Adhyaya 68

Verse 1

कृष्णेन परिक्षित्सूतिकागृहप्रवेशनम्।। 1 ।। तत्रोत्तरया कृष्णसमीपे बहुधा विलापपूर्वकं पुत्रोज्जीवनप्रार्थना।। 2 ।। वैशम्पायन उवाच। एवमुक्तस्तु राजेन्द्र केशिहा दुःखमुर्च्छितः। तथेति व्याजहारोच्चैर्ह्लादयन्निव तं जनम्।।

kṛṣṇena parikṣitsūtikāgṛhapraveśanam|| 1 || tatrottarayā kṛṣṇasamīpe bahudhā vilāpapūrvakaṃ putrojjīvanaprārthanā|| 2 || vaiśampāyana uvāca| evamuktastu rājendra keśihā duḥkhamurcchitaḥ| tatheti vyājahāroccairhlādayanniva taṃ janam||

Verse 2

वाक्येनैतेन हि तदा तं जनं पुरुषर्षभः। ह्लादयामास स विभुर्घर्मार्तं सलिलैरिव।।

vākyenaitena hi tadā taṃ janaṃ puruṣarṣabhaḥ| hlādayāmāsa sa vibhurgharmārtaṃ salilairiva||

Verse 3

ततः स प्राविशत्तूर्णं जन्मवेश्म पितुस्तव। अर्चितं पुरुषव्याघ्र सितैर्माल्यैर्यथाविधि।।

tataḥ sa prāviśattūrṇaṃ janmaveśma pitustava| arcitaṃ puruṣavyāghra sitairmālyairyathāvidhi||

Verse 4

अपां कुम्भैः सुपूर्णैश्च विन्यस्तैः सर्वतोदिशम्। घृतेन तिन्दुकालातैः सर्षपैश्च महाभुज।।

apāṃ kumbhaiḥ supūrṇaiśca vinyastaiḥ sarvatodiśam| ghṛtena tindukālātaiḥ sarṣapaiśca mahābhuja||

Verse 5

अस्त्रैश्च विमलैर्न्यस्तैः पावकैश्च समन्ततः। वृद्धाभिश्चापि रामाभिः परिवारार्थमावृतः। दक्षैश्च परितो धीर भिषग्भिः कुशलैस्तथा।।

astraiśca vimalairnyastaiḥ pāvakaiśca samantataḥ| vṛddhābhiścāpi rāmābhiḥ parivārārthamāvṛtaḥ| dakṣaiśca parito dhīra bhiṣagbhiḥ kuśalaistathā||

Verse 6

ददर्श च स तेजस्वी रक्षोघ्रान्यपि सर्वशः। द्रव्याणि स्थापितानि स्म विधिवत्कुशलैर्जनैः।।

dadarśa ca sa tejasvī rakṣoghrānyapi sarvaśaḥ| dravyāṇi sthāpitāni sma vidhivatkuśalairjanaiḥ||

Verse 7

तथायुक्तं च तद्दृष्ट्वा जन्मवेश्म पितुस्तव। हृष्टोऽभवद्धृषीकेशः साधुसाध्विति चाब्रवीत्।।

tathāyuktaṃ ca taddṛṣṭvā janmaveśma pitustava| hṛṣṭo'bhavaddhṛṣīkeśaḥ sādhusādhviti cābravīt||

Verse 8

तथा ब्रुवति वार्ष्णेये प्रहृष्टवदने तदा। द्रौपदी त्वरिता गत्वा वैराटीं वाक्यमब्रवीत्।।

tathā bruvati vārṣṇeye prahṛṣṭavadane tadā| draupadī tvaritā gatvā vairāṭīṃ vākyamabravīt||

Verse 9

अयमायाति ते भर्तुर्मातुलो मधुसूदनः। पुराणर्षिरचिन्त्यात्मा समीपमपराजितः।।

ayamāyāti te bharturmātulo madhusūdanaḥ| purāṇarṣiracintyātmā samīpamaparājitaḥ||

Verse 10

साऽपि बाष्पकलां वाचं निगृह्याश्रूपि चैव ह। असंवीताऽभवद्देवी देववत्कृष्णमीयुषी।।

sā'pi bāṣpakalāṃ vācaṃ nigṛhyāśrūpi caiva ha| asaṃvītā'bhavaddevī devavatkṛṣṇamīyuṣī||

Verse 11

सा तथा दूयमानेन हृदयेन तपस्विनी। दृष्ट्वा गोविन्दमायान्तं कृपणं पर्यदेवयत्।।

sā tathā dūyamānena hṛdayena tapasvinī| dṛṣṭvā govindamāyāntaṃ kṛpaṇaṃ paryadevayat||

Verse 12

पुण्डरीकाक्ष पश्यावां बालेन हि विनाकृतौ। अभिमन्युं च मां चैव हठात्तुल्यं जनार्दन।।

puṇḍarīkākṣa paśyāvāṃ bālena hi vinākṛtau| abhimanyuṃ ca māṃ caiva haṭhāttulyaṃ janārdana||

Verse 13

वार्ष्णेयमधुहन्वीर शिरसा त्वां प्रसादये। द्रोणपुत्रास्त्रनिर्दग्धं जीवयैनं ममात्मजम्।।

vārṣṇeyamadhuhanvīra śirasā tvāṃ prasādaye| droṇaputrāstranirdagdhaṃ jīvayainaṃ mamātmajam||

Verse 14

यदि स्म धर्मराज्ञा वा भीमसेनेन वा पुनः। त्वया वा पुण्डरीकाक्ष वाक्यमुक्तमिदं भवेत्।।

yadi sma dharmarājñā vā bhīmasenena vā punaḥ| tvayā vā puṇḍarīkākṣa vākyamuktamidaṃ bhavet||

Verse 15

अजानतीमिषीकेयं जनित्रीं हन्त्विति प्रभो। अहमेव विनष्टा स्यां नायमेवं गतो भवेत्।।

ajānatīmiṣīkeyaṃ janitrīṃ hantviti prabho| ahameva vinaṣṭā syāṃ nāyamevaṃ gato bhavet||

Verse 16

गर्भस्थस्यास्य बालस्य ब्रह्मास्त्रेण निपातनम्। कृत्वा नृशंसं दुर्बुद्धिर्द्रौणिः किं फलमश्नुते।।

garbhasthasyāsya bālasya brahmāstreṇa nipātanam| kṛtvā nṛśaṃsaṃ durbuddhirdrauṇiḥ kiṃ phalamaśnute||

Verse 17

सा त्वां प्रसाद्य शिरसा याचे शत्रुनिबर्हण। प्राणांस्त्यक्ष्यामि गोविन्द नायं संजीवते यदि।।

sā tvāṃ prasādya śirasā yāce śatrunibarhaṇa| prāṇāṃstyakṣyāmi govinda nāyaṃ saṃjīvate yadi||

Verse 18

अस्मिन्हि बहवः साधो ये ममासन्मनोरथाः। ते द्रोणपुत्रेण हताः किंनु जीवामि केशव।।

asminhi bahavaḥ sādho ye mamāsanmanorathāḥ| te droṇaputreṇa hatāḥ kiṃnu jīvāmi keśava||

Verse 19

आसीन्मम मतिः कृष्ण पूर्णोत्सङ्गा जनार्दन। अभिवादयिष्ये हृष्टेति तदिदं वितथीकृतम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्वमेधिकपर्वणि अनुगीतापर्वणि अष्टषष्टितमोऽध्यायः।। 68 ।।

āsīnmama matiḥ kṛṣṇa pūrṇotsaṅgā janārdana| abhivādayiṣye hṛṣṭeti tadidaṃ vitathīkṛtam|| || iti śrīmanmahābhārate āśvamedhikaparvaṇi anugītāparvaṇi aṣṭaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ|| 68 ||

Verse 20

चपलाक्षस्य दायादे मृतेऽस्मिन्पुरुषर्षभ। विफला मे कृताः कृष्ण हृदि सर्वे मनोरथाः।।

capalākṣasya dāyāde mṛte'sminpuruṣarṣabha| viphalā me kṛtāḥ kṛṣṇa hṛdi sarve manorathāḥ||

Verse 21

चपलाक्षः किलातीव प्रियस्ते मधुसूदन। सुतं पश्य त्वमस्यैनं ब्रह्मास्त्रेण निपातितम्।।

capalākṣaḥ kilātīva priyaste madhusūdana| sutaṃ paśya tvamasyainaṃ brahmāstreṇa nipātitam||

Verse 22

कृतघ्नोऽयं नृशंसोऽयं यथाऽस्य जनकस्तथा। यः पाण्डवीं श्रियं त्यक्त्वा गतोऽद्य यमसादनं।।

kṛtaghno'yaṃ nṛśaṃso'yaṃ yathā'sya janakastathā| yaḥ pāṇḍavīṃ śriyaṃ tyaktvā gato'dya yamasādanaṃ||

Verse 23

मया चैतत्प्रतिज्ञातं रणमूर्धनि केशव। अभिमन्यौ हते वीर त्वामेष्याम्यचिरादिति।।

mayā caitatpratijñātaṃ raṇamūrdhani keśava| abhimanyau hate vīra tvāmeṣyāmyacirāditi||

Verse 24

तच्च नाकरवं कृष्ण नृशंसा जीवितप्रिया। इदानीं मां गतां तत्र किंनु वक्ष्यति फाल्गुनिः।।

tacca nākaravaṃ kṛṣṇa nṛśaṃsā jīvitapriyā| idānīṃ māṃ gatāṃ tatra kiṃnu vakṣyati phālguniḥ||