।

arjunena śakunitanayaparājayapūrvakaṃ tatsenāvamardanam|| 1 || tataḥ śakunibhāryayā tena svasutavadhasaṃbhāvanayā raṇāṅgaṇametyārjunasya prasādanam|| 2 || arjunena gāndhārīgauravāttatsaṃmānanapūrvakaṃ tattanayasamāśvāsanam|| 3 || vaiśampāyana uvāca| śakunastanayo vīro gāndhārāṇāṃ mahārathaḥ| pratyudyayau guḍākeśaṃ sainyena mahatā vṛtaḥ| hastyaśvarathayuktena patākādhvajamālinā||

Verse 2

अमृष्यमाणास्ते योधा नृपस्य शकुनेर्वधम्। अभ्ययुः सहिताः पार्थं प्रगृहीतशरासनाः।।

amṛṣyamāṇāste yodhā nṛpasya śakunervadham| abhyayuḥ sahitāḥ pārthaṃ pragṛhītaśarāsanāḥ||

Verse 3

स तानुवाच धर्मात्मा बीभत्सुरपराजितः। युधिष्टिरस्य वचनं न च ते जगृहुर्हितम्।।

sa tānuvāca dharmātmā bībhatsuraparājitaḥ| yudhiṣṭirasya vacanaṃ na ca te jagṛhurhitam||

Verse 4

वार्यमाणास्तु पार्थेन सान्त्वपूर्वममर्षिताः। परिवार्य हयं जग्मुस्ततश्चुक्रोध पाण्डवः।।

vāryamāṇāstu pārthena sāntvapūrvamamarṣitāḥ| parivārya hayaṃ jagmustataścukrodha pāṇḍavaḥ||

Verse 5

ततः शिरांसि दीप्ताग्रैस्तेषां चिच्छेद पाण्डवः। क्षुरैर्गाण्डीवनिर्मुक्तैर्नातियत्नादिवार्जुनः।।

tataḥ śirāṃsi dīptāgraisteṣāṃ ciccheda pāṇḍavaḥ| kṣurairgāṇḍīvanirmuktairnātiyatnādivārjunaḥ||

Verse 6

ते वध्यमानाः पार्थेनि हयमुत्सृज्य संप्रमात्। न्यवर्तन्त महाराज शरवर्षार्दिता भृशम्।।

te vadhyamānāḥ pārtheni hayamutsṛjya saṃpramāt| nyavartanta mahārāja śaravarṣārditā bhṛśam||

Verse 7

वितुद्यमानस्तैश्चापि गान्धारैः पाण्डुनन्दनः। आदिस्यादिश्य तेजस्वी परानेतानवारयत्।।

vitudyamānastaiścāpi gāndhāraiḥ pāṇḍunandanaḥ| ādisyādiśya tejasvī parānetānavārayat||

Verse 8

वध्यमानेषु तेष्वाजौ गान्धारेषु समन्ततः। स राजा शकुनेः पुत्रः पाण्डवं प्रत्यवारयत्।।

vadhyamāneṣu teṣvājau gāndhāreṣu samantataḥ| sa rājā śakuneḥ putraḥ pāṇḍavaṃ pratyavārayat||

Verse 9

तं युध्यमानं राजानं क्षत्रधर्मे व्यवस्थितम्। पार्थोऽब्रवीन्न मे वध्या राजानो राजसासनात्।।

taṃ yudhyamānaṃ rājānaṃ kṣatradharme vyavasthitam| pārtho'bravīnna me vadhyā rājāno rājasāsanāt||

Verse 10

अलं युद्धेन ते वीर न तेऽस्त्वद्य पराजयः। इत्युक्तस्तदनादृत्य वाक्यमज्ञानमोहितः। स शक्रसमकर्माणं समावाकिरदाशुगैः।।

alaṃ yuddhena te vīra na te'stvadya parājayaḥ| ityuktastadanādṛtya vākyamajñānamohitaḥ| sa śakrasamakarmāṇaṃ samāvākiradāśugaiḥ||

Verse 11

तस्य् पार्थः शिरस्त्राणमर्धचन्द्रेण पत्रिणा। अपाहरदमेयात्मा जयद्रथशिरो यथा।।

tasy pārthaḥ śirastrāṇamardhacandreṇa patriṇā| apāharadameyātmā jayadrathaśiro yathā||

Verse 12

तं दृष्ट्वा विस्मयं जग्मुर्गान्धाराः सर्व एव ते। इच्छता तेन न हतो राजेत्यपि च ते विदुः।।

taṃ dṛṣṭvā vismayaṃ jagmurgāndhārāḥ sarva eva te| icchatā tena na hato rājetyapi ca te viduḥ||

Verse 13

गान्धारराजपुत्रस्तु पलायनकृतक्षणः। ययौ तैरेव सहितस्त्रस्तैः क्षुद्रमृगैरिव।

gāndhārarājaputrastu palāyanakṛtakṣaṇaḥ| yayau taireva sahitastrastaiḥ kṣudramṛgairiva|

Verse 14

तेषां तु तरसा पार्थस्तत्रैव परिदावताम्। प्रजहारोत्तमाङ्गानि भल्लैः सन्नतपर्वभिः।।

teṣāṃ tu tarasā pārthastatraiva paridāvatām| prajahārottamāṅgāni bhallaiḥ sannataparvabhiḥ||

Verse 15

उच्छ्रितांस्तु भुजान्केचिन्नाबुध्यन्त शरैर्हृतान्। शरैर्गाण्डीवनिर्मुक्तैः पृथुभिः पार्थचोदितैः।।

ucchritāṃstu bhujānkecinnābudhyanta śarairhṛtān| śarairgāṇḍīvanirmuktaiḥ pṛthubhiḥ pārthacoditaiḥ||

Verse 16

सम्भ्रान्तनरनागाश्वमपतद्विद्रुतं बलम्। हतविद्रुतभूयिष्ठमावर्तत मुहुर्मुहुः।।

sambhrāntanaranāgāśvamapatadvidrutaṃ balam| hatavidrutabhūyiṣṭhamāvartata muhurmuhuḥ||

Verse 17

नाभ्यदृस्यन्त वीरस्य केचिदग्रेऽग्र्यकर्मणः। रिपवः पात्यमाना वै ये सहेरन्महाशरान्।।

nābhyadṛsyanta vīrasya kecidagre'gryakarmaṇaḥ| ripavaḥ pātyamānā vai ye saheranmahāśarān||

Verse 18

ततो गान्धारराजस्य मन्त्रिवृद्धपुरःसरा। जननी निर्ययौ भीता पुरस्कृत्यार्घ्यमुत्तमम्।।

tato gāndhārarājasya mantrivṛddhapuraḥsarā| jananī niryayau bhītā puraskṛtyārghyamuttamam||

Verse 19

सा न्यवारयदव्यग्रा तं पुत्रं युद्धदुर्मदम्। प्रसादयामास च तं जिष्णुमक्लिष्टकारिणम्।।

sā nyavārayadavyagrā taṃ putraṃ yuddhadurmadam| prasādayāmāsa ca taṃ jiṣṇumakliṣṭakāriṇam||

Verse 20

तां पूजयित्वा बीभत्सुः प्रसादमकरोत्प्रभुः। शकुनेश्चापि तनयं सान्त्वयन्निदमब्रवीत्।।

tāṃ pūjayitvā bībhatsuḥ prasādamakarotprabhuḥ| śakuneścāpi tanayaṃ sāntvayannidamabravīt||

Verse 21

न मे प्रियं महाबाहो यत्ते बुद्धिरियं कृता। प्रतियोद्धुममित्रघ्न भ्रातैव त्वं ममानघ।।

na me priyaṃ mahābāho yatte buddhiriyaṃ kṛtā| pratiyoddhumamitraghna bhrātaiva tvaṃ mamānagha||

Verse 22

गान्धारीं मातरं स्मृत्वा धृतराष्ट्रकृतेन च। तेन जीवसि राजंस्त्वं निहतास्त्वनुगास्तव।।

gāndhārīṃ mātaraṃ smṛtvā dhṛtarāṣṭrakṛtena ca| tena jīvasi rājaṃstvaṃ nihatāstvanugāstava||

Verse 23

मैवं भूः शाम्यतां वैरं मा तेऽभूद्बुद्धिरीदृशी आगन्तव्यं परां चैत्रीमश्वमेधे नृपस्य नः।।

maivaṃ bhūḥ śāmyatāṃ vairaṃ mā te'bhūdbuddhirīdṛśī āgantavyaṃ parāṃ caitrīmaśvamedhe nṛpasya naḥ||

Verse 24

इत्युक्त्वाऽनुययौ पार्थो हयं तं कामचारिणम्। ते न्यवर्तन्त गान्धारा हतशिष्टाः स्वकं पुरम्।।

ityuktvā'nuyayau pārtho hayaṃ taṃ kāmacāriṇam| te nyavartanta gāndhārā hataśiṣṭāḥ svakaṃ puram||