Adhyaya 91

Verse 1

च्यवनेन कुशिकम्प्रति स्वकुले जनिष्यत ऋचीकस्यानुभावेन तद्भार्याश्वश्र्वो कुशिकपौत्रस्य गाधेः पुत्रीपत्र्योः क्रमेण पौत्रपुत्रभावेन परशुरामविश्वामित्रयोर्जन्मकथनम्।। 1 ।। च्यवन उवाच। अवश्यं कथनीयं मे तवैतन्नरपुङ्गव। यदर्थं त्वाहमुच्छेत्तुं सम्प्राप्तो मनुजाधिप।।

cyavanena kuśikamprati svakule janiṣyata ṛcīkasyānubhāvena tadbhāryāśvaśrvo kuśikapautrasya gādheḥ putrīpatryoḥ krameṇa pautraputrabhāvena paraśurāmaviśvāmitrayorjanmakathanam|| 1 || cyavana uvāca| avaśyaṃ kathanīyaṃ me tavaitannarapuṅgava| yadarthaṃ tvāhamucchettuṃ samprāpto manujādhipa||

Verse 2

भूगूणां क्षत्रिया याज्या नित्यमेतज्जनाधिप। ते च भेदं गमिष्यन्ति दैवयुक्तेन हेतुना।।

bhūgūṇāṃ kṣatriyā yājyā nityametajjanādhipa| te ca bhedaṃ gamiṣyanti daivayuktena hetunā||

Verse 3

क्षत्रियाश्च भृगून्सर्वान्वधिष्यन्ति नराधिप। आगर्भादनुकृन्तन्तो दैतदण्डनिपीडिताः।।

kṣatriyāśca bhṛgūnsarvānvadhiṣyanti narādhipa| āgarbhādanukṛntanto daitadaṇḍanipīḍitāḥ||

Verse 4

तत उत्पत्स्यतेऽस्माकं कुले गोत्रविवर्धनः। और्वो नाम महातेजा ज्वलितार्कसमद्युतिः।।

tata utpatsyate'smākaṃ kule gotravivardhanaḥ| aurvo nāma mahātejā jvalitārkasamadyutiḥ||

Verse 5

स त्रैलोक्यविनाशाय कोपाग्निं जनयिष्यति। महीं सपर्वतवनां यः करिष्यति भस्मसात्।

sa trailokyavināśāya kopāgniṃ janayiṣyati| mahīṃ saparvatavanāṃ yaḥ kariṣyati bhasmasāt|

Verse 6

कञ्चित्कालं तु वह्निं च स एव शमयिष्यति। समुद्रे वडवावक्त्रे प्रक्षिप्य मुनिसत्तमः।

kañcitkālaṃ tu vahniṃ ca sa eva śamayiṣyati| samudre vaḍavāvaktre prakṣipya munisattamaḥ|

Verse 7

पुत्रं तस्य महाराज ऋचीकं भृगुनन्दनम्। साक्षात्कृत्स्नो धनुर्वेदः समुपस्थास्यतेऽनघ।।

putraṃ tasya mahārāja ṛcīkaṃ bhṛgunandanam| sākṣātkṛtsno dhanurvedaḥ samupasthāsyate'nagha||

Verse 8

क्षत्रियाणामभावाय दैवयुक्तेनु हेतुना। स तु तं प्रतिगृह्यैव पुत्रे संक्रामयिष्यति।।

kṣatriyāṇāmabhāvāya daivayuktenu hetunā| sa tu taṃ pratigṛhyaiva putre saṃkrāmayiṣyati||

Verse 9

जमदग्नौ महाभागे तपसा भावितात्मनि। स चापि भृगुशार्दूलस्तं वेदं धारयिष्यति।।

jamadagnau mahābhāge tapasā bhāvitātmani| sa cāpi bhṛguśārdūlastaṃ vedaṃ dhārayiṣyati||

Verse 10

कुलात्तु तव धर्मात्मन्कन्यां सोऽधिगमिष्यति। उद्भावनार्थं भवतो वंशस्य भरतर्षभ।।

kulāttu tava dharmātmankanyāṃ so'dhigamiṣyati| udbhāvanārthaṃ bhavato vaṃśasya bharatarṣabha||

Verse 11

क्षत्रहन्ता भवेद्धिंस्र इति दैवं सनातनम्। नारायणमुपास्यास्य वरात्तं पुत्रमृच्छति।।

kṣatrahantā bhaveddhiṃsra iti daivaṃ sanātanam| nārāyaṇamupāsyāsya varāttaṃ putramṛcchati||

Verse 12

गाधेर्दुहितरं प्राप्यि पौत्रीं तव महातपाः। ब्राह्मणं क्षत्रधर्माणं पुत्रमुत्पादयिष्यति।।

gādherduhitaraṃ prāpyi pautrīṃ tava mahātapāḥ| brāhmaṇaṃ kṣatradharmāṇaṃ putramutpādayiṣyati||

Verse 13

क्षत्रियं विप्रधर्माणं बृहस्पतिमिवौजसा। विश्वामित्रं तव कुले गाधेः पुत्रं सुधार्मिकम्। तपसा महता युक्तं प्रदास्यति महाद्युते।।

kṣatriyaṃ vipradharmāṇaṃ bṛhaspatimivaujasā| viśvāmitraṃ tava kule gādheḥ putraṃ sudhārmikam| tapasā mahatā yuktaṃ pradāsyati mahādyute||

Verse 14

स्त्रियौ तु कारणं तत्र परिवर्ते भविष्यतः। पितामहनियोगाद्वै नान्यथैतद्भविष्यति।।

striyau tu kāraṇaṃ tatra parivarte bhaviṣyataḥ| pitāmahaniyogādvai nānyathaitadbhaviṣyati||

Verse 15

तृतीये पुरुषे तुभ्यं ब्राह्मणत्वमुपैष्यति। भविता त्वं च सम्बन्धी भृगूणां भावितात्मनाम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि एकनवतितमोऽध्यायः।। 91 ।।

tṛtīye puruṣe tubhyaṃ brāhmaṇatvamupaiṣyati| bhavitā tvaṃ ca sambandhī bhṛgūṇāṃ bhāvitātmanām|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi ekanavatitamo'dhyāyaḥ|| 91 ||

Verse 16

भीष्म उवाच। कुशिकस्तु मुनेर्वाक्यं च्यवनस्य महात्मनः। श्रुत्वा हृष्टोऽभवद्राजा वाक्यं चेदमुवाच ह। एवमस्त्विति धर्मात्मा तदा भरतसत्तम।।

bhīṣma uvāca| kuśikastu munervākyaṃ cyavanasya mahātmanaḥ| śrutvā hṛṣṭo'bhavadrājā vākyaṃ cedamuvāca ha| evamastviti dharmātmā tadā bharatasattama||

Verse 17

च्यवनस्तु महातेजाः पुनरेव नराधिपम्। वरार्थं चोदयामास तमुवाच स पार्थिवः।।

cyavanastu mahātejāḥ punareva narādhipam| varārthaṃ codayāmāsa tamuvāca sa pārthivaḥ||

Verse 18

बाढमेवं ग्रहीष्यामि कामांस्त्वत्तो महामुने। ब्रह्मभूतं कुलं मेऽस्तु धर्मे चास्य मनो भवेत्।।

bāḍhamevaṃ grahīṣyāmi kāmāṃstvatto mahāmune| brahmabhūtaṃ kulaṃ me'stu dharme cāsya mano bhavet||

Verse 19

एवमुक्तस्तथेत्येवं प्रत्युक्त्वा च्यवनो मुनिः। अभ्यनुज्ञाय नृपतिं तीर्थयात्रां ययौ तदा।।

evamuktastathetyevaṃ pratyuktvā cyavano muniḥ| abhyanujñāya nṛpatiṃ tīrthayātrāṃ yayau tadā||

Verse 20

एतत्ते कथितं सर्वमशेषेण मया नृप। भृगूणां कुशिकानां च अभिसम्बन्धकारणम्।।

etatte kathitaṃ sarvamaśeṣeṇa mayā nṛpa| bhṛgūṇāṃ kuśikānāṃ ca abhisambandhakāraṇam||

Verse 21

यथोक्तमृषिणा चापि तदा तदभवन्नृप। जन्म रामस्य च मुनेर्विश्वामित्रस्य चैव हि।।

yathoktamṛṣiṇā cāpi tadā tadabhavannṛpa| janma rāmasya ca munerviśvāmitrasya caiva hi||