Adhyaya 39

Verse 1

ब्रह्मणा महर्षीन्प्रति सत्वगुणकार्यनिरूपणम्।। 1 ।। ब्रह्मोवाच। अतः परं प्रवक्ष्यामि तृतीयं गुणमुत्तमम्। सर्वभूतहितं लोके सतां धर्ममनिन्दितम्।।

brahmaṇā maharṣīnprati satvaguṇakāryanirūpaṇam|| 1 || brahmovāca| ataḥ paraṃ pravakṣyāmi tṛtīyaṃ guṇamuttamam| sarvabhūtahitaṃ loke satāṃ dharmamaninditam||

Verse 2

आनन्दः प्रीतिरुद्रेकः प्राकाश्यं सुखमेव च। अकार्पण्यमसंरम्भः संतोषः श्रद्दधानता।।

ānandaḥ prītirudrekaḥ prākāśyaṃ sukhameva ca| akārpaṇyamasaṃrambhaḥ saṃtoṣaḥ śraddadhānatā||

Verse 3

क्षमा धृतिरहिंसा च समता सत्यमार्जवम्। अक्रोधश्चानसूया च शौचं दाक्ष्यं पराक्रमः।।

kṣamā dhṛtirahiṃsā ca samatā satyamārjavam| akrodhaścānasūyā ca śaucaṃ dākṣyaṃ parākramaḥ||

Verse 4

मुधाज्ञानं मुधावृत्तं मुधासेवा मुदाश्रमः। एवं यो युक्तधर्मः स्यात्सोमुत्रात्यन्तमश्नुते।।

mudhājñānaṃ mudhāvṛttaṃ mudhāsevā mudāśramaḥ| evaṃ yo yuktadharmaḥ syātsomutrātyantamaśnute||

Verse 5

निर्ममो निरहङ्कारो निराशीः सर्वतः समः। अकामहत इत्येव सतां धर्मः सनातनः।।

nirmamo nirahaṅkāro nirāśīḥ sarvataḥ samaḥ| akāmahata ityeva satāṃ dharmaḥ sanātanaḥ||

Verse 6

विश्रंभो ह्रीस्तितिक्षा च त्यागः शौचमतन्द्रिता। आनृशंस्यमसंमोहो दया भूतेष्वपैशुनम्।।

viśraṃbho hrīstitikṣā ca tyāgaḥ śaucamatandritā| ānṛśaṃsyamasaṃmoho dayā bhūteṣvapaiśunam||

Verse 7

हर्षस्तुष्टिर्विस्मयश्च विनयः साधुवृत्तिता। शान्तिकर्मविशुद्धिश्च भावशुद्धिर्विमोचनम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्वमेधिकपर्वणि अनुगीतापर्वणि एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः।। 39 ।।

harṣastuṣṭirvismayaśca vinayaḥ sādhuvṛttitā| śāntikarmaviśuddhiśca bhāvaśuddhirvimocanam|| || iti śrīmanmahābhārate āśvamedhikaparvaṇi anugītāparvaṇi ekonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ|| 39 ||

Verse 8

उपेक्षा ब्रह्मचर्यं च परित्यागश्च सर्वशः। निर्ममत्वमनाशीष्ट्वमपरिक्षतधर्मता।। हर्षः पुत्रजन्मादिजं सुखम्। तुष्टिरलबुद्धिः। शान्तिकर्मणि मुक्त्युपाये शुद्धिः आर्जवेन प्रवृत्तिः।।

upekṣā brahmacaryaṃ ca parityāgaśca sarvaśaḥ| nirmamatvamanāśīṣṭvamaparikṣatadharmatā|| harṣaḥ putrajanmādijaṃ sukham| tuṣṭiralabuddhiḥ| śāntikarmaṇi muktyupāye śuddhiḥ ārjavena pravṛttiḥ||

Verse 9

मुधादानं मुधायज्ञो मुधाधीतं मुधाव्रतम्। मुधाप्रतिग्रहश्चैव मधाध्रमो मुधातपः।।

mudhādānaṃ mudhāyajño mudhādhītaṃ mudhāvratam| mudhāpratigrahaścaiva madhādhramo mudhātapaḥ||

Verse 10

एवंवृत्तास्तु ये केचिल्लोकेऽस्मिन्सत्वसंश्रयाः। ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्थास्ते धीराः साधुदर्शिनः।।

evaṃvṛttāstu ye kecilloke'sminsatvasaṃśrayāḥ| brāhmaṇā brahmayonisthāste dhīrāḥ sādhudarśinaḥ||

Verse 11

हित्वा सर्वाणि पापानि निःशोका ह्यजरामराः। दिव्यं प्राप्य तु ते धीराः कुर्वते वै ततस्तनूः।।

hitvā sarvāṇi pāpāni niḥśokā hyajarāmarāḥ| divyaṃ prāpya tu te dhīrāḥ kurvate vai tatastanūḥ||

Verse 12

ईशित्वं च वशित्वं च लघुत्वं चाणुता तथा। विकुर्वते महात्मानो देवास्त्रिदिवगा इव।।

īśitvaṃ ca vaśitvaṃ ca laghutvaṃ cāṇutā tathā| vikurvate mahātmāno devāstridivagā iva||

Verse 13

ऊर्ध्वस्रोतस इत्येते देवा वैकारिकाः स्मृताः। विकुर्वन्तः प्रकृत्या वै दिवं प्राप्तास्ततस्ततः।।

ūrdhvasrotasa ityete devā vaikārikāḥ smṛtāḥ| vikurvantaḥ prakṛtyā vai divaṃ prāptāstatastataḥ||

Verse 14

यद्यदिच्छन्ति तत्सर्वं भजन्ते विभजन्ति च। इत्येतत्सात्विकं वृत्तं कथितं वो द्विजर्षभाः। एतद्विज्ञाय लभते विधिवद्यद्यदिच्छति।।

yadyadicchanti tatsarvaṃ bhajante vibhajanti ca| ityetatsātvikaṃ vṛttaṃ kathitaṃ vo dvijarṣabhāḥ| etadvijñāya labhate vidhivadyadyadicchati||

Verse 15

प्रकीर्तिताः सत्त्वगुणा विशेषतो यथावदुक्तं गुणवृत्तमेव च। नरस्तु यो वेद गुणानिमान्सदा गुणान्स भुङ्क्ते न गुणैः स युज्यते।।

prakīrtitāḥ sattvaguṇā viśeṣato yathāvaduktaṃ guṇavṛttameva ca| narastu yo veda guṇānimānsadā guṇānsa bhuṅkte na guṇaiḥ sa yujyate||