Adhyaya 81

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरम्प्रति स्त्रीणां प्रशंसनम्।। 1 ।। भीष्म उवाच। प्राचेतसस्य वचनं कीर्तयन्ति पुराविदः। यस्याः किञ्चिन्नाददते ज्ञातयो न स विक्रयः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि एकाशीतितमोऽध्यायः।। 81 ।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiramprati strīṇāṃ praśaṃsanam|| 1 || bhīṣma uvāca| prācetasasya vacanaṃ kīrtayanti purāvidaḥ| yasyāḥ kiñcinnādadate jñātayo na sa vikrayaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi ekāśītitamo'dhyāyaḥ|| 81 ||

Verse 2

अर्हणं तत्कुमारीणामानृशंस्यं व्रतं च तत्। सर्वं च प्रतिदेयं स्यात्कन्यायै तदशेषतः।।

arhaṇaṃ tatkumārīṇāmānṛśaṃsyaṃ vrataṃ ca tat| sarvaṃ ca pratideyaṃ syātkanyāyai tadaśeṣataḥ||

Verse 3

पितृभिर्भ्रातृभिश्चापि श्वशुरैरथ देवरैः। पूज्या लालयितव्याश्च बहुकल्याणमीप्सुभिः।।

pitṛbhirbhrātṛbhiścāpi śvaśurairatha devaraiḥ| pūjyā lālayitavyāśca bahukalyāṇamīpsubhiḥ||

Verse 4

यदि वै स्त्री न रोचेत पुमांसं न प्रमोदयेत्। अप्रमोदात्पुनः पुंसः प्रजनो न प्रवर्धते।। प्राचेतसस्य दक्षस्य। ज्ञातयः कन्यापक्षीयाः। स्वयं नाददतेऽथ च कन्यालङ्कारर्थमिच्छन्ति स विक्रयो न भवतीत्यर्थ।।

yadi vai strī na roceta pumāṃsaṃ na pramodayet| apramodātpunaḥ puṃsaḥ prajano na pravardhate|| prācetasasya dakṣasya| jñātayaḥ kanyāpakṣīyāḥ| svayaṃ nādadate'tha ca kanyālaṅkārarthamicchanti sa vikrayo na bhavatītyartha||

Verse 5

पूज्या लालयितव्याश्च स्त्रियो नित्यं जनाधिप। स्त्रियो यत्र च पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः।।

pūjyā lālayitavyāśca striyo nityaṃ janādhipa| striyo yatra ca pūjyante ramante tatra devatāḥ||

Verse 6

अपूजिताश्च यत्रैताः सर्वास्तत्राफलाः क्रियाः। तदा चैतत्कुलं नास्ति यदा शोचन्ति जामयः।।

apūjitāśca yatraitāḥ sarvāstatrāphalāḥ kriyāḥ| tadā caitatkulaṃ nāsti yadā śocanti jāmayaḥ||

Verse 7

जामीशप्तानि गेहानि निकृत्तानीव कृत्यया। नैव भान्ति न वर्धन्ते श्रिया हीनानि पार्थिव।।

jāmīśaptāni gehāni nikṛttānīva kṛtyayā| naiva bhānti na vardhante śriyā hīnāni pārthiva||

Verse 8

स्त्रियः पुंसां परिददौ मनुर्जिगमिषुर्दिवम्। अबलाः स्वल्पकौपीनाः सुहृद सत्यजिष्णवः।। न रोचेत न कामयेत। न प्रमोदयेत्कामुकं न कुर्यात्। प्रजनः सन्ततिः।।

striyaḥ puṃsāṃ paridadau manurjigamiṣurdivam| abalāḥ svalpakaupīnāḥ suhṛda satyajiṣṇavaḥ|| na roceta na kāmayeta| na pramodayetkāmukaṃ na kuryāt| prajanaḥ santatiḥ||

Verse 9

ईर्षवो मानकामाश्च चण्डाश्च सुहृदोऽबुधाः। स्त्रियस्तु मानमर्हन्ति ता मानयत मानवाः।। स्वल्प ईषदायासेन अपनेयः कौपीनो गुह्याच्छादनपटो यासाम्। सद्योहार्या इत्यर्थः। सुहृदः सौहार्दयुक्ताः।।

īrṣavo mānakāmāśca caṇḍāśca suhṛdo'budhāḥ| striyastu mānamarhanti tā mānayata mānavāḥ|| svalpa īṣadāyāsena apaneyaḥ kaupīno guhyācchādanapaṭo yāsām| sadyohāryā ityarthaḥ| suhṛdaḥ sauhārdayuktāḥ||

Verse 10

स्त्रीप्रत्ययो हि वै धर्मो रतिभोगाश्च केवलाः। परिचर्या नमस्कारास्तदायत्ता भवन्तु वः।। बुध्यन्त इत्यबुधाः।।

strīpratyayo hi vai dharmo ratibhogāśca kevalāḥ| paricaryā namaskārāstadāyattā bhavantu vaḥ|| budhyanta ityabudhāḥ||

Verse 11

उत्पादनमपत्यस्य जातस्य परिपालनम्। प्रीत्यर्थं लोकयात्रायाः पश्यत स्त्रीनिबन्धनम्।।

utpādanamapatyasya jātasya paripālanam| prītyarthaṃ lokayātrāyāḥ paśyata strīnibandhanam||

Verse 12

सम्मान्यमानाश्चैता हि सर्वकार्याष्यवाप्स्यथ। विदेहराजदुहिता चात्र श्लोकमगायत।। स्त्रीप्रत्ययः स्त्रीहेतुकः।।

sammānyamānāścaitā hi sarvakāryāṣyavāpsyatha| videharājaduhitā cātra ślokamagāyata|| strīpratyayaḥ strīhetukaḥ||

Verse 13

नास्ति यज्ञः स्त्रियाः कश्चिन्न श्राद्धं नोप्रवासकम्। धर्मः स्वभर्तृशुश्रूषा तया स्वर्गं जयन्त्युत।।

nāsti yajñaḥ striyāḥ kaścinna śrāddhaṃ nopravāsakam| dharmaḥ svabhartṛśuśrūṣā tayā svargaṃ jayantyuta||

Verse 14

पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने। पुत्राश्च स्थाविरे भावे न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति।।

pitā rakṣati kaumāre bhartā rakṣati yauvane| putrāśca sthāvire bhāve na strī svātantryamarhati||

Verse 15

श्रिय एताः स्त्रियो नाम सत्कार्या भूतिमिच्छता। लालिताऽनुगृहीता च श्रीः स्त्री भवति भारतः।।

śriya etāḥ striyo nāma satkāryā bhūtimicchatā| lālitā'nugṛhītā ca śrīḥ strī bhavati bhārataḥ||