Adhyaya 70

Verse 1

कृष्णेनाभिमन्युसुतस्य पदप्रवृत्तिनिमित्तकथनपूर्वकं नामकरणम्।। 1 ।। अत्रान्तरे युधिष्ठिरादीनां स्वर्णभारानयनेन हस्तिनपुरंप्रत्यागमनश्रवणेन कृष्णादिभिस्तत्प्रत्युद्यानम्।। 2 ।। वैशम्पायन उवाच। ब्रह्मास्त्रं तु यदा राजन्कृष्णेन प्रतिसंहृतम्। तदा तद्वेश्म ते पित्रा तेजसाऽभिविदीपितम्।।

kṛṣṇenābhimanyusutasya padapravṛttinimittakathanapūrvakaṃ nāmakaraṇam|| 1 || atrāntare yudhiṣṭhirādīnāṃ svarṇabhārānayanena hastinapuraṃpratyāgamanaśravaṇena kṛṣṇādibhistatpratyudyānam|| 2 || vaiśampāyana uvāca| brahmāstraṃ tu yadā rājankṛṣṇena pratisaṃhṛtam| tadā tadveśma te pitrā tejasā'bhividīpitam||

Verse 2

ततो रक्षांसि सर्वाणि नेशुस्त्यक्त्वा गृहं तु तत्। अन्तरिक्षे च वागासीत्साधु केशव साध्विति।।

tato rakṣāṃsi sarvāṇi neśustyaktvā gṛhaṃ tu tat| antarikṣe ca vāgāsītsādhu keśava sādhviti||

Verse 3

तदस्त्रं ज्वलितं चापि पितामहमगात्तदा। ततः प्राणान्पुनर्लेभे पिता तव नरेश्वर।।

tadastraṃ jvalitaṃ cāpi pitāmahamagāttadā| tataḥ prāṇānpunarlebhe pitā tava nareśvara||

Verse 4

व्यचेष्टत च बालोसौ यथोत्साहं यताबलम्। बभूवुर्मुदिता राजंस्ततस्ता भरतस्त्रियः।।

vyaceṣṭata ca bālosau yathotsāhaṃ yatābalam| babhūvurmuditā rājaṃstatastā bharatastriyaḥ||

Verse 5

ब्राह्मणा वाचयामासुर्गोविन्दस्यैव शासनात्। ततस्ता मुदिताः सर्वाः प्रशशंसुर्जनार्दनम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्वमेधिकपर्वणि अनुगीतापर्वणि सप्ततितमोऽध्यायः।। 70 ।।

brāhmaṇā vācayāmāsurgovindasyaiva śāsanāt| tatastā muditāḥ sarvāḥ praśaśaṃsurjanārdanam|| || iti śrīmanmahābhārate āśvamedhikaparvaṇi anugītāparvaṇi saptatitamo'dhyāyaḥ|| 70 ||

Verse 6

स्त्रियो भरतसिंहानां नावं लब्ध्वेव पारगाः। कुन्ती द्रुपदपुत्री च सुभद्रा चोत्तरा तथा। स्त्रियश्चान्या नृसिंहानां बभूवुर्हृष्टमानसाः।।

striyo bharatasiṃhānāṃ nāvaṃ labdhveva pāragāḥ| kuntī drupadaputrī ca subhadrā cottarā tathā| striyaścānyā nṛsiṃhānāṃ babhūvurhṛṣṭamānasāḥ||

Verse 7

तत्र मल्ला नटाश्चैव ग्रन्थिकाः सौख्यशायिकाः। सूतमागधसङ्घाश्चाप्यस्तुवंस्तं जनार्दनम्।। वाचयामासुः स्वस्तीति शेषः।।

tatra mallā naṭāścaiva granthikāḥ saukhyaśāyikāḥ| sūtamāgadhasaṅghāścāpyastuvaṃstaṃ janārdanam|| vācayāmāsuḥ svastīti śeṣaḥ||

Verse 8

कुरुवंशस्तवाख्याभिराशीर्भिर्भरतर्षभ। सभाजयत संहृष्टो महाराज महाजनः।। ग्रम्थिकाः दैवज्ञाः सुखावहं सौख्यं शयनं इति पृच्छन्ति ते सौख्यशायिकाः।।

kuruvaṃśastavākhyābhirāśīrbhirbharatarṣabha| sabhājayata saṃhṛṣṭo mahārāja mahājanaḥ|| gramthikāḥ daivajñāḥ sukhāvahaṃ saukhyaṃ śayanaṃ iti pṛcchanti te saukhyaśāyikāḥ||

Verse 9

उत्थाय तु यथाकालमुत्तरा यदुनन्दनम्। अभ्यवादयत प्रीता सह पुत्रेण भारत।। कुरुवंशस्य स्तवं आचक्षते ताभिः कुरुवंशस्तवाख्याभिः।।

utthāya tu yathākālamuttarā yadunandanam| abhyavādayata prītā saha putreṇa bhārata|| kuruvaṃśasya stavaṃ ācakṣate tābhiḥ kuruvaṃśastavākhyābhiḥ||

Verse 10

ततस्तस्यै ददौ प्रीतो बहुरत्नं विशेषतः। तथैव वृष्णिशार्दूलो नाम चास्याकरोत्प्रभुः। पितुस्तव महाराज सत्यसन्धो जनार्दनः।। उत्थाय तु यथाकाममिति क.ट.थ.पाठः।।

tatastasyai dadau prīto bahuratnaṃ viśeṣataḥ| tathaiva vṛṣṇiśārdūlo nāma cāsyākarotprabhuḥ| pitustava mahārāja satyasandho janārdanaḥ|| utthāya tu yathākāmamiti ka.ṭa.tha.pāṭhaḥ||

Verse 11

परिक्षीणे कुले यस्माज्जातोऽयमभिमन्युजः। परिक्षिदिति नामास्य भवत्वित्यब्रवीत्तदा।।

parikṣīṇe kule yasmājjāto'yamabhimanyujaḥ| parikṣiditi nāmāsya bhavatvityabravīttadā||

Verse 12

सोऽवर्धत यथाकालं पिता तव जनाधिप। मनःप्रह्लादनश्चासीत्सर्वलोकस्य भारत।।

so'vardhata yathākālaṃ pitā tava janādhipa| manaḥprahlādanaścāsītsarvalokasya bhārata||

Verse 13

मासजातस्तु ते वीर पिता भवति भारत। अथाजग्मुः सुबहुलं रत्नमादाय पाण्डवाः।।

māsajātastu te vīra pitā bhavati bhārata| athājagmuḥ subahulaṃ ratnamādāya pāṇḍavāḥ||

Verse 14

मेरुकूटनिभान्भाण्डान्कलशान्भाजनानि च। कृताकृतं महद्भीममादाय पुरुषोत्तमाः।।

merukūṭanibhānbhāṇḍānkalaśānbhājanāni ca| kṛtākṛtaṃ mahadbhīmamādāya puruṣottamāḥ||

Verse 15

भारतैर्वाहनैस्तत्र गोरुते गोरुते पथि। निवसन्तो ययुर्देवं स्मरन्तः परमेष्ठिनः।।

bhāratairvāhanaistatra gorute gorute pathi| nivasanto yayurdevaṃ smarantaḥ parameṣṭhinaḥ||

Verse 16

नासीत्तत्र नृपः कश्चिदभारार्तो नृपं विना। भीमादयोऽपि यज्ञार्थं वहन्ते किं पुनर्जनाः।।

nāsīttatra nṛpaḥ kaścidabhārārto nṛpaṃ vinā| bhīmādayo'pi yajñārthaṃ vahante kiṃ punarjanāḥ||

Verse 17

तान्समीपगताञ्श्रुत्वा निर्ययुर्वृष्णिपुङ्गवाः। अलञ्चक्रुश्च माल्यौघैर्नगरं नागसाह्वयम्।।

tānsamīpagatāñśrutvā niryayurvṛṣṇipuṅgavāḥ| alañcakruśca mālyaughairnagaraṃ nāgasāhvayam||

Verse 18

पताकाभिर्विचित्राभिर्ध्वजैश्च विविधैरपि। वेश्मानि समलञ्चक्रुः पौराश्चापि जनेश्वरः।।

patākābhirvicitrābhirdhvajaiśca vividhairapi| veśmāni samalañcakruḥ paurāścāpi janeśvaraḥ||

Verse 19

देवतायतनानां च पूजाः सुविविधास्तथा। संदिदेशाथ विदुरः पाण्डुपुत्रप्रियेप्सया।।

devatāyatanānāṃ ca pūjāḥ suvividhāstathā| saṃdideśātha viduraḥ pāṇḍuputrapriyepsayā||

Verse 20

राजमार्गाश्च तत्रासन्सुमनोभिरलङ्कृताः। शुशुभे तत्पुरं चापि समुद्रौघनिभस्वनम्।।

rājamārgāśca tatrāsansumanobhiralaṅkṛtāḥ| śuśubhe tatpuraṃ cāpi samudraughanibhasvanam||

Verse 21

नर्तकैश्चापि नृत्यद्भिर्गायकानां च निःस्वनैः। आसीद्वैश्रवणस्येव निवासस्तत्पुरं तदा।।

nartakaiścāpi nṛtyadbhirgāyakānāṃ ca niḥsvanaiḥ| āsīdvaiśravaṇasyeva nivāsastatpuraṃ tadā||

Verse 22

बन्दिभिश्च नरै राजन्स्त्रीसहायैश्च सर्वशः। तत्रतत्र विविक्तेषु समन्तादुपशोभितम्।।

bandibhiśca narai rājanstrīsahāyaiśca sarvaśaḥ| tatratatra vivikteṣu samantādupaśobhitam||

Verse 23

पताका धूयमानाश्च समन्तान्मातरिश्वना। अदर्शयन्निव तदा कुरून्वै दक्षिणोत्तरान्।।

patākā dhūyamānāśca samantānmātariśvanā| adarśayanniva tadā kurūnvai dakṣiṇottarān||

Verse 24

अघोषयंस्तदा चाप पुरुषा राजमार्गतः। सर्वरात्रविहारोऽद्य रत्नाभरणलक्षणः।।

aghoṣayaṃstadā cāpa puruṣā rājamārgataḥ| sarvarātravihāro'dya ratnābharaṇalakṣaṇaḥ||