Adhyaya 101

Verse 1

कृष्णेन युधिष्टिरंप्रति जलदानान्नदानफलप्रशंसनम्।। 1 ।। तथाऽतिथिलक्षणकथनपूर्वकं तत्पूजाफलकथनम्।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। श्रुत्वा यमपुराध्वानं जीवानां गमनं तथा। धर्मपुत्रः प्रहृष्टात्मा केशवं पुनरब्रवीत्।।

kṛṣṇena yudhiṣṭiraṃprati jaladānānnadānaphalapraśaṃsanam|| 1 || tathā'tithilakṣaṇakathanapūrvakaṃ tatpūjāphalakathanam|| 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| śrutvā yamapurādhvānaṃ jīvānāṃ gamanaṃ tathā| dharmaputraḥ prahṛṣṭātmā keśavaṃ punarabravīt||

Verse 2

देवदेवेश दैत्यघ्न ऋषिसङ्घैरभिष्टुत। भगवन्भवहञ्श्रीमन्सहस्रादित्यसन्निभ।।

devadeveśa daityaghna ṛṣisaṅghairabhiṣṭuta| bhagavanbhavahañśrīmansahasrādityasannibha||

Verse 3

सर्वसंभव धर्मज्ञ सर्वधरमप्रवर्तक। सर्वदानफलं सौम्य कथयस्व ममाच्युत।।

sarvasaṃbhava dharmajña sarvadharamapravartaka| sarvadānaphalaṃ saumya kathayasva mamācyuta||

Verse 4

दानं देयं कथं कृष्ण कीदृशाय द्विजाय वै। कीदृशं वा तपः कृत्वा तत्फलं कुत्र भुज्यते।।

dānaṃ deyaṃ kathaṃ kṛṣṇa kīdṛśāya dvijāya vai| kīdṛśaṃ vā tapaḥ kṛtvā tatphalaṃ kutra bhujyate||

Verse 5

एवमुक्तो हृषीकेशो धर्मपुत्रेण धीमता। उवाच धर्मपुत्राय पुण्यान्धर्मान्महोदयान्।।

evamukto hṛṣīkeśo dharmaputreṇa dhīmatā| uvāca dharmaputrāya puṇyāndharmānmahodayān||

Verse 6

शृणुष्वावहितो राजन्पूतं पापघ्नमुत्तमम्। सर्वदानफलं सौम्य न श्राव्यं पापकर्मणम्।।

śṛṇuṣvāvahito rājanpūtaṃ pāpaghnamuttamam| sarvadānaphalaṃ saumya na śrāvyaṃ pāpakarmaṇam||

Verse 7

यच्छ्रुत्वा पुरुषः स्त्री वा नष्टपापः समाहितः। तत्क्षणात्पूततां याति पापकर्मरतोपि वा।।

yacchrutvā puruṣaḥ strī vā naṣṭapāpaḥ samāhitaḥ| tatkṣaṇātpūtatāṃ yāti pāpakarmaratopi vā||

Verse 8

एकाहमपि कौन्तेय भूमावुत्पादितं जलम्। सप्त तारयते पूर्वान्वितृष्णा यत्र गौर्भवेत्।।

ekāhamapi kaunteya bhūmāvutpāditaṃ jalam| sapta tārayate pūrvānvitṛṣṇā yatra gaurbhavet||

Verse 9

पानीयं परमं लोके जीवानां जीवनं स्मृतम्। पानीयस्य प्रदानेन तृप्तिर्भवति पाण्डव। पानीयस्य गुणा दिव्याः परलोके गुणावहाः।।

pānīyaṃ paramaṃ loke jīvānāṃ jīvanaṃ smṛtam| pānīyasya pradānena tṛptirbhavati pāṇḍava| pānīyasya guṇā divyāḥ paraloke guṇāvahāḥ||

Verse 10

तत्र पुष्पोदकी नाम नदी परमपावनी। कामान्ददाति राजेन्द्र तोयदानां यमालये।।

tatra puṣpodakī nāma nadī paramapāvanī| kāmāndadāti rājendra toyadānāṃ yamālaye||

Verse 11

शीतलं सलिलं ह्यत्र ह्यक्षय्यममृतोपमम्। शीततोयप्रदादॄणां भवेन्नित्यं सुखावहम्।।

śītalaṃ salilaṃ hyatra hyakṣayyamamṛtopamam| śītatoyapradādṝṇāṃ bhavennityaṃ sukhāvaham||

Verse 12

ये चाप्यतोयदातारः पूयस्तेषां विधीयते।

ye cāpyatoyadātāraḥ pūyasteṣāṃ vidhīyate|

Verse 13

प्रणश्यत्यंबुपानेन बुभुक्षा च युधिष्ठिर। तृपीषस्य न चान्नेन पिपासाऽपि प्रणश्यति। तस्मात्तोयं सदा देयं तृषितेभ्यो विजानता।

praṇaśyatyaṃbupānena bubhukṣā ca yudhiṣṭhira| tṛpīṣasya na cānnena pipāsā'pi praṇaśyati| tasmāttoyaṃ sadā deyaṃ tṛṣitebhyo vijānatā|

Verse 14

अग्नेर्मूर्तिः क्षितेर्योनिरमृतस्य स संभवः। अतोंभः सर्वभूतानां मूलमित्युच्यते बुधैः।।

agnermūrtiḥ kṣiteryoniramṛtasya sa saṃbhavaḥ| atoṃbhaḥ sarvabhūtānāṃ mūlamityucyate budhaiḥ||

Verse 15

अद्भिः सर्वाणि भूतानि जीवन्ति प्रभवन्ति च। तस्मात्सर्वेषु दानेषु तोयदानं विशिष्यते।।

adbhiḥ sarvāṇi bhūtāni jīvanti prabhavanti ca| tasmātsarveṣu dāneṣu toyadānaṃ viśiṣyate||

Verse 16

सर्वदानतपोयज्ञैर्यत्प्राप्यं फलमुत्तमम्। तत्सर्वं तोयदानेन प्राप्यते नात्र संशयः।।

sarvadānatapoyajñairyatprāpyaṃ phalamuttamam| tatsarvaṃ toyadānena prāpyate nātra saṃśayaḥ||

Verse 17

ये प्रयच्छन्ति विप्रेभ्यस्त्वन्नदातं सुसंस्कृतम्। तैस्तु दत्ताः स्वयं प्राणा भवन्ति भरतर्षभ।।

ye prayacchanti viprebhyastvannadātaṃ susaṃskṛtam| taistu dattāḥ svayaṃ prāṇā bhavanti bharatarṣabha||

Verse 18

अन्नाद्रक्तं च शुक्लं च अन्ने जीवः प्रतिष्ठितः। इन्द्रियाणि च बुद्धिश्च पुष्णन्त्यन्नेन नित्यशः। अन्नहीनानि सीदन्ति सर्वभूतानि पाण्डव।।

annādraktaṃ ca śuklaṃ ca anne jīvaḥ pratiṣṭhitaḥ| indriyāṇi ca buddhiśca puṣṇantyannena nityaśaḥ| annahīnāni sīdanti sarvabhūtāni pāṇḍava||

Verse 19

तेजो बलं च रूपं च सत्वं वीर्यं धृतिर्द्युतिः। ज्ञानं मेधा तथाऽऽयुश्च सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम्।।

tejo balaṃ ca rūpaṃ ca satvaṃ vīryaṃ dhṛtirdyutiḥ| jñānaṃ medhā tathā''yuśca sarvamanne pratiṣṭhitam||

Verse 20

देवमानवर्तिर्यक्षु सर्वलोकेषु सर्वदा। सर्वकालं हि सर्वेषां सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम्।।

devamānavartiryakṣu sarvalokeṣu sarvadā| sarvakālaṃ hi sarveṣāṃ sarvamanne pratiṣṭhitam||

Verse 21

अन्नं प्रजापते रूपमन्नं प्रजननं स्मृतम्। सर्वभूतमयं चान्नं जीवश्चान्नमयः स्मृतः।।

annaṃ prajāpate rūpamannaṃ prajananaṃ smṛtam| sarvabhūtamayaṃ cānnaṃ jīvaścānnamayaḥ smṛtaḥ||

Verse 22

अन्नेनाधिष्ठितः प्राण अपानो व्यान एव च। उदानश्च समानश्च धारयन्ति शरीरिणम्।।

annenādhiṣṭhitaḥ prāṇa apāno vyāna eva ca| udānaśca samānaśca dhārayanti śarīriṇam||

Verse 23

शयनोत्थानगमनग्रहणाकर्षणानि च सर्वसत्वकृतं क्रम चान्नादेव प्रवर्तते।।

śayanotthānagamanagrahaṇākarṣaṇāni ca sarvasatvakṛtaṃ krama cānnādeva pravartate||

Verse 24

चतुर्विधानि भूतानि जङ्गमानि स्थिराणि च। अन्नाद्भवन्ति राजेन्द्र सृष्टिरेषा प्रजापतेः।।

caturvidhāni bhūtāni jaṅgamāni sthirāṇi ca| annādbhavanti rājendra sṛṣṭireṣā prajāpateḥ||

Verse 25

विद्यास्थानानि सर्वाणि सर्वयज्ञाश्च पावनाः। अन्नाद्यस्मात्प्रवर्तन्ते तस्मादन्नं परं स्मृतम्।।

vidyāsthānāni sarvāṇi sarvayajñāśca pāvanāḥ| annādyasmātpravartante tasmādannaṃ paraṃ smṛtam||

Verse 26

देवा रुद्रादयः सर्वे पितरोऽप्यग्नयस्तथा। यस्मादन्नेन तुष्यन्ति तस्मादन्नं विशिष्यते।।

devā rudrādayaḥ sarve pitaro'pyagnayastathā| yasmādannena tuṣyanti tasmādannaṃ viśiṣyate||

Verse 27

यस्मादन्नात्प्रजाः सर्वाः कल्पेकल्पेऽसृजत्प्रभुः। तस्मादन्नात्परं दानं न भूतं न भविष्यति।।

yasmādannātprajāḥ sarvāḥ kalpekalpe'sṛjatprabhuḥ| tasmādannātparaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati||

Verse 28

यस्मादन्नात्प्रवर्तन्ते धर्मार्थौ काम एव च। तस्मादन्नात्परं दानं नामुत्रेह च पाण्डव।।

yasmādannātpravartante dharmārthau kāma eva ca| tasmādannātparaṃ dānaṃ nāmutreha ca pāṇḍava||

Verse 29

यक्षरक्षोग्रहा नागा भूतान्यन्ते च दानवाः। तुष्यन्त्यन्नेन यस्मात्तु तस्मादन्नं परं भवेत्।।

yakṣarakṣograhā nāgā bhūtānyante ca dānavāḥ| tuṣyantyannena yasmāttu tasmādannaṃ paraṃ bhavet||

Verse 30

परान्नमुपभुञ्जनो यत्कर्म कुरुते शुभम्। तच्छुभस्यैकभागस्तु कर्तुर्भवति भारत।।

parānnamupabhuñjano yatkarma kurute śubham| tacchubhasyaikabhāgastu karturbhavati bhārata||

Verse 31

अन्नदस्य त्रयो भागा भन्ति पुरुषर्षभ। तस्यादन्नं प्रदातव्यं ब्राह्मणेभ्यो विशेषतः।।

annadasya trayo bhāgā bhanti puruṣarṣabha| tasyādannaṃ pradātavyaṃ brāhmaṇebhyo viśeṣataḥ||

Verse 32

ब्राह्मणाय दरिद्राय योऽन्नं संवत्सरं नृप। श्रोत्रियाय प्रयच्छेद्वै पाकभेदविवर्जितः।।

brāhmaṇāya daridrāya yo'nnaṃ saṃvatsaraṃ nṛpa| śrotriyāya prayacchedvai pākabhedavivarjitaḥ||

Verse 33

डंभानृतविमुक्तस्तु परां भक्तिमुपागतः। स्वधर्मेणार्जितफलं तस्य पुण्यफलं शृणु।।

ḍaṃbhānṛtavimuktastu parāṃ bhaktimupāgataḥ| svadharmeṇārjitaphalaṃ tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu||

Verse 34

शतवर्षसहस्राणि कामगः कामरूपधृत्। मोदतेऽमरलोकस्थः पूज्यमानोप्सरोगणैः। ततश्चापि च्युतः कालान्नरलोके द्विजो भवेत्।।

śatavarṣasahasrāṇi kāmagaḥ kāmarūpadhṛt| modate'maralokasthaḥ pūjyamānopsarogaṇaiḥ| tataścāpi cyutaḥ kālānnaraloke dvijo bhavet||

Verse 35

अग्नभिक्षां च यो दद्याद्दरिद्राय द्विजातये। षण्मासान्वार्षिकं श्राद्दं तस्य पुण्यफलं शृणु।।

agnabhikṣāṃ ca yo dadyāddaridrāya dvijātaye| ṣaṇmāsānvārṣikaṃ śrāddaṃ tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu||

Verse 36

गोसहस्रप्रदानेन यत्पुण्यं समुदाहृतम्। तत्प्रण्यफलमाप्नोति नरो वै नात्र संशयः।।

gosahasrapradānena yatpuṇyaṃ samudāhṛtam| tatpraṇyaphalamāpnoti naro vai nātra saṃśayaḥ||

Verse 37

अथ संवत्सरं दद्यादग्रभिक्षामयाचते। प्रच्छद्यैव स्वयं नीत्वा तस्य पुण्यफलं शृणु।।

atha saṃvatsaraṃ dadyādagrabhikṣāmayācate| pracchadyaiva svayaṃ nītvā tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu||

Verse 38

कपिलानां सहस्रैस्तु यद्देयं पुण्यमुच्यते। तत्सर्वमखिलं प्राप्य शक्रलोके महीयते।।

kapilānāṃ sahasraistu yaddeyaṃ puṇyamucyate| tatsarvamakhilaṃ prāpya śakraloke mahīyate||

Verse 39

स शक्रभवने रम्ये र्षिकोटिशतं नृप। यथाकामं महातेजाः क्रीडत्यप्सरसांगणैः।।

sa śakrabhavane ramye rṣikoṭiśataṃ nṛpa| yathākāmaṃ mahātejāḥ krīḍatyapsarasāṃgaṇaiḥ||

Verse 40

अन्नं च यस्तु वै दद्याद्द्विजाय नियतव्रतः। दशवर्षामि राजेन्द्र तस्य पुण्यफलं शृणु।।

annaṃ ca yastu vai dadyāddvijāya niyatavrataḥ| daśavarṣāmi rājendra tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu||

Verse 41

कपिला शतसहस्रस्य विधिदत्तस्य यत्फलम्। तत्पुण्यफलमासाद्य पुरन्दरपुरं व्रजेत्।।

kapilā śatasahasrasya vidhidattasya yatphalam| tatpuṇyaphalamāsādya purandarapuraṃ vrajet||

Verse 42

स शक्रभवने रम्ये कामरूपी यथासुखम्। शतकोटिसमा राजन्क्रीडतेऽमरपूजितः।।

sa śakrabhavane ramye kāmarūpī yathāsukham| śatakoṭisamā rājankrīḍate'marapūjitaḥ||

Verse 43

शक्रलोकावतीर्णश्च इह लोके महाद्युतिः। चतुर्वेदी द्विजः श्रीमाञ्जायते राजपूजितः।।

śakralokāvatīrṇaśca iha loke mahādyutiḥ| caturvedī dvijaḥ śrīmāñjāyate rājapūjitaḥ||

Verse 44

अध्वश्रान्ताय विप्राय क्षुधितायान्नकाङ्क्षिणे। देशकालाभियाताय दीयते पाण्डुनन्दन।।

adhvaśrāntāya viprāya kṣudhitāyānnakāṅkṣiṇe| deśakālābhiyātāya dīyate pāṇḍunandana||

Verse 45

याचतेऽन्नं न दद्याद्यो विद्यामाने धनागमे। स लुब्धो नरकं याति कृमीणां कालसूत्रकम्।।

yācate'nnaṃ na dadyādyo vidyāmāne dhanāgame| sa lubdho narakaṃ yāti kṛmīṇāṃ kālasūtrakam||

Verse 46

तत्र नरके घोरे लोभमोहविचेतनः। दशरव्षसहस्राणि क्लिश्यते वेदनार्दितः।।

tatra narake ghore lobhamohavicetanaḥ| daśaravṣasahasrāṇi kliśyate vedanārditaḥ||

Verse 47

तस्माच्च नरकान्मुक्तः कालेन महता हि सः। दरिद्रो मानुषे लोके चण्डालेष्वपि जायते।

tasmācca narakānmuktaḥ kālena mahatā hi saḥ| daridro mānuṣe loke caṇḍāleṣvapi jāyate|

Verse 48

यस्तु पांसुलपादश्च दूराध्वश्रमकर्शितः। क्षुत्पिपासाश्रमश्रान्त आर्तः खिन्नगतिर्द्विजः।।

yastu pāṃsulapādaśca dūrādhvaśramakarśitaḥ| kṣutpipāsāśramaśrānta ārtaḥ khinnagatirdvijaḥ||

Verse 49

पृच्छन्वै ह्यन्नदातारं गृहमभ्येत्य याचयेत्। तं पूजयेत्तु यत्नेन सोऽतिथिः स्वर्गसंक्रमः। तस्मिंस्तुष्टे नरश्रेष्ठ तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः।।

pṛcchanvai hyannadātāraṃ gṛhamabhyetya yācayet| taṃ pūjayettu yatnena so'tithiḥ svargasaṃkramaḥ| tasmiṃstuṣṭe naraśreṣṭha tuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ||

Verse 50

न तथा हविषा होमैर्न पुष्पैर्नानुलेपनैः। अग्नयः पार्थ तुष्यन्ति यथा ह्यतिथिपूजनात्।।

na tathā haviṣā homairna puṣpairnānulepanaiḥ| agnayaḥ pārtha tuṣyanti yathā hyatithipūjanāt||

Verse 51

कपिलायां तु दत्तायां विधिवज्ज्येष्ठपुष्करे। न तत्फलमवाप्नोति यत्फलं विप्रबोजनान्।

kapilāyāṃ tu dattāyāṃ vidhivajjyeṣṭhapuṣkare| na tatphalamavāpnoti yatphalaṃ viprabojanān|

Verse 52

द्विजपादोदकक्लिन्ना यावत्तिष्ठति मेदिनी। तावत्पुष्करपत्रेण पिबन्ति पितरो जलम्।।

dvijapādodakaklinnā yāvattiṣṭhati medinī| tāvatpuṣkarapatreṇa pibanti pitaro jalam||

Verse 53

देवमाल्यापनयनं द्विजोच्छिष्टापमार्जनम्। श्रान्तसंवाहनं चैव तथा पादावसेचनम्।।

devamālyāpanayanaṃ dvijocchiṣṭāpamārjanam| śrāntasaṃvāhanaṃ caiva tathā pādāvasecanam||

Verse 54

प्रतिश्रयप्रदानं च तथा शय्यासनस्य च। एकैकं पाण्डवश्रेष्ठ गोप्रदानाद्विशिष्यते।।

pratiśrayapradānaṃ ca tathā śayyāsanasya ca| ekaikaṃ pāṇḍavaśreṣṭha gopradānādviśiṣyate||

Verse 55

पादोदकं पादघृतं दीपमन्नं प्रतिश्रयम्। ये प्रयच्छन्ति विप्रेभ्यो नोपसर्पन्ति ते यमम्।।

pādodakaṃ pādaghṛtaṃ dīpamannaṃ pratiśrayam| ye prayacchanti viprebhyo nopasarpanti te yamam||

Verse 56

विप्रातिथ्ये कृते राजन्भक्त्या शुश्रूषितेऽपि च। देवाः शुश्रूषिताः सर्वे त्रयस्त्रिंशदरिन्दम।।

viprātithye kṛte rājanbhaktyā śuśrūṣite'pi ca| devāḥ śuśrūṣitāḥ sarve trayastriṃśadarindama||

Verse 57

अभ्यागतो ज्ञातपूर्वो ह्यज्ञातोऽतिथिरुच्यते। तयोः पूजां द्विजः कुर्यादिति पौराणिकी श्रुतिः।।

abhyāgato jñātapūrvo hyajñāto'tithirucyate| tayoḥ pūjāṃ dvijaḥ kuryāditi paurāṇikī śrutiḥ||

Verse 58

पादाभ्यङ्गन्नपानैस्तु योऽतिर्थिं पूजयेन्नरः। पूजितस्तेन राजेन्द्र भवामीह न संशयः।।

pādābhyaṅgannapānaistu yo'tirthiṃ pūjayennaraḥ| pūjitastena rājendra bhavāmīha na saṃśayaḥ||

Verse 59

शीघ्रं पापाद्विनिर्मुक्तो मया चानुग्रहीकृतः। विमानेनेन्दुकल्पेन मम लोकं स गच्छति।।

śīghraṃ pāpādvinirmukto mayā cānugrahīkṛtaḥ| vimānenendukalpena mama lokaṃ sa gacchati||

Verse 60

अभ्यागतं श्रान्तमनुव्रजन्ति देवाश्च सर्वे पितरोऽग्नयश्च। तस्मिन्द्विजे पूजिते पूजिताः स्यु- र्गते निराशाः पितरो व्रजन्ति।।

abhyāgataṃ śrāntamanuvrajanti devāśca sarve pitaro'gnayaśca| tasmindvije pūjite pūjitāḥ syu- rgate nirāśāḥ pitaro vrajanti||

Verse 61

अतिर्थिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिवर्तते। पितरस्तस्य नाश्नन्ति दशवर्षणि पञ्च च।।

atirthiryasya bhagnāśo gṛhātpratinivartate| pitarastasya nāśnanti daśavarṣaṇi pañca ca||

Verse 62

वर्जितः पितृभिर्लुब्धः स देवैरग्निभिः सह। निरयं रौरवं गत्वा दशवर्षाणि पञ्च च। ततश्चापि च्युतः कालादिह चोच्छिष्टभुग्भवेत्।।

varjitaḥ pitṛbhirlubdhaḥ sa devairagnibhiḥ saha| nirayaṃ rauravaṃ gatvā daśavarṣāṇi pañca ca| tataścāpi cyutaḥ kālādiha cocchiṣṭabhugbhavet||

Verse 63

वैश्वदेवान्तिके प्राप्तमतिथिं यो न पूजयेत्। चण्डालत्वमवाप्नोति सद्य एव न संशयः।।

vaiśvadevāntike prāptamatithiṃ yo na pūjayet| caṇḍālatvamavāpnoti sadya eva na saṃśayaḥ||

Verse 64

निर्वासयति यो विप्रं देशकालगतं गृहात्। पतितस्तत्क्षणादेव जायते नात्र संशयः।।

nirvāsayati yo vipraṃ deśakālagataṃ gṛhāt| patitastatkṣaṇādeva jāyate nātra saṃśayaḥ||

Verse 65

नरके रौरवे घोरे वर्षकोटिं स पच्यते। ततश्चापि च्युतः कालादिह लोके नराधमः। श्वा वै द्वादशजन्मानि जायते क्षुत्पिपासितः।।

narake raurave ghore varṣakoṭiṃ sa pacyate| tataścāpi cyutaḥ kālādiha loke narādhamaḥ| śvā vai dvādaśajanmāni jāyate kṣutpipāsitaḥ||

Verse 66

चण्डालोप्यतिथिः प्राप्तो देशकालेऽन्नकाङ्क्षयाः। अभ्युद्गम्यो गृहस्थेन पूजनीयश्च सर्वदा।।

caṇḍālopyatithiḥ prāpto deśakāle'nnakāṅkṣayāḥ| abhyudgamyo gṛhasthena pūjanīyaśca sarvadā||

Verse 67

अनर्चयित्वा योऽश्नाति लोभमोहविचेतनः। स चण्डालत्वमापन्नो दश जन्मानि पाण्डव।।

anarcayitvā yo'śnāti lobhamohavicetanaḥ| sa caṇḍālatvamāpanno daśa janmāni pāṇḍava||

Verse 68

निराशमतिथिं कृत्वा भुञ्जनो यः प्रहृष्टवान्। न जानाति किलात्मानं विष्ठकूपे निपातितं।।

nirāśamatithiṃ kṛtvā bhuñjano yaḥ prahṛṣṭavān| na jānāti kilātmānaṃ viṣṭhakūpe nipātitaṃ||

Verse 69

मोघं ध्रुवं प्रोर्णयति मोघमस्य तु पच्यते। मोघमन्नं सदाऽश्नाति योतिथिं न च पूजयेत्।।

moghaṃ dhruvaṃ prorṇayati moghamasya tu pacyate| moghamannaṃ sadā'śnāti yotithiṃ na ca pūjayet||

Verse 70

साङ्गोपाङ्गांस्तु यो वेदान्पठतीह दिनेदिने। न चातिथिं पूजयति वृथा भवति स द्विजः।।

sāṅgopāṅgāṃstu yo vedānpaṭhatīha dinedine| na cātithiṃ pūjayati vṛthā bhavati sa dvijaḥ||

Verse 71

पाकयज्ञमहायज्ञैः सोमसंस्थाभिरेव च। ये यजन्ति न चार्चन्ति गृहेष्वतिथिमागतम्।।

pākayajñamahāyajñaiḥ somasaṃsthābhireva ca| ye yajanti na cārcanti gṛheṣvatithimāgatam||

Verse 72

तेषां यशोभिकामानां दत्तमिष्टं च यद्भवेत्। वृथा भवति तत्सर्वमाशया हि तया हतम्।।

teṣāṃ yaśobhikāmānāṃ dattamiṣṭaṃ ca yadbhavet| vṛthā bhavati tatsarvamāśayā hi tayā hatam||

Verse 73

देशं कालं च पात्रं च स्वशक्तिं च निरीक्ष्य च। अल्पं समं महद्वापि कुर्यादातिथ्यमात्मवान्।।

deśaṃ kālaṃ ca pātraṃ ca svaśaktiṃ ca nirīkṣya ca| alpaṃ samaṃ mahadvāpi kuryādātithyamātmavān||

Verse 74

सुमुखः सुप्रसन्नात्मा धीमानतिथिमागतम्। स्वागतेनासनेनाद्भिरन्नाद्येन च पूजयेत्।।

sumukhaḥ suprasannātmā dhīmānatithimāgatam| svāgatenāsanenādbhirannādyena ca pūjayet||

Verse 75

हितः प्रियो वा द्वेष्यो वा मूर्खः पण्डित एव वा। प्राप्तो यो वैश्वदेवान्ते सोतिथिः स्वर्गसंक्रमः।।

hitaḥ priyo vā dveṣyo vā mūrkhaḥ paṇḍita eva vā| prāpto yo vaiśvadevānte sotithiḥ svargasaṃkramaḥ||

Verse 76

क्षुत्पिपासाश्रमार्ताय देशकालगताय च। सत्कृत्यान्नं प्रदातव्यं यज्ञस्य फलमिच्छता।।

kṣutpipāsāśramārtāya deśakālagatāya ca| satkṛtyānnaṃ pradātavyaṃ yajñasya phalamicchatā||

Verse 77

भोजयेदात्मनः श्रेष्ठान्विधइवद्धव्यकव्ययोः। अन्नं प्राणो मनुष्यणामन्नदः प्राणदो भवेत्। तस्मादन्नं विशेषेण दातव्यं भूतिमिच्छता।।

bhojayedātmanaḥ śreṣṭhānvidhaivaddhavyakavyayoḥ| annaṃ prāṇo manuṣyaṇāmannadaḥ prāṇado bhavet| tasmādannaṃ viśeṣeṇa dātavyaṃ bhūtimicchatā||

Verse 78

अन्नदः सर्वकामैस्तु सुतृप्तः सुष्ट्वलङ्कृतः। पूर्णचन्द्रप्रकाशेन विमानेन विराजते।।

annadaḥ sarvakāmaistu sutṛptaḥ suṣṭvalaṅkṛtaḥ| pūrṇacandraprakāśena vimānena virājate||

Verse 79

सेव्यमानो वरस्त्रीभिर्मम लोकं स गच्छति। क्रीडित्वा तु ततस्तस्मिन्वर्षकोटिं यथाऽमरः।।

sevyamāno varastrībhirmama lokaṃ sa gacchati| krīḍitvā tu tatastasminvarṣakoṭiṃ yathā'maraḥ||

Verse 80

ततस्चापि च्युतः कालादिह लोके महायशाः। वेदशास्त्रार्थतत्वज्ञो भोगवान्ब्राह्मणो भवेत्।।

tatascāpi cyutaḥ kālādiha loke mahāyaśāḥ| vedaśāstrārthatatvajño bhogavānbrāhmaṇo bhavet||

Verse 81

यथाश्रद्धं तु यः कुर्यान्मनुष्येषु प्रजायते। महाधनपतिः श्रीमान्वेदवेदाङ्गपारगः। सर्वशास्त्रार्थतत्वज्ञो भोगवान्ब्राह्मणो भवेत्।।

yathāśraddhaṃ tu yaḥ kuryānmanuṣyeṣu prajāyate| mahādhanapatiḥ śrīmānvedavedāṅgapāragaḥ| sarvaśāstrārthatatvajño bhogavānbrāhmaṇo bhavet||

Verse 82

सर्वातिथ्यं तु यः कुर्याद्वर्षमेकमकल्मषः। धर्मार्जितधनो भूत्वा पाकभेदविवर्जितः।।

sarvātithyaṃ tu yaḥ kuryādvarṣamekamakalmaṣaḥ| dharmārjitadhano bhūtvā pākabhedavivarjitaḥ||

Verse 83

देवानिव स्वयं विप्रानर्चयित्वा पितॄनपि। विप्रानग्राशनाशी यस्तस्य पुण्यफलं शृणु।।

devāniva svayaṃ viprānarcayitvā pitṝnapi| viprānagrāśanāśī yastasya puṇyaphalaṃ śṛṇu||

Verse 84

वर्षेणैकेन यावन्ति पिण्डान्यश्नन्ति ये द्विजाः। तावद्वर्षाणि राजेन्द्र मम लोके महीयते।।

varṣeṇaikena yāvanti piṇḍānyaśnanti ye dvijāḥ| tāvadvarṣāṇi rājendra mama loke mahīyate||

Verse 85

ततश्चापि च्युतः कालादिह लोके महायशाः। वेदसास्त्रार्थतत्वज्ञो भोगवान्ब्राह्मणो भवेत्।।

tataścāpi cyutaḥ kālādiha loke mahāyaśāḥ| vedasāstrārthatatvajño bhogavānbrāhmaṇo bhavet||

Verse 86

सर्वातिथ्यं तु यः कुर्याद्यथाश्रद्धं नरेश्वर। अकालनियमेनापि सत्यवादी जितेन्द्रियः।।

sarvātithyaṃ tu yaḥ kuryādyathāśraddhaṃ nareśvara| akālaniyamenāpi satyavādī jitendriyaḥ||

Verse 87

सत्यसन्धो चितक्रोधः शाखाधर्मविवर्जितः। अधर्मभीरुर्धर्मिष्ठो मायामात्सर्यवर्जितः।।

satyasandho citakrodhaḥ śākhādharmavivarjitaḥ| adharmabhīrurdharmiṣṭho māyāmātsaryavarjitaḥ||

Verse 88

श्रद्दधानः सुचिर्नित्यं पाकबेदविवर्जितः। स विमानेन दिव्येन दिव्यरूपी महायशाः।।

śraddadhānaḥ sucirnityaṃ pākabedavivarjitaḥ| sa vimānena divyena divyarūpī mahāyaśāḥ||

Verse 89

पुरन्दरपुरं याति गीयमानोप्सरोगणैः। मन्वन्तरं तु तत्रैव क्रीडित्वा देवपूजितः। मानुष्यलोकमागम्य भोगवान्ब्राह्मणो भवेत्।।

purandarapuraṃ yāti gīyamānopsarogaṇaiḥ| manvantaraṃ tu tatraiva krīḍitvā devapūjitaḥ| mānuṣyalokamāgamya bhogavānbrāhmaṇo bhavet||

Verse 90

दशजन्मानि विप्रत्वमाप्नुयाद्राजपूजितः। जातिस्मरश्च भवति यत्रयत्रोपजायते।।

daśajanmāni vipratvamāpnuyādrājapūjitaḥ| jātismaraśca bhavati yatrayatropajāyate||