Adhyaya 66

Verse 1

कृष्णेन बलभद्द्रसुमद्रादिभिः सह यज्ञार्थं हास्तिनपुरं प्रत्यागमनम्।। 1 ।। तत उत्तरायां परिक्षितो परिक्षितो जननम्।। 2 ।। भश्वत्थामास्त्रेण जननकालएव शवभूतस्य तस्योज्जीवनाय कुन्त्यादिभिः श्रीकृष्णंप्रति वैशम्पायन उवाच। एतस्मिन्नेव काले तु वासुदेवोऽपि वीर्यवान्। उपायाद्वृष्णिभिः सार्दं पुरं वारणसाह्वयम्।।

kṛṣṇena balabhaddrasumadrādibhiḥ saha yajñārthaṃ hāstinapuraṃ pratyāgamanam|| 1 || tata uttarāyāṃ parikṣito parikṣito jananam|| 2 || bhaśvatthāmāstreṇa jananakālaeva śavabhūtasya tasyojjīvanāya kuntyādibhiḥ śrīkṛṣṇaṃprati vaiśampāyana uvāca| etasminneva kāle tu vāsudevo'pi vīryavān| upāyādvṛṣṇibhiḥ sārdaṃ puraṃ vāraṇasāhvayam||

Verse 2

समयं वाजिमेधस्य विदित्वा पुरुषर्षभः। यथोक्तो धर्मपुत्रेण प्रव्रजन्स्वपुरीं प्रति।।

samayaṃ vājimedhasya viditvā puruṣarṣabhaḥ| yathokto dharmaputreṇa pravrajansvapurīṃ prati||

Verse 3

रौक्मिणेयेन सहितो युयुधानेन चैव ह। चारुदेष्णेन सांबेनि गदेन कृतवर्मणा।।

raukmiṇeyena sahito yuyudhānena caiva ha| cārudeṣṇena sāṃbeni gadena kṛtavarmaṇā||

Verse 4

सारणेन च वीरेण निशठेनोन्मुखेन च। बलदेवं पुरस्कृत्य सुभद्रासहितस्तदा।।

sāraṇena ca vīreṇa niśaṭhenonmukhena ca| baladevaṃ puraskṛtya subhadrāsahitastadā||

Verse 5

द्रौपदीमुत्तरां चैव पृथां चाप्यवलोककः। समाश्वासयितुं चापि क्षत्रिया निहतेश्वराः।।

draupadīmuttarāṃ caiva pṛthāṃ cāpyavalokakaḥ| samāśvāsayituṃ cāpi kṣatriyā nihateśvarāḥ||

Verse 6

तानागतान्समीक्ष्यैव धृतराष्ट्रो महीपतिः। प्रत्यगृह्णाद्यथान्यायं विदुरश्च महामनाः।।

tānāgatānsamīkṣyaiva dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ| pratyagṛhṇādyathānyāyaṃ viduraśca mahāmanāḥ||

Verse 7

तत्रैव न्यवसत्कृष्णः स्वर्चितः पुरुषोत्तमः। विदुरेणि महातेजास्तथैव च युयुत्सुना।।

tatraiva nyavasatkṛṣṇaḥ svarcitaḥ puruṣottamaḥ| vidureṇi mahātejāstathaiva ca yuyutsunā||

Verse 8

वसत्सु वृष्णिवीरेषु तत्राथ जनमेजय। जज्ञे तव पिता राजन्परिक्षित्परवीरहा।।

vasatsu vṛṣṇivīreṣu tatrātha janamejaya| jajñe tava pitā rājanparikṣitparavīrahā||

Verse 9

स तु राजा महाराज ब्रह्मास्त्रेणावपीडितः। शवो बभूव निश्चेष्टो हर्षशोकविवर्धनः।।

sa tu rājā mahārāja brahmāstreṇāvapīḍitaḥ| śavo babhūva niśceṣṭo harṣaśokavivardhanaḥ||

Verse 10

हृष्टानां सिंहनादेन जनानां तत्र निःस्वनः। आविवश दिशःसर्वाः पुनरेवाभ्युपागमत्।।

hṛṣṭānāṃ siṃhanādena janānāṃ tatra niḥsvanaḥ| āvivaśa diśaḥsarvāḥ punarevābhyupāgamat||

Verse 11

ततः सोतित्वरः कृष्णो विवेशान्तःपुरं तदा। युयुधानद्वितीयो वै व्यथितेन्द्रियमानसः।।

tataḥ sotitvaraḥ kṛṣṇo viveśāntaḥpuraṃ tadā| yuyudhānadvitīyo vai vyathitendriyamānasaḥ||

Verse 12

ततस्त्वरितमायान्तीं ददर्शं स्वां पितृष्वसाम्। क्रोशन्तीमभिधावेति वासुदेवं पुनःपुनः।।

tatastvaritamāyāntīṃ dadarśaṃ svāṃ pitṛṣvasām| krośantīmabhidhāveti vāsudevaṃ punaḥpunaḥ||

Verse 13

पृष्ठतो द्रौपदीं चैव सुभद्रां च यशस्विनीम्। विक्रोशन्त्यश्च करुणं पाण्डवानां स्त्रियो नृप।।

pṛṣṭhato draupadīṃ caiva subhadrāṃ ca yaśasvinīm| vikrośantyaśca karuṇaṃ pāṇḍavānāṃ striyo nṛpa||

Verse 14

ततः कृष्णं समासाद्य कुन्ती भोजसुता तदा। प्रोवाच राजशार्दूल बाष्पगद्गदया गिरा।।

tataḥ kṛṣṇaṃ samāsādya kuntī bhojasutā tadā| provāca rājaśārdūla bāṣpagadgadayā girā||

Verse 15

वासुदेव महाबाहो सुप्रजा देवकी त्वया। त्वं नो गतिः प्रतिष्ठा च त्वदायत्तमिदं कुलम्।।

vāsudeva mahābāho suprajā devakī tvayā| tvaṃ no gatiḥ pratiṣṭhā ca tvadāyattamidaṃ kulam||

Verse 16

यदुप्रवीर योऽयं ते स्वस्त्रीयस्यात्मजः प्रभो। अश्वत्थाम्ना हतो जातस्तमुज्जीवय केशव।।

yadupravīra yo'yaṃ te svastrīyasyātmajaḥ prabho| aśvatthāmnā hato jātastamujjīvaya keśava||

Verse 17

त्वया ह्येतत्प्रतिज्ञातमैषीके यदुनन्दन। अहं संजीवयिष्यामि मृतं जातमिति प्रभो।।

tvayā hyetatpratijñātamaiṣīke yadunandana| ahaṃ saṃjīvayiṣyāmi mṛtaṃ jātamiti prabho||

Verse 18

सोयं जातो मृतस्तात पश्यैनं पुरुषर्षभ। उत्तरां च सुभद्रां च द्रौपदीं मां च माधव।।

soyaṃ jāto mṛtastāta paśyainaṃ puruṣarṣabha| uttarāṃ ca subhadrāṃ ca draupadīṃ māṃ ca mādhava||

Verse 19

धर्मपुत्रं च भीमं च फल्गुनं नकुलं तथा। सहदेवं च दुर्धर्षं सर्वान्नस्त्रातुमर्हसि।।

dharmaputraṃ ca bhīmaṃ ca phalgunaṃ nakulaṃ tathā| sahadevaṃ ca durdharṣaṃ sarvānnastrātumarhasi||

Verse 20

अस्मिन्प्राणाः समायत्ताः पाण्डवानां ममैव च। पाण्डोश्च पिण्डो दाशार्ह तथैव श्वशुरस्य मे।।

asminprāṇāḥ samāyattāḥ pāṇḍavānāṃ mamaiva ca| pāṇḍośca piṇḍo dāśārha tathaiva śvaśurasya me||

Verse 21

अभिमन्योश्च भद्रं ते प्रियस्य सदृशस्य च। प्रियमुत्पादयाद्य त्वं प्रेतस्यापि जनार्दन।।

abhimanyośca bhadraṃ te priyasya sadṛśasya ca| priyamutpādayādya tvaṃ pretasyāpi janārdana||

Verse 22

उत्तरा हि पुरोक्तं वै कथयत्यरिसूदन। अभिमन्योर्वचः कृष्ण प्रियत्वात्तन्न संशयः।।

uttarā hi puroktaṃ vai kathayatyarisūdana| abhimanyorvacaḥ kṛṣṇa priyatvāttanna saṃśayaḥ||

Verse 23

अब्रवीत्किल दाशार्ह वैराटीमार्जुनिस्तदा। मातुलस्य कुलं भद्रे तव पुत्रो गमिष्यति।।

abravītkila dāśārha vairāṭīmārjunistadā| mātulasya kulaṃ bhadre tava putro gamiṣyati||

Verse 24

गत्वा वृष्णयन्धककुलं धनुर्वेदं ग्रहीष्यति। अस्त्राणि च विचित्राणि नितीशास्त्रं च केवलं।।

gatvā vṛṣṇayandhakakulaṃ dhanurvedaṃ grahīṣyati| astrāṇi ca vicitrāṇi nitīśāstraṃ ca kevalaṃ||

Verse 25

इत्येतत्प्रणयात्तात सौभद्रः परवीरहा। कथयामास दुर्धर्षस्तथा चैतन्न संशयः।।

ityetatpraṇayāttāta saubhadraḥ paravīrahā| kathayāmāsa durdharṣastathā caitanna saṃśayaḥ||

Verse 26

तास्त्वां वयं प्रणम्येह याचामो मधुसूदन। कुलस्यास्य हितार्तं च कुरु कल्याणमुत्तमम्।।

tāstvāṃ vayaṃ praṇamyeha yācāmo madhusūdana| kulasyāsya hitārtaṃ ca kuru kalyāṇamuttamam||

Verse 27

एवमुक्त्वा तु वार्ष्णेयं पृथा पृथुललोचना। उद्धृत्य बाहू दुःखार्ता ताश्चान्याः प्रापतन्भुवि।।

evamuktvā tu vārṣṇeyaṃ pṛthā pṛthulalocanā| uddhṛtya bāhū duḥkhārtā tāścānyāḥ prāpatanbhuvi||

Verse 28

अब्रुवंश्च महाराज सर्वाः सास्राविलेक्षणाः। स्वस्त्रीयो वासुदेवस्य मृतो जात इति प्रभो।।

abruvaṃśca mahārāja sarvāḥ sāsrāvilekṣaṇāḥ| svastrīyo vāsudevasya mṛto jāta iti prabho||

Verse 29

एवं गते ततः कुन्तीं पर्यगृह्णाज्जनार्दनः। भूमौ निपतितां चैनां सान्त्वयामास भारत।।

evaṃ gate tataḥ kuntīṃ paryagṛhṇājjanārdanaḥ| bhūmau nipatitāṃ caināṃ sāntvayāmāsa bhārata||