Adhyaya 117

Verse 1

कृष्णेन युधिष्ठिरंप्रत्यश्वत्थगोब्राह्मणमहिमप्रशंसनपूर्वकं ब्राह्मणभ्रंशकदुष्कर्मकथनम्।। 1 ।। युधिष्ठिर उवाच। कीदृशानां तु शूद्राणां नानुगृह्णासि चार्चनम्। उद्वेगस्तव कस्माद्धि तन्मे ब्रूहि सुरेश्वर।।

kṛṣṇena yudhiṣṭhiraṃpratyaśvatthagobrāhmaṇamahimapraśaṃsanapūrvakaṃ brāhmaṇabhraṃśakaduṣkarmakathanam|| 1 || yudhiṣṭhira uvāca| kīdṛśānāṃ tu śūdrāṇāṃ nānugṛhṇāsi cārcanam| udvegastava kasmāddhi tanme brūhi sureśvara||

Verse 2

भगवानुवाच। अव्रतेनाप्यभक्तेन स्पृष्टां शूद्रेण चार्चनाम्। तां वर्जयामि राजेन्द्र श्वपाकविहितामिव।।

bhagavānuvāca| avratenāpyabhaktena spṛṣṭāṃ śūdreṇa cārcanām| tāṃ varjayāmi rājendra śvapākavihitāmiva||

Verse 3

नन्वहं शङ्करश्चापि गावो विप्रास्तथैव च। अश्वत्थोऽमररूपं हि त्रयमेतद्युधिष्ठिर।।

nanvahaṃ śaṅkaraścāpi gāvo viprāstathaiva ca| aśvattho'mararūpaṃ hi trayametadyudhiṣṭhira||

Verse 4

एतत्त्रयं हि मद्भक्तो नावमन्येत कर्हिचित्। अवमानितमेतत्तु दहत्यासप्तमं कुलम्।।

etattrayaṃ hi madbhakto nāvamanyeta karhicit| avamānitametattu dahatyāsaptamaṃ kulam||

Verse 5

अश्वत्थो ब्राह्मणा गावो मन्मयास्तारयन्ति हि। तस्मादेतत्प्रयत्नेन त्रयं पूजय पाण्डव।।

aśvattho brāhmaṇā gāvo manmayāstārayanti hi| tasmādetatprayatnena trayaṃ pūjaya pāṇḍava||

Verse 6

युधिष्ठिर उवाच। ब्राह्मणेनैव देहेन कथं शूद्रत्वमाप्नुयात्। ब्रह्म वा नश्यति कथं वक्तुं देव त्वमर्हसि।।

yudhiṣṭhira uvāca| brāhmaṇenaiva dehena kathaṃ śūdratvamāpnuyāt| brahma vā naśyati kathaṃ vaktuṃ deva tvamarhasi||

Verse 7

भगवानुवाच। कूपस्नानं तु यो विप्रः कुर्याद्द्वादशवार्षिकम्। स तेनैव शरीरेण शूद्रत्वं यात्यसंशयम्।।

bhagavānuvāca| kūpasnānaṃ tu yo vipraḥ kuryāddvādaśavārṣikam| sa tenaiva śarīreṇa śūdratvaṃ yātyasaṃśayam||

Verse 8

यस्तु राजाश्रयेणैव जीवेद्द्वादशवार्षिकम्। स शूद्रत्वं व्रजेद्विप्रो वेदानां पारगोपि सन्।।

yastu rājāśrayeṇaiva jīveddvādaśavārṣikam| sa śūdratvaṃ vrajedvipro vedānāṃ pāragopi san||

Verse 9

पत्तने नगरे वाऽपि यो द्वादशसमा वसेत्। स शूद्रत्वं व्रजेद्विप्रो नात्र कार्या विचारणा।।

pattane nagare vā'pi yo dvādaśasamā vaset| sa śūdratvaṃ vrajedvipro nātra kāryā vicāraṇā||

Verse 10

उत्पादयति यः पुत्रं शूद्रायां काममोहितः। तस्य कायगतं ब्रह्म सद्य एव विनश्यति।।

utpādayati yaḥ putraṃ śūdrāyāṃ kāmamohitaḥ| tasya kāyagataṃ brahma sadya eva vinaśyati||

Verse 11

यः सोमलतिकां विप्रः केवलं भक्षयेद्वृथा। तस्य कायगतं ब्रह्म सद्य एव विनश्यति।।

yaḥ somalatikāṃ vipraḥ kevalaṃ bhakṣayedvṛthā| tasya kāyagataṃ brahma sadya eva vinaśyati||

Verse 12

मैथुनं कुरुते यस्तु जिह्वायां ब्राह्मणो नृप। तस्य कायगतं ब्रह्म सद्य एव विनश्यति।।

maithunaṃ kurute yastu jihvāyāṃ brāhmaṇo nṛpa| tasya kāyagataṃ brahma sadya eva vinaśyati||

Verse 13

विप्रत्वं दुर्लभं प्राप्य दुर्मर्गैरेवमादिभिः। विनाशयन्ति ये तत्तु ताञ्शोचामि युधिष्ठिर।।

vipratvaṃ durlabhaṃ prāpya durmargairevamādibhiḥ| vināśayanti ye tattu tāñśocāmi yudhiṣṭhira||

Verse 14

तस्मात्सर्वप्रत्नेन मत्प्रियो यो युधिष्ठिर। जातिभ्रंशकरं कर्म न कुर्यादीदृशं द्विजः।।

tasmātsarvapratnena matpriyo yo yudhiṣṭhira| jātibhraṃśakaraṃ karma na kuryādīdṛśaṃ dvijaḥ||