Adhyaya 76

Verse 1

अर्जुनेन भगदत्तात्मजपराजयः।। 1 ।। एवं त्रिरात्रमभवत्तद्युद्धं भरतर्षभ। अर्जुनस्य नरेन्द्रेण वृत्रेणेव शतक्रतोः।।

arjunena bhagadattātmajaparājayaḥ|| 1 || evaṃ trirātramabhavattadyuddhaṃ bharatarṣabha| arjunasya narendreṇa vṛtreṇeva śatakratoḥ||

Verse 2

ततश्चतुर्थे दिवसे यज्ञदत्तो महाबलः। जहास सस्वनं हासं वाक्यं चेदमताब्रवीत्।।

tataścaturthe divase yajñadatto mahābalaḥ| jahāsa sasvanaṃ hāsaṃ vākyaṃ cedamatābravīt||

Verse 3

अर्जुनार्जुन तिष्ठस्व न मे जीवन्विमोक्ष्यसे। त्वां निहत्य करिष्यामि पितुस्तोयं यथाविधि।।

arjunārjuna tiṣṭhasva na me jīvanvimokṣyase| tvāṃ nihatya kariṣyāmi pitustoyaṃ yathāvidhi||

Verse 4

त्वया वृद्धो मम पिता भगदत्तः पितुः सखा। हतो वृद्धोऽपि बाधित्वा शिशुं मामद्य योधय।।

tvayā vṛddho mama pitā bhagadattaḥ pituḥ sakhā| hato vṛddho'pi bādhitvā śiśuṃ māmadya yodhaya||

Verse 5

इत्येवमुक्त्वा संक्रुद्धो यज्ञदत्तो नराधिपः। प्रेषयामास कौरव्य वारणं पाण्डवं प्रति।।

ityevamuktvā saṃkruddho yajñadatto narādhipaḥ| preṣayāmāsa kauravya vāraṇaṃ pāṇḍavaṃ prati||

Verse 6

सम्प्रेष्यमाणो नागेन्द्रो यज्ञदत्तेन धीमता। उत्पतिष्यन्निवाकाशमभिदुद्राव पाण्डवम्।।

sampreṣyamāṇo nāgendro yajñadattena dhīmatā| utpatiṣyannivākāśamabhidudrāva pāṇḍavam||

Verse 7

अग्रहस्तसुमुक्तेन शीकरेण स नागराट्। समौक्षति गुडाकेशं शैलं नील इवाम्बुदः।।

agrahastasumuktena śīkareṇa sa nāgarāṭ| samaukṣati guḍākeśaṃ śailaṃ nīla ivāmbudaḥ||

Verse 8

स तेन प्रेषितो राज्ञा मेघवद्विनदन्मुहुः। मुखाडम्बरसंह्रादैरभ्यद्रवत फल्गुनम्।।

sa tena preṣito rājñā meghavadvinadanmuhuḥ| mukhāḍambarasaṃhrādairabhyadravata phalgunam||

Verse 9

स नृत्यन्निव नागेन्द्रो यज्ञदत्तप्रचोदितः। आससाद द्रुतं राजन्कौरवाणां महारथम्।।

sa nṛtyanniva nāgendro yajñadattapracoditaḥ| āsasāda drutaṃ rājankauravāṇāṃ mahāratham||

Verse 10

तमायान्तमथालक्ष्य यज्ञदत्तस्य वारणम्। गाण्डीवमाश्रित्य बली न व्यकम्पत शत्रुहा।।

tamāyāntamathālakṣya yajñadattasya vāraṇam| gāṇḍīvamāśritya balī na vyakampata śatruhā||

Verse 11

चुक्रोध बलवच्चापि पाण्डवस्तस्य भूपतेः। कार्यविघ्नमनुस्मृत्यि पूर्ववैरं च भारत।।

cukrodha balavaccāpi pāṇḍavastasya bhūpateḥ| kāryavighnamanusmṛtyi pūrvavairaṃ ca bhārata||

Verse 12

ततस्तं वारणं क्रुद्धः शरजालेन पाण्डवः। निवारयामास तदा वेलेव मकरालयम्।।

tatastaṃ vāraṇaṃ kruddhaḥ śarajālena pāṇḍavaḥ| nivārayāmāsa tadā veleva makarālayam||

Verse 13

स नागप्रवरः श्रीमानर्जुनेन निवारितः। तस्थौ शरैर्विनुन्नाङ्गः श्वाविच्छललितो यथा।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्वमेधिकपर्वणि अनुगीतापर्वणि षट्सप्ततितमोऽध्यायः।। 76 ।।

sa nāgapravaraḥ śrīmānarjunena nivāritaḥ| tasthau śarairvinunnāṅgaḥ śvāvicchalalito yathā|| || iti śrīmanmahābhārate āśvamedhikaparvaṇi anugītāparvaṇi ṣaṭsaptatitamo'dhyāyaḥ|| 76 ||

Verse 14

निवारितं गजं दृष्ट्वा भगदत्तसुतो नृपः। उत्ससर्ज शितान्बाणानर्जुने क्रोधमूर्छितः।।

nivāritaṃ gajaṃ dṛṣṭvā bhagadattasuto nṛpaḥ| utsasarja śitānbāṇānarjune krodhamūrchitaḥ||

Verse 15

अर्जुनस्तु महाबाहुः शरैररिनिघातिभिः। वारयामास तान्बाणांस्तदद्भुतमिवाभवत्।।

arjunastu mahābāhuḥ śarairarinighātibhiḥ| vārayāmāsa tānbāṇāṃstadadbhutamivābhavat||

Verse 16

ततः पुनरभिक्रुद्धो राजा प्राग्ज्योतिषाधिपः। प्रेषयामास नागेन्द्रं बलवत्पर्वतोपमम्।।

tataḥ punarabhikruddho rājā prāgjyotiṣādhipaḥ| preṣayāmāsa nāgendraṃ balavatparvatopamam||

Verse 17

तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य बलवान्पाकशासनिः। नाराचमग्निसङ्काशं प्राहिणोद्वारणं प्रति।।

tamāpatantaṃ samprekṣya balavānpākaśāsaniḥ| nārācamagnisaṅkāśaṃ prāhiṇodvāraṇaṃ prati||

Verse 18

स तेन वारणो राजन्मर्मस्वभिहतो भृशम्। पपात सहसा भूमौ वज्ररुग्ण इवाचलः।।

sa tena vāraṇo rājanmarmasvabhihato bhṛśam| papāta sahasā bhūmau vajrarugṇa ivācalaḥ||

Verse 19

स पतञ्शुशुभे नागो धनंजयशराहतः। विशन्निव महाशैलो महीं वज्रप्रपीडितः।।

sa patañśuśubhe nāgo dhanaṃjayaśarāhataḥ| viśanniva mahāśailo mahīṃ vajraprapīḍitaḥ||

Verse 20

तस्मिन्निपतिते नागे यज्ञदत्तस्य पाण्डवः। तं न भेतव्यमित्याह ततो भूमिगतं नृपम्।।

tasminnipatite nāge yajñadattasya pāṇḍavaḥ| taṃ na bhetavyamityāha tato bhūmigataṃ nṛpam||

Verse 21

अब्रवीद्धि महातेजाः प्रस्थितं मां युधिष्ठिरः। राजानस्ते न हन्तव्या धनंजय कथञ्चन।।

abravīddhi mahātejāḥ prasthitaṃ māṃ yudhiṣṭhiraḥ| rājānaste na hantavyā dhanaṃjaya kathañcana||

Verse 22

सर्वमेतन्नरव्याघ्र भवत्येतावता कृतम्। योधाश्चापि न हन्तव्या धनंजय रणे त्वया।।

sarvametannaravyāghra bhavatyetāvatā kṛtam| yodhāścāpi na hantavyā dhanaṃjaya raṇe tvayā||

Verse 23

वक्तव्याश्चापि राजानः सर्वे सह सुहृज्जनैः। युधिष्ठिरस्याश्वमेधो भवद्भिरनुभूयताम्।।

vaktavyāścāpi rājānaḥ sarve saha suhṛjjanaiḥ| yudhiṣṭhirasyāśvamedho bhavadbhiranubhūyatām||

Verse 24

इति भ्रातृवचः श्रुत्वा न हन्मि त्वां नराधिप। उत्तिष्ठ न भयं तेऽस्ति स्वस्तिमान्गच्छ पार्थिव।।

iti bhrātṛvacaḥ śrutvā na hanmi tvāṃ narādhipa| uttiṣṭha na bhayaṃ te'sti svastimāngaccha pārthiva||

Verse 25

आगच्छेथा महाराज परां चैत्रीमुपस्थिताम्। तदाऽश्वमेधो भविता धर्मिराजस्य धीमतः।।

āgacchethā mahārāja parāṃ caitrīmupasthitām| tadā'śvamedho bhavitā dharmirājasya dhīmataḥ||

Verse 26

एवमुक्तः स राजा तु भगदत्तात्मजस्तदा। तथेत्वेवाब्रवीद्वाक्यं पाण्डवेनाभिनिर्जितः।।

evamuktaḥ sa rājā tu bhagadattātmajastadā| tathetvevābravīdvākyaṃ pāṇḍavenābhinirjitaḥ||