Adhyaya 59

Verse 1

उदङ्काय वरदानात्परं द्वारकामागच्छता कृष्णेन मध्ये रैवतकप्रवेशः।। 1 ।। रैवतकोत्सववर्णनम्।। 2 ।। ततः कृष्णेन स्वभवनमेत्य मातापितृभ्यामभिवादनम्।। 3 ।। जनमेजय उवाच। उदङ्कस्य वरं दत्त्वा गोविन्दो द्विजत्तम। अत ऊर्ध्वं महाबाहुः किं चकार महायशाः।।

udaṅkāya varadānātparaṃ dvārakāmāgacchatā kṛṣṇena madhye raivatakapraveśaḥ|| 1 || raivatakotsavavarṇanam|| 2 || tataḥ kṛṣṇena svabhavanametya mātāpitṛbhyāmabhivādanam|| 3 || janamejaya uvāca| udaṅkasya varaṃ dattvā govindo dvijattama| ata ūrdhvaṃ mahābāhuḥ kiṃ cakāra mahāyaśāḥ||

Verse 2

वैशम्पायन उवाच। उदङ्काय वरं दत्त्वा प्रायात्सात्यकिना सह। द्वारकामेव गोविन्दः शीघ्रवेगैर्महाहयैः।।

vaiśampāyana uvāca| udaṅkāya varaṃ dattvā prāyātsātyakinā saha| dvārakāmeva govindaḥ śīghravegairmahāhayaiḥ||

Verse 3

सरांसि सरितश्चैव वनानि च गिरींस्तथा। अतिक्रम्याससादाथ रम्यां द्वारवतीं पुरीम्।।

sarāṃsi saritaścaiva vanāni ca girīṃstathā| atikramyāsasādātha ramyāṃ dvāravatīṃ purīm||

Verse 4

वर्तमाने महाराज महे रैवतकस्य च। उपायात्पुण्डरीकाक्षो युयुधानानुगस्तदा।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्वमेधिकपर्वणि अनुगीतापर्वणि एकोनषष्टितमोऽध्यायः।। 59 ।।

vartamāne mahārāja mahe raivatakasya ca| upāyātpuṇḍarīkākṣo yuyudhānānugastadā|| || iti śrīmanmahābhārate āśvamedhikaparvaṇi anugītāparvaṇi ekonaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ|| 59 ||

Verse 5

अलङ्कृतस्तु स गिरिर्नानारूपैर्विचित्रितैः। बभौ रत्नमयैः कोशैः संवृतः पुरुर्षर्षभ।।

alaṅkṛtastu sa girirnānārūpairvicitritaiḥ| babhau ratnamayaiḥ kośaiḥ saṃvṛtaḥ pururṣarṣabha||

Verse 6

काञ्चनस्रग्भिरग्र्याभिः सुमनोभिस्तथैव च। वासोभिश्च महाशैलः कल्पवृक्षैस्तथैव च।।

kāñcanasragbhiragryābhiḥ sumanobhistathaiva ca| vāsobhiśca mahāśailaḥ kalpavṛkṣaistathaiva ca||

Verse 7

दीपवृक्षैश्च सौवर्णैरभीक्ष्णमुपशोभितः। गुहानिर्झरदेशेषु दिवाभूतो बभूव ह।। महे उत्सवे।।

dīpavṛkṣaiśca sauvarṇairabhīkṣṇamupaśobhitaḥ| guhānirjharadeśeṣu divābhūto babhūva ha|| mahe utsave||

Verse 8

एताकाभिर्विचित्राभिः सघण्टाभिः समन्ततः। पुंभिः स्त्रीभिश्च संघुष्टः प्रगीत इव चाभवत्। अतीव प्रेक्षणीयोऽभून्मेरुर्मुनिगणैरिव।।

etākābhirvicitrābhiḥ saghaṇṭābhiḥ samantataḥ| puṃbhiḥ strībhiśca saṃghuṣṭaḥ pragīta iva cābhavat| atīva prekṣaṇīyo'bhūnmerurmunigaṇairiva||

Verse 9

मत्तानां हृष्टरूपाणां स्त्रीणां पुंसां च भारत। गायतां पर्वतेन्द्रस्य दिविस्पृगिव निःस्वनः।।

mattānāṃ hṛṣṭarūpāṇāṃ strīṇāṃ puṃsāṃ ca bhārata| gāyatāṃ parvatendrasya divispṛgiva niḥsvanaḥ||

Verse 10

प्रमत्तमत्तसम्मत्तक्ष्वेडितोद्धुष्टसंकुलः। तथा किलकिलाशब्दैर्भूधरोऽभून्मनोहरः।। दीपभूतो बभूवहेति क.थ.पाठः।।

pramattamattasammattakṣveḍitoddhuṣṭasaṃkulaḥ| tathā kilakilāśabdairbhūdharo'bhūnmanoharaḥ|| dīpabhūto babhūvaheti ka.tha.pāṭhaḥ||

Verse 11

विपणापणवान्रम्यो भक्ष्यभोज्यविहारवान्। वस्त्रमाल्योत्करयुतो वीणावेणुमृदङ्गवान्।।

vipaṇāpaṇavānramyo bhakṣyabhojyavihāravān| vastramālyotkarayuto vīṇāveṇumṛdaṅgavān||

Verse 12

सुरामैरेयमिश्रेण भक्ष्यभोज्येन चैव ह। दीनान्धकृपणादिभ्यो दीयमानेन चानिशम्। बभौ परमकल्याणो महस्तस्य महागिरेः।।

surāmaireyamiśreṇa bhakṣyabhojyena caiva ha| dīnāndhakṛpaṇādibhyo dīyamānena cāniśam| babhau paramakalyāṇo mahastasya mahāgireḥ||

Verse 13

पुण्यावसथवान्वीरैः पुण्यकृद्भिर्निषेवितः। विहारो वृष्णिवीराणां महे रैवतस्य ह।।

puṇyāvasathavānvīraiḥ puṇyakṛdbhirniṣevitaḥ| vihāro vṛṣṇivīrāṇāṃ mahe raivatasya ha||

Verse 14

स नानावेश्मसंकीर्णो देवलोक इवाबभौ। तदा च कृष्णसान्निध्यान्मुदा देवगणैर्युतः।।

sa nānāveśmasaṃkīrṇo devaloka ivābabhau| tadā ca kṛṣṇasānnidhyānmudā devagaṇairyutaḥ||

Verse 15

स्तुवन्त्यन्तर्हिता देवा गन्धर्वाश्च सहर्षिभिः। साधकः सर्वधर्माणामसुराणां विनाशकः।।

stuvantyantarhitā devā gandharvāśca saharṣibhiḥ| sādhakaḥ sarvadharmāṇāmasurāṇāṃ vināśakaḥ||

Verse 16

त्वं स्रष्टा सृज्यमाधारं कारणं धर्मवेदवित्। त्वया सत्क्रियते देव ज जानीमोऽत्र मायया।।

tvaṃ sraṣṭā sṛjyamādhāraṃ kāraṇaṃ dharmavedavit| tvayā satkriyate deva ja jānīmo'tra māyayā||

Verse 17

केवलं त्वाऽभिजानीमः शरणं परमेश्वरम्। ब्रह्मादीनां च गोविन्द सान्निध्वं शरणं नमः।।

kevalaṃ tvā'bhijānīmaḥ śaraṇaṃ parameśvaram| brahmādīnāṃ ca govinda sānnidhvaṃ śaraṇaṃ namaḥ||

Verse 18

इति स्तुते मानुषैश्च पूजिते देवकीसुते। शक्रसद्मप्रतीकाशो बभूव स हि शैलराट्।।

iti stute mānuṣaiśca pūjite devakīsute| śakrasadmapratīkāśo babhūva sa hi śailarāṭ||

Verse 19

ततः सम्पूज्यमानः स विवेश भवनं शुभम्। गोविन्दः सात्यकिश्चैव जग्मतुर्भवनं स्वकम्।।

tataḥ sampūjyamānaḥ sa viveśa bhavanaṃ śubham| govindaḥ sātyakiścaiva jagmaturbhavanaṃ svakam||

Verse 20

विवेश च प्रहृष्टात्मा चिरकालप्रवासतः। कृत्वा नसुकरं कर्म दानवेष्विव वासवः।।

viveśa ca prahṛṣṭātmā cirakālapravāsataḥ| kṛtvā nasukaraṃ karma dānaveṣviva vāsavaḥ||

Verse 21

उपायान्तं तु वार्ष्णेयं भोजवृष्ण्यन्धकास्तथा। अभ्यगच्चन्महात्मानं देवा इव शतक्रतुम्।।

upāyāntaṃ tu vārṣṇeyaṃ bhojavṛṣṇyandhakāstathā| abhyagaccanmahātmānaṃ devā iva śatakratum||

Verse 22

स तानभ्यर्च्य मेधावी पृष्ट्वा च कुशलं तदा। अभ्यवादयत प्रीतः पितरं मातरं तदा।।

sa tānabhyarcya medhāvī pṛṣṭvā ca kuśalaṃ tadā| abhyavādayata prītaḥ pitaraṃ mātaraṃ tadā||

Verse 23

ताभ्यां स सम्परिष्वक्तः सान्त्वितश्च महाभुजः। उपोपविष्टैः सर्वैस्तैर्वृष्णिभिः परिवारितः।। प्रमत्ताः क्रीडाद्यासत्तयानवहिताः। मत्ताः मद्यादिना। सम्मता हृष्टाः।।

tābhyāṃ sa sampariṣvaktaḥ sāntvitaśca mahābhujaḥ| upopaviṣṭaiḥ sarvaistairvṛṣṇibhiḥ parivāritaḥ|| pramattāḥ krīḍādyāsattayānavahitāḥ| mattāḥ madyādinā| sammatā hṛṣṭāḥ||

Verse 24

स विश्रान्तो महातेजाः कृतपादावनेजनः। कथयामास तत्सर्वं पृष्टः पित्रा महाहवम्।।

sa viśrānto mahātejāḥ kṛtapādāvanejanaḥ| kathayāmāsa tatsarvaṃ pṛṣṭaḥ pitrā mahāhavam||