Adhyaya 65

Verse 1

युधिष्ठिरेण विधिवन्नानाषलिहरणादिना सपरिचरमहेश्वरपतितोषणेन विविधकनकभाण्डाहरणेन पुनर्नगरंप्रत्यागमनम्।। 1 ।। ब्राह्मणा ऊचुः। क्रियतामुपहारोऽद्य त्र्यम्बकस्य महात्मनः। दत्त्वोपहारं नृपते ततः स्वार्थं यतामहे।।

yudhiṣṭhireṇa vidhivannānāṣaliharaṇādinā saparicaramaheśvarapatitoṣaṇena vividhakanakabhāṇḍāharaṇena punarnagaraṃpratyāgamanam|| 1 || brāhmaṇā ūcuḥ| kriyatāmupahāro'dya tryambakasya mahātmanaḥ| dattvopahāraṃ nṛpate tataḥ svārthaṃ yatāmahe||

Verse 2

वैशम्पायन उवाच। श्रुत्वा तु वचनं तेषां ब्राह्मणानां युधिष्ठिरः। गिरीशस्य यथान्यायमुपहारमुपाहरत्।।

vaiśampāyana uvāca| śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ brāhmaṇānāṃ yudhiṣṭhiraḥ| girīśasya yathānyāyamupahāramupāharat||

Verse 3

आज्येन तर्पयित्वाऽग्निं विधिवत्संस्कृतेन च। मन्त्रसिद्धं चरुं कृत्वा पुरोधाः स ययै तदा।।

ājyena tarpayitvā'gniṃ vidhivatsaṃskṛtena ca| mantrasiddhaṃ caruṃ kṛtvā purodhāḥ sa yayai tadā||

Verse 4

स गृहीत्वा सुमनसो मन्त्रपूता जनाधिप। मोदकैः पायसेनाथ मांसैश्चोपाहरद्बलिंम्।।

sa gṛhītvā sumanaso mantrapūtā janādhipa| modakaiḥ pāyasenātha māṃsaiścopāharadbaliṃm||

Verse 5

सुमनोभिश्च चित्राभिर्लाजैरुच्चावचैरपि। सर्वं स्विष्टकृतं हुत्वा विधिवद्वेदपारगः। किंकराणां ततः पश्चाच्चकार बलिमुत्तमम्।।

sumanobhiśca citrābhirlājairuccāvacairapi| sarvaṃ sviṣṭakṛtaṃ hutvā vidhivadvedapāragaḥ| kiṃkarāṇāṃ tataḥ paścāccakāra balimuttamam||

Verse 6

यक्षेन्द्राय कुबेराय माणिभद्राय चैव ह। तथाऽन्येषां च यक्षाणां भूतानां पतयश्च ये।।

yakṣendrāya kuberāya māṇibhadrāya caiva ha| tathā'nyeṣāṃ ca yakṣāṇāṃ bhūtānāṃ patayaśca ye||

Verse 7

कृसरेण च मांसेन निवापैस्तिलसंयुतैः। ओदनं कुम्भशः कृत्वा पुरोधाः समुपाहरत्।।

kṛsareṇa ca māṃsena nivāpaistilasaṃyutaiḥ| odanaṃ kumbhaśaḥ kṛtvā purodhāḥ samupāharat||

Verse 8

ब्राह्मणेभ्यः सहस्राणि गवां दत्वा तु भूमिपः। नक्तंचराणां भूतानां व्यादिदेश बलि तदा।।

brāhmaṇebhyaḥ sahasrāṇi gavāṃ datvā tu bhūmipaḥ| naktaṃcarāṇāṃ bhūtānāṃ vyādideśa bali tadā||

Verse 9

धूपगन्धनिरुद्धं तत्सुमनोभिश्च संवृतम्। शुशुभे स्थानमत्यर्थं देवदेवस्य पार्थिवः।।

dhūpagandhaniruddhaṃ tatsumanobhiśca saṃvṛtam| śuśubhe sthānamatyarthaṃ devadevasya pārthivaḥ||

Verse 10

कृत्वा पूजां तु रुद्रस्य गणानां चैव सर्वशः। ययौ व्यासं पुरस्कृत्य नृपो रत्ननिधिं प्रति।।

kṛtvā pūjāṃ tu rudrasya gaṇānāṃ caiva sarvaśaḥ| yayau vyāsaṃ puraskṛtya nṛpo ratnanidhiṃ prati||

Verse 11

पूजयित्वा धनाध्वक्षं प्रणिपत्याभिवाद्य च। सुमनोभिर्विचित्राभिरपूपैः कृसरेण च।।

pūjayitvā dhanādhvakṣaṃ praṇipatyābhivādya ca| sumanobhirvicitrābhirapūpaiḥ kṛsareṇa ca||

Verse 12

शङ्खादींश्च निधीन्सर्वान्निधिपालांश्च सर्वशः। अर्चयित्वा द्विजाग्र्या स्वस्ति वाच्य च वीर्यवान्

śaṅkhādīṃśca nidhīnsarvānnidhipālāṃśca sarvaśaḥ| arcayitvā dvijāgryā svasti vācya ca vīryavān

Verse 13

तेषां पुण्याहघोषेण तेजसा समवस्थितः। प्रीतिमान्स कुरुश्रेष्ठः खानयामासं तं निधिम्।।

teṣāṃ puṇyāhaghoṣeṇa tejasā samavasthitaḥ| prītimānsa kuruśreṣṭhaḥ khānayāmāsaṃ taṃ nidhim||

Verse 14

ततः पात्री सकरका बहुरूपा मनोरमाः। भृङ्गाराणि कटाहानि कलशान्वर्धमानकान्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्वमेधिकपर्वणि अनुगीतापर्वणि पञ्चषष्टितमोऽध्यायः।। 65 ।।

tataḥ pātrī sakarakā bahurūpā manoramāḥ| bhṛṅgārāṇi kaṭāhāni kalaśānvardhamānakān|| || iti śrīmanmahābhārate āśvamedhikaparvaṇi anugītāparvaṇi pañcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ|| 65 ||

Verse 15

बहूनि च विचित्राणि भाजनानि सहस्रशः। उद्धारयामास तदा धर्मराजो युधिष्ठिरः।।

bahūni ca vicitrāṇi bhājanāni sahasraśaḥ| uddhārayāmāsa tadā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ||

Verse 16

तेषां रक्षणमप्यासीन्महान्करपुटस्तथा। नद्धं च भाजनं राजंस्तुलार्धमभवन्नृप।। पात्रीः महान्ति ओदनोद्धरणपात्राणि। करका अल्पघटाः। भृङ्गाराणि गडुकान्। वर्धमानकान् शरावाणि।।

teṣāṃ rakṣaṇamapyāsīnmahānkarapuṭastathā| naddhaṃ ca bhājanaṃ rājaṃstulārdhamabhavannṛpa|| pātrīḥ mahānti odanoddharaṇapātrāṇi| karakā alpaghaṭāḥ| bhṛṅgārāṇi gaḍukān| vardhamānakān śarāvāṇi||

Verse 17

वाहनं पाण्डुपुत्रस्य तत्रासीत्तु विशांपते। षष्टिरुष्ट्रसहस्राणि शतानि द्विगुणा हयाः।।

vāhanaṃ pāṇḍuputrasya tatrāsīttu viśāṃpate| ṣaṣṭiruṣṭrasahasrāṇi śatāni dviguṇā hayāḥ||

Verse 18

वारणाश्च महाराज सहस्रशतसंमिताः। शकटानि रथाश्चैव तावदेव करेणवः। स्वराणां पुरुषाणां च परिसङ्ख्या न विद्यते।।

vāraṇāśca mahārāja sahasraśatasaṃmitāḥ| śakaṭāni rathāścaiva tāvadeva kareṇavaḥ| svarāṇāṃ puruṣāṇāṃ ca parisaṅkhyā na vidyate||

Verse 19

एतद्वित्तं तदभवद्यदुद्दध्रे युधिष्ठिरः। षोडशाष्टौ चतुर्विंशत्सहस्रं भारलक्षणम्।।

etadvittaṃ tadabhavadyaduddadhre yudhiṣṭhiraḥ| ṣoḍaśāṣṭau caturviṃśatsahasraṃ bhāralakṣaṇam||

Verse 20

एतेष्वादाय तद्द्रव्यं पुनरभ्यर्च्य पाण्डवः। महादेवं प्रति ययौ पुरं नागाहयं प्रति।।

eteṣvādāya taddravyaṃ punarabhyarcya pāṇḍavaḥ| mahādevaṃ prati yayau puraṃ nāgāhayaṃ prati||

Verse 21

द्वैपायनाभ्यनुज्ञातः पुरस्कृत्य पुरोहितम्। गोरुते गोरुते चैव न्यवसत्पुरुषर्षभः।।

dvaipāyanābhyanujñātaḥ puraskṛtya purohitam| gorute gorute caiva nyavasatpuruṣarṣabhaḥ||

Verse 22

सा पुराऽभिमुखा राजन्नुवाह महती चमूः। कृच्छ्राद्द्रविणभारार्ता हर्षयन्ती कुरूद्वहान्।।

sā purā'bhimukhā rājannuvāha mahatī camūḥ| kṛcchrāddraviṇabhārārtā harṣayantī kurūdvahān||