Adhyaya 75

Verse 1

अर्जुनेन प्राग्ज्योतिषपुरमेत्याश्वरक्षणाय भगदत्तसुतेन यज्ञदत्तेन सहायोधनम्।। 1 ।। वैशम्पायन उवाच। प्राग्ज्योतिषमथाभ्येत्य व्यचरत्स हयोत्तमः। भगदत्तात्मजस्तत्र निर्ययौ रणकर्कशः।।

arjunena prāgjyotiṣapurametyāśvarakṣaṇāya bhagadattasutena yajñadattena sahāyodhanam|| 1 || vaiśampāyana uvāca| prāgjyotiṣamathābhyetya vyacaratsa hayottamaḥ| bhagadattātmajastatra niryayau raṇakarkaśaḥ||

Verse 2

सहयं पाण्डुपुत्रं तु विषयान्तमुपागतम्। युयुधे भरतश्रेष्ठ यज्ञदत्तो महीपतिः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्वमेधिकपर्वणि अनुगीतापर्वणि पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः।। 75 ।।

sahayaṃ pāṇḍuputraṃ tu viṣayāntamupāgatam| yuyudhe bharataśreṣṭha yajñadatto mahīpatiḥ|| || iti śrīmanmahābhārate āśvamedhikaparvaṇi anugītāparvaṇi pañcasaptatitamo'dhyāyaḥ|| 75 ||

Verse 3

सोभिनिर्याय नगराद्भगदत्तसुतो नृपः। अश्वमायान्तमुन्मथ्य नगराभिमुखो ययौ।।

sobhiniryāya nagarādbhagadattasuto nṛpaḥ| aśvamāyāntamunmathya nagarābhimukho yayau||

Verse 4

तमालक्ष्य महाबाहुः कुरूणामृषभस्तदा। गाण्डीवं विक्षिपंस्तूर्णं सहसा समुपाद्रवत्।।

tamālakṣya mahābāhuḥ kurūṇāmṛṣabhastadā| gāṇḍīvaṃ vikṣipaṃstūrṇaṃ sahasā samupādravat||

Verse 5

ततो गाण्डीवनिर्मुक्तैरिषुभिर्मोहितो नृपः। हयमुत्सृज्य तं वीरस्ततः पार्थमुपाद्रवत्।।

tato gāṇḍīvanirmuktairiṣubhirmohito nṛpaḥ| hayamutsṛjya taṃ vīrastataḥ pārthamupādravat||

Verse 6

पुनः प्रविश्य नगरं दंशितः स नृपोत्तमः। आरुह्य नागप्रवरं निर्ययौ युद्धकाङ्क्षया।।

punaḥ praviśya nagaraṃ daṃśitaḥ sa nṛpottamaḥ| āruhya nāgapravaraṃ niryayau yuddhakāṅkṣayā||

Verse 7

पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि। दोधूयता चामरेण श्वेतेन च महारथः।।

pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani| dodhūyatā cāmareṇa śvetena ca mahārathaḥ||

Verse 8

ततः पार्थं समासाद्य पाण्डवानां महारथम्। आह्वयामास बीभत्सुं बाल्यान्मोहाच्च संयुगे।।

tataḥ pārthaṃ samāsādya pāṇḍavānāṃ mahāratham| āhvayāmāsa bībhatsuṃ bālyānmohācca saṃyuge||

Verse 9

स वारणं नगप्रख्यं प्रभिन्नकरटामुखम्। प्रेषयामास संक्रुद्धः श्वेताश्वं प्रति पार्थिवः।।

sa vāraṇaṃ nagaprakhyaṃ prabhinnakaraṭāmukham| preṣayāmāsa saṃkruddhaḥ śvetāśvaṃ prati pārthivaḥ||

Verse 10

विक्षरन्तं महामेघं परवारणवारणम्। शस्त्रवत्कल्पितं सङ्ख्ये विवशं युद्धदुर्मदम्।।

vikṣarantaṃ mahāmeghaṃ paravāraṇavāraṇam| śastravatkalpitaṃ saṅkhye vivaśaṃ yuddhadurmadam||

Verse 11

प्रचोद्यमानः स गजस्तेन राज्ञा महाबलः। तदाऽङ्कशेन विबभावुत्पतिष्यन्निवाम्बरम्।।

pracodyamānaḥ sa gajastena rājñā mahābalaḥ| tadā'ṅkaśena vibabhāvutpatiṣyannivāmbaram||

Verse 12

तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य क्रुद्धो राजन्धनंजयः। भूमिष्ठो वारणगतं योधयामास भारत।।

tamāpatantaṃ samprekṣya kruddho rājandhanaṃjayaḥ| bhūmiṣṭho vāraṇagataṃ yodhayāmāsa bhārata||

Verse 13

यज्ञदत्तस्ततः क्रुद्धो मुमोचाशु धनंजये। तोमरानग्निसङ्काशाञ्शलभानिव वेगितान्।।

yajñadattastataḥ kruddho mumocāśu dhanaṃjaye| tomarānagnisaṅkāśāñśalabhāniva vegitān||

Verse 14

अर्जुनस्तानसम्प्राप्तान्गाण्डीवप्रभवैः शरैः। द्विधा त्रिधा च चिच्छेद खगमान्खगमैस्तदा।।

arjunastānasamprāptāngāṇḍīvaprabhavaiḥ śaraiḥ| dvidhā tridhā ca ciccheda khagamānkhagamaistadā||

Verse 15

स तान्दृष्ट्वा तथा छिन्नांस्तोमरान्भगदत्तजः। इषूनसक्तांस्त्वरितः प्राहिणोत्पाण्डवं प्रति।।

sa tāndṛṣṭvā tathā chinnāṃstomarānbhagadattajaḥ| iṣūnasaktāṃstvaritaḥ prāhiṇotpāṇḍavaṃ prati||

Verse 16

ततोऽर्जुनस्तूर्णतरं रुक्मपुङ्खानजिह्मगान्। प्रेषयामास संक्रुद्धो भगदत्तात्मजं प्रति।।

tato'rjunastūrṇataraṃ rukmapuṅkhānajihmagān| preṣayāmāsa saṃkruddho bhagadattātmajaṃ prati||

Verse 17

स तैर्विद्धो महातेजा यज्ञदत्तो महामृधे। भृशाहतः पपातोर्व्यां न त्वेनमजहात्स्मृतिः।।

sa tairviddho mahātejā yajñadatto mahāmṛdhe| bhṛśāhataḥ papātorvyāṃ na tvenamajahātsmṛtiḥ||

Verse 18

ततः स पुनरारुह्य वारणप्रवरं रणे। अव्यग्रः प्रेषयामास जयार्थी विजयं प्रति।।

tataḥ sa punarāruhya vāraṇapravaraṃ raṇe| avyagraḥ preṣayāmāsa jayārthī vijayaṃ prati||

Verse 19

तस्मै बाणांस्ततो जिष्णुर्निर्मुक्ताशीविषोपमान्। प्रेषयामास संक्रुद्धो ज्वलितज्वलनोपमान्।।

tasmai bāṇāṃstato jiṣṇurnirmuktāśīviṣopamān| preṣayāmāsa saṃkruddho jvalitajvalanopamān||

Verse 20

स तैर्विद्धो महानागो विस्रवन्रुधिरं बभौ। हिमवानिव शैलेन्द्रो बहुप्रस्रवणस्तदा।। वज्रदत्तो महीपतिरिति झ.पाठः।।

sa tairviddho mahānāgo visravanrudhiraṃ babhau| himavāniva śailendro bahuprasravaṇastadā|| vajradatto mahīpatiriti jha.pāṭhaḥ||