Adhyaya 105

Verse 1

कृष्णेन युधिष्ठिरंप्रति दशधा कपिलाविभागकथनपूर्वकं तद्दानप्रशंसनम्।। 1 ।। वैशम्पायन उवाच। दानपुण्यफलं श्रुत्वा तपःपुण्यफलानि च। धर्मपुत्रः प्रहृष्टात्मा केशवं पुनरब्रवीत्।।

kṛṣṇena yudhiṣṭhiraṃprati daśadhā kapilāvibhāgakathanapūrvakaṃ taddānapraśaṃsanam|| 1 || vaiśampāyana uvāca| dānapuṇyaphalaṃ śrutvā tapaḥpuṇyaphalāni ca| dharmaputraḥ prahṛṣṭātmā keśavaṃ punarabravīt||

Verse 2

या चैषा कपिला देव पूर्वमुत्पादिता विभो। होमधेनुः सदा पुण्या चतुर्वक्त्रेण माधव।।

yā caiṣā kapilā deva pūrvamutpāditā vibho| homadhenuḥ sadā puṇyā caturvaktreṇa mādhava||

Verse 3

सा कथं ब्राह्मणेभ्यो हि देया कस्मिन्दिनेऽपि वा। कीदृशाय च विप्राय दातव्या पुण्यलक्षणा।।

sā kathaṃ brāhmaṇebhyo hi deyā kasmindine'pi vā| kīdṛśāya ca viprāya dātavyā puṇyalakṣaṇā||

Verse 4

कथिता कपिला प्रोक्ता स्वयमेव स्वयंभुवा। कैर्वा देयाश्च ता देव श्रोतुमिच्छामि तत्वतः।।

kathitā kapilā proktā svayameva svayaṃbhuvā| kairvā deyāśca tā deva śrotumicchāmi tatvataḥ||

Verse 5

वैशम्पायन उवाच। एवमुक्तो हृषीकेशो धर्मपुत्रेण संसदि। अब्रवीत्कपिलासङ्क्यां तासां माहात्म्यमेव च।।

vaiśampāyana uvāca| evamukto hṛṣīkeśo dharmaputreṇa saṃsadi| abravītkapilāsaṅkyāṃ tāsāṃ māhātmyameva ca||

Verse 6

शृणु पाण्डव तत्वेन पवित्रं पावनं परम्। यच्छ्रुत्वा पापकर्मा पि नरः पापात्प्रमुच्यते।।

śṛṇu pāṇḍava tatvena pavitraṃ pāvanaṃ param| yacchrutvā pāpakarmā pi naraḥ pāpātpramucyate||

Verse 7

अग्निमद्योद्भवां दिव्यामग्निज्वालासमप्रभाम्। अग्निज्वालोज्ज्वलच्छृङ्गीं प्रदीप्ताङ्गारलोचनाम्।।

agnimadyodbhavāṃ divyāmagnijvālāsamaprabhām| agnijvālojjvalacchṛṅgīṃ pradīptāṅgāralocanām||

Verse 8

अग्निपुच्छामग्निखुरामग्निरोमप्रभान्विताम्। तामग्नेयीमग्निजिह्वामग्निग्रीवां ज्वलत्प्रभाम्।।

agnipucchāmagnikhurāmagniromaprabhānvitām| tāmagneyīmagnijihvāmagnigrīvāṃ jvalatprabhām||

Verse 9

भुञ्जते कपिलां ये तु शूद्रा लोभेन मोहिताः। पतितांस्तान्विजानीयाच्चण्डालसदृशा हि ते।।

bhuñjate kapilāṃ ye tu śūdrā lobhena mohitāḥ| patitāṃstānvijānīyāccaṇḍālasadṛśā hi te||

Verse 10

न तेषां ब्राह्ममः कश्चिद्गृहे कुर्यात्प्रतिग्रहम्। दूराच्च परिहर्तव्या महापातकिनोपि ते।।

na teṣāṃ brāhmamaḥ kaścidgṛhe kuryātpratigraham| dūrācca parihartavyā mahāpātakinopi te||

Verse 11

सार्वकालं हि ते सर्वैर्वर्जिताः पितृदैवतैः। ते सदा ह्यप्रतिग्राह्या ह्यसंभाष्याश्च पापिनः।।

sārvakālaṃ hi te sarvairvarjitāḥ pitṛdaivataiḥ| te sadā hyapratigrāhyā hyasaṃbhāṣyāśca pāpinaḥ||

Verse 12

पिबन्ति कपिलां यावत्तावत्तेषां पितामहाः। अमेध्यमुपभुञ्जन्ति भूम्यां वै श्वसृगालवत्।।

pibanti kapilāṃ yāvattāvatteṣāṃ pitāmahāḥ| amedhyamupabhuñjanti bhūmyāṃ vai śvasṛgālavat||

Verse 13

कपिलाया दधि क्षीरं घृतं तक्रमथापि वा। ये शूद्रा उपभुञ्जन्ति तेषां गतिमिमां शृणु।।

kapilāyā dadhi kṣīraṃ ghṛtaṃ takramathāpi vā| ye śūdrā upabhuñjanti teṣāṃ gatimimāṃ śṛṇu||

Verse 14

कपिलोपजीवी शूद्रस्तु मृतो गच्छति रौरवम्। क्लिश्यते रौरवे घोरे वर्षकोटिशतं वसन्।।

kapilopajīvī śūdrastu mṛto gacchati rauravam| kliśyate raurave ghore varṣakoṭiśataṃ vasan||

Verse 15

ततश्चापि च्युतः कालाच्छ्वानयोनिं स गच्छति। श्वयोन्याश्च परिभ्रष्टो विष्ठायां जायते क्रिमिः।।

tataścāpi cyutaḥ kālācchvānayoniṃ sa gacchati| śvayonyāśca paribhraṣṭo viṣṭhāyāṃ jāyate krimiḥ||

Verse 16

विष्ठाकूपेषु पापिष्ठो दुर्गन्धेषु सहस्रशः। तत्रतत्रोपजायेत नोत्तारं तत्रथ विन्दति।।

viṣṭhākūpeṣu pāpiṣṭho durgandheṣu sahasraśaḥ| tatratatropajāyeta nottāraṃ tatratha vindati||

Verse 17

ब्राह्मणश्चैव यस्तेषां गृहे कुर्यात्प्रतिग्रहम्। ततः प्रभृति तस्यापि पितरः स्युरमेध्यपाः।।

brāhmaṇaścaiva yasteṣāṃ gṛhe kuryātpratigraham| tataḥ prabhṛti tasyāpi pitaraḥ syuramedhyapāḥ||

Verse 18

न तेन सार्धं सम्भाषेन्न चाप्येकासनं व्रजेत्। स नित्यं वर्जनीयो हि दूरात्तु ब्राह्मणाधमः।।

na tena sārdhaṃ sambhāṣenna cāpyekāsanaṃ vrajet| sa nityaṃ varjanīyo hi dūrāttu brāhmaṇādhamaḥ||

Verse 19

यस्तेन सह सम्भाषेदेकशय्यां व्रजेत् वा। प्राजापत्यं चरेत्कृच्छ्रं स च तेन विसुद्ध्यति।।

yastena saha sambhāṣedekaśayyāṃ vrajet vā| prājāpatyaṃ caretkṛcchraṃ sa ca tena visuddhyati||

Verse 20

कपिलोपजीविनः शूद्राद्यः करोति प्रतिग्रहम्। प्रायश्चित्तं भवेत्तस्य विप्रस्यैतन्न संशयः।।

kapilopajīvinaḥ śūdrādyaḥ karoti pratigraham| prāyaścittaṃ bhavettasya viprasyaitanna saṃśayaḥ||

Verse 21

ब्रह्मकूर्चं प्रकुर्वीति चान्द्रायणमथापि वा। मुच्यते किल्बिषात्तस्मादेतेन ब्राह्मणो हि सः।।

brahmakūrcaṃ prakurvīti cāndrāyaṇamathāpi vā| mucyate kilbiṣāttasmādetena brāhmaṇo hi saḥ||

Verse 22

कपिला ह्यग्निहोत्रार्थे विप्रार्थे वा स्वयंभुवा। सर्वं तेजः समुद्धृत्य निर्मिता ब्रह्मणा पुरा।।

kapilā hyagnihotrārthe viprārthe vā svayaṃbhuvā| sarvaṃ tejaḥ samuddhṛtya nirmitā brahmaṇā purā||

Verse 23

पवित्रं च पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम्। पुण्यानां परमं पुण्यं कपिला पाण्डुनन्दन।।

pavitraṃ ca pavitrāṇāṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam| puṇyānāṃ paramaṃ puṇyaṃ kapilā pāṇḍunandana||

Verse 24

तपसा तप एवाग्र्यं व्रातनामुत्तमं व्रतम्। दानानां परमं दानं निदानं ह्येतदक्षयम्।।

tapasā tapa evāgryaṃ vrātanāmuttamaṃ vratam| dānānāṃ paramaṃ dānaṃ nidānaṃ hyetadakṣayam||

Verse 25

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च। पवित्राणि च रम्याणि सर्वलोकेषु पाण्डव।।

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca| pavitrāṇi ca ramyāṇi sarvalokeṣu pāṇḍava||

Verse 26

एभ्यस्तेजः समुद्धृत्य ब्रह्मणा लोककर्तृणा।। लोकनिस्तरणायैव निर्मिताः कपिलाः स्वयम्।।

ebhyastejaḥ samuddhṛtya brahmaṇā lokakartṛṇā|| lokanistaraṇāyaiva nirmitāḥ kapilāḥ svayam||

Verse 27

सर्वतेजोमयी ह्येषां कपिला पाण्डुनन्दन। सदाऽमृतमयी मेध्या शुचिः पावनमुत्तमम्।।

sarvatejomayī hyeṣāṃ kapilā pāṇḍunandana| sadā'mṛtamayī medhyā śuciḥ pāvanamuttamam||

Verse 28

क्षीरेण कपिलायास्तु दध्ना वा सघृतेन वा। होतव्यान्यग्निहोत्राणि सायं प्रातर्द्विजातिभिः।।

kṣīreṇa kapilāyāstu dadhnā vā saghṛtena vā| hotavyānyagnihotrāṇi sāyaṃ prātardvijātibhiḥ||

Verse 29

कपिलाया घृतेनापि दध्ना क्षीरेण वा पुनः। जुह्वते योऽग्निहोत्राणि ब्राह्मणा विधिवत्प्रभो।।

kapilāyā ghṛtenāpi dadhnā kṣīreṇa vā punaḥ| juhvate yo'gnihotrāṇi brāhmaṇā vidhivatprabho||

Verse 30

पूजयन्त्यतिथींश्चैव परां भक्तिमुपागताः। शूद्रान्नाद्विरता नित्यं डंभानृतविवर्जिताः।।

pūjayantyatithīṃścaiva parāṃ bhaktimupāgatāḥ| śūdrānnādviratā nityaṃ ḍaṃbhānṛtavivarjitāḥ||

Verse 31

ते यान्त्यादित्यसङ्काशैर्विमानैर्द्विजसत्तमाः। सूर्यमण्डलमध्येन ब्रह्मलोकमनुत्तमम्।।

te yāntyādityasaṅkāśairvimānairdvijasattamāḥ| sūryamaṇḍalamadhyena brahmalokamanuttamam||

Verse 32

ब्रह्मणो भवने दिव्ये कामगाः कामरूपिणः। ब्रह्मणा पूज्यमानास्तु मोदन्ते कल्पमक्षयम्।।

brahmaṇo bhavane divye kāmagāḥ kāmarūpiṇaḥ| brahmaṇā pūjyamānāstu modante kalpamakṣayam||

Verse 33

एवं हि कपिला राजन्पुण्या मन्त्रामृतारणिः। आदावेवाग्निमध्ये तु मैत्रेयी ब्रह्मनिर्मिता।।

evaṃ hi kapilā rājanpuṇyā mantrāmṛtāraṇiḥ| ādāvevāgnimadhye tu maitreyī brahmanirmitā||

Verse 34

शृङ्गाग्रे कपिलायास्तु सर्वतीर्थानि पाण्डव। ब्रह्मणो हि नियोगेन निवसन्ति दिनेदिने।।

śṛṅgāgre kapilāyāstu sarvatīrthāni pāṇḍava| brahmaṇo hi niyogena nivasanti dinedine||

Verse 35

प्रातरुत्थाय यो मर्त्यः कपिलाशृङ्गमस्तकात्। यश्च्युतामंबुधारां वै शिरसा प्रयतः शुचिः।।

prātarutthāya yo martyaḥ kapilāśṛṅgamastakāt| yaścyutāmaṃbudhārāṃ vai śirasā prayataḥ śuciḥ||

Verse 36

स तेन पुण्यतीर्थेन सहसा हतकिल्विषः। जन्मत्रयकृतं पापं प्रदहत्यग्निवतृणम्।।

sa tena puṇyatīrthena sahasā hatakilviṣaḥ| janmatrayakṛtaṃ pāpaṃ pradahatyagnivatṛṇam||

Verse 37

मूत्रेण कपिलायास्तु यश्च प्राणानुपस्पृशेत्।। स्नानेन तेन पुण्येन नष्टपापः स मानवः। त्रिंशद्वर्षकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः।।

mūtreṇa kapilāyāstu yaśca prāṇānupaspṛśet|| snānena tena puṇyena naṣṭapāpaḥ sa mānavaḥ| triṃśadvarṣakṛtātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ||

Verse 38

प्रातरुत्थाय यो भक्तया प्रयच्छेत्तृणमुष्टिकम्। तस्य नश्यति तत्पापं त्रिंशद्रात्रकृतं नृप।।

prātarutthāya yo bhaktayā prayacchettṛṇamuṣṭikam| tasya naśyati tatpāpaṃ triṃśadrātrakṛtaṃ nṛpa||

Verse 39

प्रातरूत्थाय यद्भक्त्या कुर्याद्यस्मात्प्रदक्षिणम्। प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी नात्र संशयः।।

prātarūtthāya yadbhaktyā kuryādyasmātpradakṣiṇam| pradakṣiṇīkṛtā tena pṛthivī nātra saṃśayaḥ||

Verse 40

प्रदक्षिणेन चैकेन श्रद्धायुक्तेन पाण्डव। दशरात्रकृतं पापं तस्य तन्नश्यति ध्रुवम्।।

pradakṣiṇena caikena śraddhāyuktena pāṇḍava| daśarātrakṛtaṃ pāpaṃ tasya tannaśyati dhruvam||

Verse 41

कपिलापञ्चगव्येन यः स्नायात्तु शुचिर्नरः। स गङ्गाद्येषु तीर्थेषु स्नातो भवति पाण्डव।।

kapilāpañcagavyena yaḥ snāyāttu śucirnaraḥ| sa gaṅgādyeṣu tīrtheṣu snāto bhavati pāṇḍava||

Verse 42

तेन स्नानेन तस्यापि श्रद्दायुक्तस्य पार्थिव। दशरात्रकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति।।

tena snānena tasyāpi śraddāyuktasya pārthiva| daśarātrakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati||

Verse 43

दृष्ट्वा तु कपिलां भक्त्या श्रुत्वा हुङ्कारनिस्वनम्। व्यपोहति नरः पापमहोरात्रकृतं नृप।।

dṛṣṭvā tu kapilāṃ bhaktyā śrutvā huṅkāranisvanam| vyapohati naraḥ pāpamahorātrakṛtaṃ nṛpa||

Verse 44

यत्र वा तत्र वा चाङ्गे कपिलां यः स्पृशेच्छुचिः। संवत्सरकृतं पापं विनाशयति पाण्डव।।

yatra vā tatra vā cāṅge kapilāṃ yaḥ spṛśecchuciḥ| saṃvatsarakṛtaṃ pāpaṃ vināśayati pāṇḍava||

Verse 45

गोसहस्रं तु यो दद्यादेकां च कपिलां नरः। समं तस्य फलं प्राह ब्रह्मा लोकपितामहः।।

gosahasraṃ tu yo dadyādekāṃ ca kapilāṃ naraḥ| samaṃ tasya phalaṃ prāha brahmā lokapitāmahaḥ||

Verse 46

यस्त्वेवं कपिलां हन्यान्नरः कश्चित्प्रमादतः। गोसहस्रं हतं तेन भवेन्नात्र विचारणा।।

yastvevaṃ kapilāṃ hanyānnaraḥ kaścitpramādataḥ| gosahasraṃ hataṃ tena bhavennātra vicāraṇā||

Verse 47

यश्चैकां कपिलां दद्याच्छ्रोत्रियायाहिताग्नये। गवां शतसहस्रं तु दत्तं भवति पाण्डव।।

yaścaikāṃ kapilāṃ dadyācchrotriyāyāhitāgnaye| gavāṃ śatasahasraṃ tu dattaṃ bhavati pāṇḍava||

Verse 48

दश वै कपिलाः प्रोक्ताः स्वयमेव स्वयंभुवा। यो दद्याच्छ्रोत्रियेभ्यो वै स्वर्गं गच्छति तच्छृणु।।

daśa vai kapilāḥ proktāḥ svayameva svayaṃbhuvā| yo dadyācchrotriyebhyo vai svargaṃ gacchati tacchṛṇu||

Verse 49

प्रथमा स्वर्णकपिला द्वितीया गौरपिङ्गला। तृतीया रक्तपिङ्गाक्षी चतुर्थीं गलपिङ्गला।।

prathamā svarṇakapilā dvitīyā gaurapiṅgalā| tṛtīyā raktapiṅgākṣī caturthīṃ galapiṅgalā||

Verse 50

पञ्चमी बभ्रुवर्णाभा षष्ठी च श्वेतपिङ्गला। सप्तमी रङ्गपिङ्गाक्षी त्वष्टमी खुरपिङ्गला।।

pañcamī babhruvarṇābhā ṣaṣṭhī ca śvetapiṅgalā| saptamī raṅgapiṅgākṣī tvaṣṭamī khurapiṅgalā||

Verse 51

नवमी पाटला ज्ञेया दशमी पुच्छपिङ्गला। दशैताः कपिलाः प्रोक्तास्तारयन्ति नरान्सदा।।

navamī pāṭalā jñeyā daśamī pucchapiṅgalā| daśaitāḥ kapilāḥ proktāstārayanti narānsadā||

Verse 52

मङ्गल्याश्च पवित्राश्च सर्वपापप्रणाशनाः। एवमेव ह्यनड्वाहो दश प्रोक्ता नरेश्वर।।

maṅgalyāśca pavitrāśca sarvapāpapraṇāśanāḥ| evameva hyanaḍvāho daśa proktā nareśvara||

Verse 53

ब्राह्मणो वाहयेत्तांस्तु नान्यो वर्णः कथंचन। न वाहयेच्च कपिलां क्षेत्रे वाऽध्वनि वा द्विजः।।

brāhmaṇo vāhayettāṃstu nānyo varṇaḥ kathaṃcana| na vāhayecca kapilāṃ kṣetre vā'dhvani vā dvijaḥ||

Verse 54

वाहयेद्धुङ्कृतेनैव शाखया वा सपत्रया। न दण्डेन न वा यष्ट्या न पाशेन न वा पुनः।।

vāhayeddhuṅkṛtenaiva śākhayā vā sapatrayā| na daṇḍena na vā yaṣṭyā na pāśena na vā punaḥ||

Verse 55

न क्षुत्तृष्णाश्रमश्रान्तान्वाहयेद्विकलेन्द्रियान्। अतृप्तेषु न भुञ्जीयात्पिबेत्पीतेषु चोदकम्।।

na kṣuttṛṣṇāśramaśrāntānvāhayedvikalendriyān| atṛpteṣu na bhuñjīyātpibetpīteṣu codakam||

Verse 56

शुश्रूषोर्मातरश्चैताः पितरस्ते प्रकीर्तिताः। अह्नां पूर्वत्र भागे च धुर्याणां वाहनं स्मृतम्।।

śuśrūṣormātaraścaitāḥ pitaraste prakīrtitāḥ| ahnāṃ pūrvatra bhāge ca dhuryāṇāṃ vāhanaṃ smṛtam||

Verse 57

विश्रामेन्मध्यमे भागे भागे चान्ते यथासुखम्। यत्र च त्वरया कृत्यं संशयो यत्र वाऽध्वनि।

viśrāmenmadhyame bhāge bhāge cānte yathāsukham| yatra ca tvarayā kṛtyaṃ saṃśayo yatra vā'dhvani|

Verse 58

वाहयेत्तत्र धुर्यांस्तु न स पापेन लिप्यते।। भ्रूणहत्यासमं पापं तस्य स्यात्पाण्डुनन्दन।

vāhayettatra dhuryāṃstu na sa pāpena lipyate|| bhrūṇahatyāsamaṃ pāpaṃ tasya syātpāṇḍunandana|

Verse 59

अन्यथा वाहयन्राजन्निरयं याति रौरवम्।। रुधिरं पातयेत्तेषां यस्तु मोहान्नराधिप।

anyathā vāhayanrājannirayaṃ yāti rauravam|| rudhiraṃ pātayetteṣāṃ yastu mohānnarādhipa|

Verse 60

तेन पापेन पापात्मा नरकं यात्यसंशयम्।। नरकेषु च सर्वेषु समाः स्थित्वा शतंशतम्।

tena pāpena pāpātmā narakaṃ yātyasaṃśayam|| narakeṣu ca sarveṣu samāḥ sthitvā śataṃśatam|

Verse 61

इह मानुष्यके लोके बलीवर्दो भविष्यति।। तस्मात्तु मुक्तिमन्विच्छन्दद्यात्तु कपिलां नरः।।

iha mānuṣyake loke balīvardo bhaviṣyati|| tasmāttu muktimanvicchandadyāttu kapilāṃ naraḥ||

Verse 62

कपिलां वाहयेद्यस्तु वृषलो लोभमोहितः। तेन देवास्त्रयस्त्रिंशत्पितरश्चापि वाहिताः।।

kapilāṃ vāhayedyastu vṛṣalo lobhamohitaḥ| tena devāstrayastriṃśatpitaraścāpi vāhitāḥ||

Verse 63

स देवैः पितृभिर्नित्यं वध्यमानस्तु दुर्मतिः। नरकान्नरकं घोरं गच्छेदाप्रलयं नृप।।

sa devaiḥ pitṛbhirnityaṃ vadhyamānastu durmatiḥ| narakānnarakaṃ ghoraṃ gacchedāpralayaṃ nṛpa||

Verse 64

ब्रह्मा रुद्रस्तथाऽग्निश्च कपिलानां गतिं गताः। तस्मात्ते न निहन्तव्याः पूज्याश्चैव न संशयः। निःश्वसन्ति यदा श्रान्तास्तदा हन्युस्च तत्कुलं।।

brahmā rudrastathā'gniśca kapilānāṃ gatiṃ gatāḥ| tasmātte na nihantavyāḥ pūjyāścaiva na saṃśayaḥ| niḥśvasanti yadā śrāntāstadā hanyusca tatkulaṃ||

Verse 65

यावन्ति तेषां रोमाणि तावद्वर्षशतं नृप। नरकेषूपपच्यन्ते तत्र तद्वाहका नराः।।

yāvanti teṣāṃ romāṇi tāvadvarṣaśataṃ nṛpa| narakeṣūpapacyante tatra tadvāhakā narāḥ||

Verse 66

कपिला सर्वयज्ञेषु दक्षिणार्थं विधीयते। तस्मात्तद्दक्षिणा देया यज्ञेष्वेव द्विजातिभिः।।

kapilā sarvayajñeṣu dakṣiṇārthaṃ vidhīyate| tasmāttaddakṣiṇā deyā yajñeṣveva dvijātibhiḥ||

Verse 67

होमार्तं चाग्निहोत्रस्य यां प्रयच्छेत्प्रयत्नतः। श्रोत्रियाय दरिद्राय श्रान्तायामिततेजसे। तेन दानेन पूतात्मा मम लोके महीयते।।

homārtaṃ cāgnihotrasya yāṃ prayacchetprayatnataḥ| śrotriyāya daridrāya śrāntāyāmitatejase| tena dānena pūtātmā mama loke mahīyate||

Verse 68

यावन्ति चैव रोमाणि कपिलाङ्गे युधिष्ठिर। तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते।।

yāvanti caiva romāṇi kapilāṅge yudhiṣṭhira| tāvadvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate||

Verse 69

सुवर्णखुरशृङ्गीं च कपिलां यः प्रयच्छति। विषुवे चायने चापि सोऽश्वमेधफलं लभेत्। तेनाश्वमेधतुल्येन मम लोकं स गच्छति।।

suvarṇakhuraśṛṅgīṃ ca kapilāṃ yaḥ prayacchati| viṣuve cāyane cāpi so'śvamedhaphalaṃ labhet| tenāśvamedhatulyena mama lokaṃ sa gacchati||

Verse 70

स्वर्णशृङ्गीं रूप्यखुरां सवत्सां कांस्यदोहिनीम्। वस्त्रैरलङ्कृतां पुष्टां गन्धैर्माल्यैश्च शोभिताम्।।

svarṇaśṛṅgīṃ rūpyakhurāṃ savatsāṃ kāṃsyadohinīm| vastrairalaṅkṛtāṃ puṣṭāṃ gandhairmālyaiśca śobhitām||

Verse 71

पवित्रं हि पवित्राणां सुरव्णमिति मे मतिः। तस्मात्सुवर्णाभरणा दातव्या साऽग्निहोत्रिणे।।

pavitraṃ hi pavitrāṇāṃ suravṇamiti me matiḥ| tasmātsuvarṇābharaṇā dātavyā sā'gnihotriṇe||

Verse 72

एवं दत्त्वा तु राजेन्द्र सप्तपूर्वान्परानपि। तारयिष्यति राजेन्द्र नात्र कार्या विचारणा।।

evaṃ dattvā tu rājendra saptapūrvānparānapi| tārayiṣyati rājendra nātra kāryā vicāraṇā||

Verse 73

अग्निष्टोमसहस्रस्य वाजपेयं च तत्समम्। वाजपेयसहस्रस्य अश्वमेधं च तत्समम्। अश्वमेधसहस्रस्य राजसूयं च तत्समम्।।

agniṣṭomasahasrasya vājapeyaṃ ca tatsamam| vājapeyasahasrasya aśvamedhaṃ ca tatsamam| aśvamedhasahasrasya rājasūyaṃ ca tatsamam||

Verse 74

कपिलानां सहस्रेण विदिदत्तेन पाण्डव। राजसूयफलं प्राप्य मम लोके महीयते। न तस्य पुनरावृत्तिर्विद्यते कुरुपुङ्गव।।

kapilānāṃ sahasreṇa vididattena pāṇḍava| rājasūyaphalaṃ prāpya mama loke mahīyate| na tasya punarāvṛttirvidyate kurupuṅgava||

Verse 75

प्रयच्छते यः कपिलां सवत्सां कांस्यदोहिनीम्। सुवर्णकुरशृङ्गाङ्गीं सर्वालङ्कारशोभिताम्।।

prayacchate yaḥ kapilāṃ savatsāṃ kāṃsyadohinīm| suvarṇakuraśṛṅgāṅgīṃ sarvālaṅkāraśobhitām||

Verse 76

दत्ता हि गौस्तारयते मनुष्यम्।।

dattā hi gaustārayate manuṣyam||

Verse 77

पुत्रांश्च पौत्रांश्च कुलं च सर्व- मासप्तमं तारयते यथावत्। यावन्मनुष्यान्पृथिवी बिभर्ति तावत्प्रदातारमृतं परत्र।।

putrāṃśca pautrāṃśca kulaṃ ca sarva- māsaptamaṃ tārayate yathāvat| yāvanmanuṣyānpṛthivī bibharti tāvatpradātāramṛtaṃ paratra||

Verse 78

यथौषधं मन्त्रकृतं नरस्य प्रयुक्तमात्रं विनिहन्ति रोगान्। तथैव दत्ता कपिला सुपात्रे पापं नरस्याशु निहन्ति सर्वम्।।

yathauṣadhaṃ mantrakṛtaṃ narasya prayuktamātraṃ vinihanti rogān| tathaiva dattā kapilā supātre pāpaṃ narasyāśu nihanti sarvam||

Verse 79

यथैव दृष्ट्वा भुजगाः सुपर्णं नश्यन्ति दूराद्विवशा भयार्ताः। तथैव दृष्ट्वा कपिलाप्रदाना- न्नस्यन्ति पापानि नरस्य शीघ्रम्।।

yathaiva dṛṣṭvā bhujagāḥ suparṇaṃ naśyanti dūrādvivaśā bhayārtāḥ| tathaiva dṛṣṭvā kapilāpradānā- nnasyanti pāpāni narasya śīghram||

Verse 80

यथा त्वचं वै भुजगो विहाय पुनर्नवं रूपमुपैति पुण्यम्। तथैव मुक्तः पुरुषः स्वपापै- र्विरज्यते वै कपिलाप्रदानात्।।

yathā tvacaṃ vai bhujago vihāya punarnavaṃ rūpamupaiti puṇyam| tathaiva muktaḥ puruṣaḥ svapāpai- rvirajyate vai kapilāpradānāt||

Verse 81

यथाऽन्धकारं भवने विलग्नं दीप्तो हि निर्यातयति प्रदीपः। तथा नरः पापमपि प्रलीनं निष्क्रामयेद्वै कपिलाप्रदानात्।।

yathā'ndhakāraṃ bhavane vilagnaṃ dīpto hi niryātayati pradīpaḥ| tathā naraḥ pāpamapi pralīnaṃ niṣkrāmayedvai kapilāpradānāt||

Verse 82

यावन्ति रोमाणि भवन्ति तस्या वत्सान्वितायाश्च शरीरजानि। तावत्प्रदाता युगवर्षकोटिं स ब्रह्मलोके रमते मनुष्यः।।

yāvanti romāṇi bhavanti tasyā vatsānvitāyāśca śarīrajāni| tāvatpradātā yugavarṣakoṭiṃ sa brahmaloke ramate manuṣyaḥ||

Verse 83

यस्याहिताग्नेरतिथिप्रियस्य शूद्रान्नदूरस्य जितेन्द्रियस्य। सत्यव्रतस्याध्ययनान्वितस्य दत्ता हि गौस्तारयते परत्र।।

yasyāhitāgneratithipriyasya śūdrānnadūrasya jitendriyasya| satyavratasyādhyayanānvitasya dattā hi gaustārayate paratra||