Adhyaya 82

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरम्प्रति ब्राह्मणादीनां दायविभजनविधिनिरूपणम्।। 1 ।। युधिष्ठिर उवाच। सर्वशास्त्रविधानज्ञ राजधर्मविदुत्तम। अतीव संशयच्छेत्ता भवान्वै प्रथितः क्षितौ।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiramprati brāhmaṇādīnāṃ dāyavibhajanavidhinirūpaṇam|| 1 || yudhiṣṭhira uvāca| sarvaśāstravidhānajña rājadharmaviduttama| atīva saṃśayacchettā bhavānvai prathitaḥ kṣitau||

Verse 2

कश्चित्तु संशयो मेऽस्ति तन्मे ब्रूहि पितामह। अस्यामापदि कष्टायामन्यं पृच्छाम कं वयम्।। जातेऽस्मिन्संशये राजन्नान्यं पृच्छेम कञ्चन।।

kaścittu saṃśayo me'sti tanme brūhi pitāmaha| asyāmāpadi kaṣṭāyāmanyaṃ pṛcchāma kaṃ vayam|| jāte'sminsaṃśaye rājannānyaṃ pṛcchema kañcana||

Verse 3

यथा नरेण कर्तव्यं धर्ममार्गानुवर्तिना। एतत्सर्वं महाबाहो भवान्व्याख्यातुमर्हति।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि द्व्यशीतितमोऽध्यायः।।। 82 ।।

yathā nareṇa kartavyaṃ dharmamārgānuvartinā| etatsarvaṃ mahābāho bhavānvyākhyātumarhati|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi dvyaśītitamo'dhyāyaḥ||| 82 ||

Verse 4

चतस्रो विहिता भार्या ब्राह्मणस्य पितामह। ब्राह्मणी क्षत्रिया वैश्या शूद्रा च रतिमिच्छतः।। एवमृत्विगात्मस्त्रीशुद्धिमुक्त्वा धनशुद्ध्यर्थं दायविभागं प्रस्तौति।।

catasro vihitā bhāryā brāhmaṇasya pitāmaha| brāhmaṇī kṣatriyā vaiśyā śūdrā ca ratimicchataḥ|| evamṛtvigātmastrīśuddhimuktvā dhanaśuddhyarthaṃ dāyavibhāgaṃ prastauti||

Verse 5

तत्र जातेषु पुत्रेषु सर्वासां कुरुसत्तम। आनुपूर्व्येण कस्तेषां पित्र्यं दायाद्यमर्हति।।

tatra jāteṣu putreṣu sarvāsāṃ kurusattama| ānupūrvyeṇa kasteṣāṃ pitryaṃ dāyādyamarhati||

Verse 6

केन वा किं ततो हार्यं पितृवित्तात्पितामह। एतदिच्छामि कथितं विभागस्तेषु कः स्मृतः।। रतिमिच्छत एव विहिता नतु धर्मम्।।

kena vā kiṃ tato hāryaṃ pitṛvittātpitāmaha| etadicchāmi kathitaṃ vibhāgasteṣu kaḥ smṛtaḥ|| ratimicchata eva vihitā natu dharmam||

Verse 7

भीष्म उवाच। ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यस्त्रयो वर्णा द्विजातयः। एतेषु विहितो धर्मो ब्राह्मणस्य युधिष्ठिर।।

bhīṣma uvāca| brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyastrayo varṇā dvijātayaḥ| eteṣu vihito dharmo brāhmaṇasya yudhiṣṭhira||

Verse 8

वैषम्यादथवा लोभात्कामाद्वाऽपि परन्तप। ब्राह्मणस्य भवेच्छूद्रा न तु दृष्टा न तु स्मृता।।

vaiṣamyādathavā lobhātkāmādvā'pi parantapa| brāhmaṇasya bhavecchūdrā na tu dṛṣṭā na tu smṛtā||

Verse 9

शूद्रां शयनमारोप्य ब्राह्मणि यात्यधोगतिम्। प्रायश्चित्तीयते चापि विधिदृष्टेन कर्मणा।। किं कियत्प्रमाणम्।।

śūdrāṃ śayanamāropya brāhmaṇi yātyadhogatim| prāyaścittīyate cāpi vidhidṛṣṭena karmaṇā|| kiṃ kiyatpramāṇam||

Verse 10

तत्र जातेष्वपत्येषु द्विगुणं स्वाद्युधिष्ठिर। अतस्ते नियमं वित्ते सम्प्रवक्ष्यामि भारत।। प्रायश्चित्तमात्मन इच्छति प्रायश्चित्तीयते।।

tatra jāteṣvapatyeṣu dviguṇaṃ svādyudhiṣṭhira| ataste niyamaṃ vitte sampravakṣyāmi bhārata|| prāyaścittamātmana icchati prāyaścittīyate||

Verse 11

लक्षण्यं गोवृषो यानं यत्प्रधानतमं भवेत्। ब्राह्मण्यास्तद्धरेत्पुत्र एकांशं वै पितुर्धनात्।। द्विगुणं प्रायश्चित्तम्।।

lakṣaṇyaṃ govṛṣo yānaṃ yatpradhānatamaṃ bhavet| brāhmaṇyāstaddharetputra ekāṃśaṃ vai piturdhanāt|| dviguṇaṃ prāyaścittam||

Verse 12

एषं तु दशधा कार्यं ब्राह्मणस्वं युधिष्ठिर। तत्र तेनैव हर्तव्याश्चत्वारोंशाः पितुर्धनात्।। एकांशं मुख्यांशम्।।

eṣaṃ tu daśadhā kāryaṃ brāhmaṇasvaṃ yudhiṣṭhira| tatra tenaiva hartavyāścatvāroṃśāḥ piturdhanāt|| ekāṃśaṃ mukhyāṃśam||

Verse 13

त्रियायास्तु यः पुत्रो ब्राह्मणः सोप्यसंशयः। स तु मातुर्विशेषेण त्रीनंशान्हर्तुमर्हति।।

triyāyāstu yaḥ putro brāhmaṇaḥ sopyasaṃśayaḥ| sa tu māturviśeṣeṇa trīnaṃśānhartumarhati||

Verse 14

वर्णे तृतीये जातस्तु वैश्यायां ब्राह्मणादपि। द्विरंशस्तेन हर्तव्यो ब्राह्मणस्वाद्युधिष्ठिर।।

varṇe tṛtīye jātastu vaiśyāyāṃ brāhmaṇādapi| dviraṃśastena hartavyo brāhmaṇasvādyudhiṣṭhira||

Verse 15

शूद्रायां ब्राह्मणाज्जातो नित्यादेयधनः स्मृतः। अल्पं चापि प्रदातव्यं शूद्रापुत्राय भारत।।

śūdrāyāṃ brāhmaṇājjāto nityādeyadhanaḥ smṛtaḥ| alpaṃ cāpi pradātavyaṃ śūdrāputrāya bhārata||

Verse 16

दशधा प्रविभक्तस्य धनस्यैव भवेत्क्रमः। सवर्णासु तु जातानां समान्भागान्प्रकल्पयेत्।।

daśadhā pravibhaktasya dhanasyaiva bhavetkramaḥ| savarṇāsu tu jātānāṃ samānbhāgānprakalpayet||

Verse 17

अब्राह्मणं तु मन्यन्ते शूद्रापुत्रमनैपुणात्। त्रिषु वर्णेषु जातो हि ब्राह्मणाद्ब्राह्मणो भवेत्।।

abrāhmaṇaṃ tu manyante śūdrāputramanaipuṇāt| triṣu varṇeṣu jāto hi brāhmaṇādbrāhmaṇo bhavet||

Verse 18

स्मृताश्च वर्णाश्चत्वारः पञ्चमो नाधिगम्यते। हरेच्च दशमं भागं शूद्रापुत्रः पितुर्धनात्।।

smṛtāśca varṇāścatvāraḥ pañcamo nādhigamyate| harecca daśamaṃ bhāgaṃ śūdrāputraḥ piturdhanāt||

Verse 19

तत्तु दत्तं हरेत्पित्रा नादत्तं हर्तुमर्हति। अवश्यं हि धनं देयं शूद्रापुत्राय भारत।।

tattu dattaṃ haretpitrā nādattaṃ hartumarhati| avaśyaṃ hi dhanaṃ deyaṃ śūdrāputrāya bhārata||

Verse 20

आनृशंस्यं परो धर्म इति तस्मै प्रदीयते। यत्रतत्र समुत्पन्नं गुणायैवोपपद्यते।। तेनैव ब्राह्मणीपुत्रेणैव।।

ānṛśaṃsyaṃ paro dharma iti tasmai pradīyate| yatratatra samutpannaṃ guṇāyaivopapadyate|| tenaiva brāhmaṇīputreṇaiva||

Verse 21

यद्यप्येष सुपुत्रः स्यादपुत्रो यदि वा भवेत्। नाधिकं दशमाद्दद्याच्छूद्रापुत्राय भारत।।

yadyapyeṣa suputraḥ syādaputro yadi vā bhavet| nādhikaṃ daśamāddadyācchūdrāputrāya bhārata||

Verse 22

स्मृत एकश्चतुर्भागः कन्याभागस्तु धर्मतः। अभ्रातृका समग्राहा चार्धास्येत्यपरे विदुः।।

smṛta ekaścaturbhāgaḥ kanyābhāgastu dharmataḥ| abhrātṛkā samagrāhā cārdhāsyetyapare viduḥ||

Verse 23

त्रैवार्विकाद्यदा भक्तादधिकं स्याद्द्विजस्य तु। यजेत तेन द्रव्येण न वृथा साधयेद्धनम्।। समुत्पन्नं आनृशंस्यम्।।

traivārvikādyadā bhaktādadhikaṃ syāddvijasya tu| yajeta tena dravyeṇa na vṛthā sādhayeddhanam|| samutpannaṃ ānṛśaṃsyam||

Verse 24

त्रिसहस्रपरो दायः स्त्रियै देयो धनस्य वै। भर्त्रा तच्च धनं दत्तं यथार्हं भोक्तुमर्हति।। वृथा यज्ञादिप्रयोजनंविना न साधयेत्।।

trisahasraparo dāyaḥ striyai deyo dhanasya vai| bhartrā tacca dhanaṃ dattaṃ yathārhaṃ bhoktumarhati|| vṛthā yajñādiprayojanaṃvinā na sādhayet||

Verse 25

स्त्रीणां तु पतिदायाद्यमुपभोगफलं स्मृतम्। नापहारं स्त्रियः कुर्युः पितृवित्तात्कथञ्चन।। स्त्रियोऽधिको दायो न देय इत्यर्थः। तच्चतुर्धा धनं दत्तं नादत्तंभोक्तुमर्हतीति थ.ध. पाठः।।

strīṇāṃ tu patidāyādyamupabhogaphalaṃ smṛtam| nāpahāraṃ striyaḥ kuryuḥ pitṛvittātkathañcana|| striyo'dhiko dāyo na deya ityarthaḥ| taccaturdhā dhanaṃ dattaṃ nādattaṃbhoktumarhatīti tha.dha. pāṭhaḥ||

Verse 26

स्त्रियास्तु यद्भवेद्वित्तं पित्रा दत्तं युधिष्ठिर। ब्राह्मण्यास्तद्धरेत्कन्या यथा पुत्रस्तथाऽस्य सा।।

striyāstu yadbhavedvittaṃ pitrā dattaṃ yudhiṣṭhira| brāhmaṇyāstaddharetkanyā yathā putrastathā'sya sā||

Verse 27

सा हि पुत्रसमा राजन्विहिता कुरुनन्दन। एवमेव समुद्दिष्टो धर्मो वै भरतर्षभ। एवं धर्ममनुस्मृत्य न वृथा साधयेद्धनम्।। कुर्युः पुत्रा इति शेषः। पतिवित्तात्कथं चनेति झ.पाठः। पतिवितात्पत्या दत्ताद्वित्तात्।।

sā hi putrasamā rājanvihitā kurunandana| evameva samuddiṣṭo dharmo vai bharatarṣabha| evaṃ dharmamanusmṛtya na vṛthā sādhayeddhanam|| kuryuḥ putrā iti śeṣaḥ| pativittātkathaṃ caneti jha.pāṭhaḥ| pativitātpatyā dattādvittāt||

Verse 28

युधिष्ठिर उवाच। शूद्रायां ब्राह्मणाज्जातो यद्यदेयधनः स्मृतः। केन प्रतिविशेषेण दशमोऽप्यस्य दीयते।।

yudhiṣṭhira uvāca| śūdrāyāṃ brāhmaṇājjāto yadyadeyadhanaḥ smṛtaḥ| kena prativiśeṣeṇa daśamo'pyasya dīyate||

Verse 29

ब्राह्मण्यां ब्राह्मणाज्जातो ब्राह्मणः स्यान्न संशयः। क्षत्रियायां तथैव स्याद्वैश्यायामपि चैव हि।।

brāhmaṇyāṃ brāhmaṇājjāto brāhmaṇaḥ syānna saṃśayaḥ| kṣatriyāyāṃ tathaiva syādvaiśyāyāmapi caiva hi||

Verse 30

कस्मात्तु विषमं भागं भजेरन्नृपसत्तम। यदा सर्वे त्रयो वर्णास्त्वयोक्ता ब्राह्मणा इति।।

kasmāttu viṣamaṃ bhāgaṃ bhajerannṛpasattama| yadā sarve trayo varṇāstvayoktā brāhmaṇā iti||

Verse 31

भीष्म उवाच। दारा इत्युच्यते लोके नाम्नैकेन परन्तप। प्रोक्तेनि चैव नाम्नाऽयं विशेषः सुमहान्भवेत्।। धर्मो विभागप्रकारः। वृथा अन्यायेन।।

bhīṣma uvāca| dārā ityucyate loke nāmnaikena parantapa| prokteni caiva nāmnā'yaṃ viśeṣaḥ sumahānbhavet|| dharmo vibhāgaprakāraḥ| vṛthā anyāyena||

Verse 32

तिस्रः कृत्वा पुरो भार्याः पश्चाद्विन्देत ब्राह्मणीम्। सा ज्येष्ठा सा च पूज्या स्यात्सा च ताभ्यो गरीयसी

tisraḥ kṛtvā puro bhāryāḥ paścādvindeta brāhmaṇīm| sā jyeṣṭhā sā ca pūjyā syātsā ca tābhyo garīyasī

Verse 33

स्नानं प्रसाधनं भर्तुर्दन्तधावनमुञ्जनम्। हव्यं कव्यं च यच्चान्यद्धर्मयुक्तं गृहे भवेत्।।

snānaṃ prasādhanaṃ bharturdantadhāvanamuñjanam| havyaṃ kavyaṃ ca yaccānyaddharmayuktaṃ gṛhe bhavet||

Verse 34

न तस्यां जातु तिष्ठन्त्यामन्या तत्कर्तुमर्हति। ब्राह्मणीत्वेव कुर्याद्वा ब्राह्मणस्य युधिष्ठिर।।

na tasyāṃ jātu tiṣṭhantyāmanyā tatkartumarhati| brāhmaṇītveva kuryādvā brāhmaṇasya yudhiṣṭhira||

Verse 35

अन्नं पानं च माल्यं च वासांस्याभरणानि च। ब्राह्मण्यैतानि देयानि भर्तुः सा हि गरीयसी।।

annaṃ pānaṃ ca mālyaṃ ca vāsāṃsyābharaṇāni ca| brāhmaṇyaitāni deyāni bhartuḥ sā hi garīyasī||

Verse 36

मनुनाऽभिहितं शास्त्रं यच्चापि कुरुनन्दन। तत्राप्येष महाराज दृष्टो धर्मः सनातनः।।

manunā'bhihitaṃ śāstraṃ yaccāpi kurunandana| tatrāpyeṣa mahārāja dṛṣṭo dharmaḥ sanātanaḥ||

Verse 37

अथ चेदन्यथा कुर्याद्यदि कामाद्युधिष्ठिर। यथा ब्राह्मणचाण्डालः पूर्वदृष्टस्तथैव सः।।

atha cedanyathā kuryādyadi kāmādyudhiṣṭhira| yathā brāhmaṇacāṇḍālaḥ pūrvadṛṣṭastathaiva saḥ||

Verse 38

ब्राह्मण्याः सदृशः पुत्रः क्षत्रियायाश्च यो भवेत्। राजन्विशेषो यस्त्वत्र वर्णयोरुभयोरपि।।

brāhmaṇyāḥ sadṛśaḥ putraḥ kṣatriyāyāśca yo bhavet| rājanviśeṣo yastvatra varṇayorubhayorapi||

Verse 39

न तु जात्या समा लोके ब्राह्मण्याः क्षत्रिया भवेत्। ब्राह्मण्याः प्रथमः पुत्रो भूयान्स्याद्राजसत्तम।।

na tu jātyā samā loke brāhmaṇyāḥ kṣatriyā bhavet| brāhmaṇyāḥ prathamaḥ putro bhūyānsyādrājasattama||

Verse 40

भूयोभूयोपि संहार्यः पितृवित्ताद्युधिष्ठिर। यथा न सदृशी जातु ब्राह्मण्याः क्षत्रिया भवेत्।। आद्रियन्ते त्रिधर्गार्तिमिरिति दारपदप्रवृत्तिनिमित्तमादरः। यतश्च भर्षा आदरस्तासु वर्णक्रमेण यथायोग्यं तारतम्यक्रमेण क्रियत इति तात्पुत्राणां भागवैषम्यं चास्तीत्यभिप्रायः।।

bhūyobhūyopi saṃhāryaḥ pitṛvittādyudhiṣṭhira| yathā na sadṛśī jātu brāhmaṇyāḥ kṣatriyā bhavet|| ādriyante tridhargārtimiriti dārapadapravṛttinimittamādaraḥ| yataśca bharṣā ādarastāsu varṇakrameṇa yathāyogyaṃ tāratamyakrameṇa kriyata iti tātputrāṇāṃ bhāgavaiṣamyaṃ cāstītyabhiprāyaḥ||

Verse 41

क्षत्रियायास्तथा वैश्या न जातु सदृशी भवेत्। श्रीश्च राज्यं च कोशश्च क्षत्रियाणां युधिष्ठिर।।

kṣatriyāyāstathā vaiśyā na jātu sadṛśī bhavet| śrīśca rājyaṃ ca kośaśca kṣatriyāṇāṃ yudhiṣṭhira||

Verse 42

विहितं दृश्यते राजन्सागरान्तां च मेदिनीम्। क्षत्रियो हि स्वधर्मेण श्रियं प्राप्नोति भूयसीम्। राजा दण्डधरो राजन्रक्षा नान्यत्र क्षत्रियात्।।

vihitaṃ dṛśyate rājansāgarāntāṃ ca medinīm| kṣatriyo hi svadharmeṇa śriyaṃ prāpnoti bhūyasīm| rājā daṇḍadharo rājanrakṣā nānyatra kṣatriyāt||

Verse 43

ब्राह्मणा हि महाभाग देवानामपि देवताः। तेषु राजा प्रवर्तेत पूजया विधिपूर्वकम्।।

brāhmaṇā hi mahābhāga devānāmapi devatāḥ| teṣu rājā pravarteta pūjayā vidhipūrvakam||

Verse 44

प्रणीतमृषिभिर्ज्ञात्वा धर्मं शाश्वतमव्ययम्। लुप्यमानं स्वधर्मेण क्षत्रियो रक्षति प्रजाः।।

praṇītamṛṣibhirjñātvā dharmaṃ śāśvatamavyayam| lupyamānaṃ svadharmeṇa kṣatriyo rakṣati prajāḥ||

Verse 45

दस्युभिर्ह्रियमाणं च धनं दारांश्च सर्वशः। सर्वेषामेव वर्णानां त्राता भवति पार्थिवः।।

dasyubhirhriyamāṇaṃ ca dhanaṃ dārāṃśca sarvaśaḥ| sarveṣāmeva varṇānāṃ trātā bhavati pārthivaḥ||

Verse 46

भूयान्स्यात्क्षत्रियापुत्रो वैश्यापुत्रान्न संशयः। भूयस्तेनापि हर्तव्यं पितृवित्ताद्युधिष्ठिर।।

bhūyānsyātkṣatriyāputro vaiśyāputrānna saṃśayaḥ| bhūyastenāpi hartavyaṃ pitṛvittādyudhiṣṭhira||

Verse 47

युधिष्ठिर उवाच। उक्तं ते विधिवद्राजन्ब्राह्मणस्य पितामह। इतरेषां तु वर्णानां कथं वै नियमो भवेत्।। भूयोभूयोपि अधिकमधिकम्।।

yudhiṣṭhira uvāca| uktaṃ te vidhivadrājanbrāhmaṇasya pitāmaha| itareṣāṃ tu varṇānāṃ kathaṃ vai niyamo bhavet|| bhūyobhūyopi adhikamadhikam||

Verse 48

भीष्म उवाच। क्षत्रियस्यापि भार्ये द्वे विहिते कुरुनन्दन। तृतीया च भवेच्छूद्रा न तु दृष्टा न तु स्मूता।।

bhīṣma uvāca| kṣatriyasyāpi bhārye dve vihite kurunandana| tṛtīyā ca bhavecchūdrā na tu dṛṣṭā na tu smūtā||

Verse 49

एष एव क्रमो हि स्यात्क्षत्रियाणां युधिष्ठिर। अष्टधा तु भवेत्कार्यं क्षत्रियस्वं जनाधिप।।

eṣa eva kramo hi syātkṣatriyāṇāṃ yudhiṣṭhira| aṣṭadhā tu bhavetkāryaṃ kṣatriyasvaṃ janādhipa||

Verse 50

क्षत्रियाया हरेत्पुत्रश्चतुरोंशान्पितुर्धनात्। युद्धावहारिकं यच्च पितुः स्वात्स हरेत्तु तत्।। उक्तं दायविभागादि।।

kṣatriyāyā haretputraścaturoṃśānpiturdhanāt| yuddhāvahārikaṃ yacca pituḥ svātsa harettu tat|| uktaṃ dāyavibhāgādi||

Verse 51

वैश्यापुत्रस्तु भागांस्त्रीञ्शूद्रापुत्रस्तथाष्टमम्। एकैव हि भवेद्भार्या वैश्यस्य कुरुनन्दन।

vaiśyāputrastu bhāgāṃstrīñśūdrāputrastathāṣṭamam| ekaiva hi bhavedbhāryā vaiśyasya kurunandana|

Verse 52

द्वितीया तु भवेच्छूद्रा न तु दृष्टा न तु स्मृता।। वैश्यस्य वर्तमानस्य वैश्यायां भरतर्षभ।

dvitīyā tu bhavecchūdrā na tu dṛṣṭā na tu smṛtā|| vaiśyasya vartamānasya vaiśyāyāṃ bharatarṣabha|

Verse 53

शूद्रायां चापि कौन्तेय तयोर्विनियमः स्मृतः।। पञ्चधा तु भवेत्कार्यं वैश्यस्वं भरतर्षभ। युद्धेऽवहियते तद्रथगजायुधकवचादिकं युद्धावहारिकम्।।

śūdrāyāṃ cāpi kaunteya tayorviniyamaḥ smṛtaḥ|| pañcadhā tu bhavetkāryaṃ vaiśyasvaṃ bharatarṣabha| yuddhe'vahiyate tadrathagajāyudhakavacādikaṃ yuddhāvahārikam||

Verse 54

तयोरपत्ये वक्ष्यामि विभागं च जनाधिप।। वैश्यापुत्रेण हर्तव्याश्चत्वारोंशाः पितुर्धनात्।

tayorapatye vakṣyāmi vibhāgaṃ ca janādhipa|| vaiśyāputreṇa hartavyāścatvāroṃśāḥ piturdhanāt|

Verse 55

पञ्चमस्तु स्मृतोः भागः शूद्रापुत्राय भारत।। सोपि दत्तं हरेत्पित्रा नादत्तं हर्तुमर्हति।

pañcamastu smṛtoḥ bhāgaḥ śūdrāputrāya bhārata|| sopi dattaṃ haretpitrā nādattaṃ hartumarhati|

Verse 56

त्रिमिर्वर्णैः सदा जातः शूद्रो देयधनो भवेत्।।

trimirvarṇaiḥ sadā jātaḥ śūdro deyadhano bhavet||

Verse 57

शूद्रस्य स्यात्सवर्णैव भार्या नान्या कथञ्चन। समभागाश्च पुत्राः स्युर्यदि पुत्रशतं भवेत्।।

śūdrasya syātsavarṇaiva bhāryā nānyā kathañcana| samabhāgāśca putrāḥ syuryadi putraśataṃ bhavet||

Verse 58

जातानां समवर्णायाः पुत्राणामविशेषतः। सर्वेषामेव वर्णानां समभागो धनात्स्मृतः।।

jātānāṃ samavarṇāyāḥ putrāṇāmaviśeṣataḥ| sarveṣāmeva varṇānāṃ samabhāgo dhanātsmṛtaḥ||

Verse 59

ज्येष्ठस्य भागो ज्येष्ठः स्यादेकांशो यः प्रधानतः। एष दायविधिः पार्थ पूर्वमुक्तः स्वयंभुवा।।

jyeṣṭhasya bhāgo jyeṣṭhaḥ syādekāṃśo yaḥ pradhānataḥ| eṣa dāyavidhiḥ pārtha pūrvamuktaḥ svayaṃbhuvā||

Verse 60

समवर्णासु जातानां विशेषोऽस्त्यपरो नृप। विवाहवैशिष्ट्यकृतः पूर्वपूर्वो विशिष्यते।।

samavarṇāsu jātānāṃ viśeṣo'styaparo nṛpa| vivāhavaiśiṣṭyakṛtaḥ pūrvapūrvo viśiṣyate||

Verse 61

हरेज्ज्येष्ठः प्रधानांशमेकभार्यासुतेष्वपि। मध्यमो मध्यमं चैव कनीयांस्तु कनीयसम्।।

harejjyeṣṭhaḥ pradhānāṃśamekabhāryāsuteṣvapi| madhyamo madhyamaṃ caiva kanīyāṃstu kanīyasam||

Verse 62

एवं जातिषु सर्वासु सवर्णः श्रेष्ठतां गतः। महर्षिरपि चैतद्वै मारीचः काश्यपोऽब्रवीत्।।

evaṃ jātiṣu sarvāsu savarṇaḥ śreṣṭhatāṃ gataḥ| maharṣirapi caitadvai mārīcaḥ kāśyapo'bravīt||