Adhyaya 70

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरम्प्रति ब्राह्मणमाहात्म्यकथनम्।। 1 ।। भीष्म उवाच। जन्मनैव महाभागो ब्राह्मणो नाम जायते। नमस्यः सर्वभूतानामतिथिः प्रश्रिताग्रभुक्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि सप्ततितमोऽध्यायः।। 70 ।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiramprati brāhmaṇamāhātmyakathanam|| 1 || bhīṣma uvāca| janmanaiva mahābhāgo brāhmaṇo nāma jāyate| namasyaḥ sarvabhūtānāmatithiḥ praśritāgrabhuk|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi saptatitamo'dhyāyaḥ|| 70 ||

Verse 2

सर्वेषां सुहृदस्तात ब्राह्मणाः सुमनोमुकाः। सर्वानेते हनिष्यन्ति ब्राह्मणा जातमन्यवः। गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिरनुध्यायन्ति पूजिताः।। जन्मनैव संस्काराद्यभावेऽपि ब्राह्मणो नमस्य एव। प्रश्रितं पक्वमन्नं तत्स्वाग्रे भोक्तुमर्हः प्रश्रिताग्रभुक्।।

sarveṣāṃ suhṛdastāta brāhmaṇāḥ sumanomukāḥ| sarvānete haniṣyanti brāhmaṇā jātamanyavaḥ| gīrbhirmaṅgalayuktābhiranudhyāyanti pūjitāḥ|| janmanaiva saṃskārādyabhāve'pi brāhmaṇo namasya eva| praśritaṃ pakvamannaṃ tatsvāgre bhoktumarhaḥ praśritāgrabhuk||

Verse 3

सर्वान्नो द्विषतस्तात ब्राह्मणा जातमन्यवः। गीर्भिर्दारुणयुक्ताभिर्हन्युश्चैते ह्यपूजिताः।। सुमनसां देवानां मुखमिव भूताः सुमनोमुखाः।।

sarvānno dviṣatastāta brāhmaṇā jātamanyavaḥ| gīrbhirdāruṇayuktābhirhanyuścaite hyapūjitāḥ|| sumanasāṃ devānāṃ mukhamiva bhūtāḥ sumanomukhāḥ||

Verse 4

अत्र गाथाः पुरा गीताः कीर्तयन्ति पुराविदः। सृष्ट्वा द्विजातीन्धाता हि यथापूर्वं समादधत्।। नोऽस्माकं द्विषतः शत्रून्। तैरपूजिता ब्राह्मणा हन्युरिति सम्बन्धः।।

atra gāthāḥ purā gītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ| sṛṣṭvā dvijātīndhātā hi yathāpūrvaṃ samādadhat|| no'smākaṃ dviṣataḥ śatrūn| tairapūjitā brāhmaṇā hanyuriti sambandhaḥ||

Verse 5

न वोऽन्यदिह कर्तव्यं किञ्चिदूर्ध्वायनं विधि। गुप्तो गोपायते ब्रह्मा श्रेयो वस्तेन शोभनम्।। समादधत् समाधिं नियमं कृतवान्।।

na vo'nyadiha kartavyaṃ kiñcidūrdhvāyanaṃ vidhi| gupto gopāyate brahmā śreyo vastena śobhanam|| samādadhat samādhiṃ niyamaṃ kṛtavān||

Verse 6

स्वमेव कुर्वतां कर्म श्रीर्वो ब्राह्मी भविष्यति। प्रमाणं सर्वभूतानां प्रग्रहाश्च भविष्यथ।। ब्रह्मा ब्राह्मणः। वः शोभनं श्रेयस्तेनैव।।

svameva kurvatāṃ karma śrīrvo brāhmī bhaviṣyati| pramāṇaṃ sarvabhūtānāṃ pragrahāśca bhaviṣyatha|| brahmā brāhmaṇaḥ| vaḥ śobhanaṃ śreyastenaiva||

Verse 7

न शौद्रं कर्म कर्तव्यं ब्राह्मणेन विपश्चिता। शौद्रं हि कुर्वतः कर्म ब्राह्मी श्रीरुपरुध्यते।। प्रग्रहाः दमनक्षभा रज्ज्व इव।।

na śaudraṃ karma kartavyaṃ brāhmaṇena vipaścitā| śaudraṃ hi kurvataḥ karma brāhmī śrīruparudhyate|| pragrahāḥ damanakṣabhā rajjva iva||

Verse 8

श्रीश्च बुद्धिश्च तेजश्च विभूतिश्च प्रतापिनी। स्वाध्यायेनैव महात्म्यं विपुलं प्रतिपत्स्यथ।। शौद्रं कर्म सेवा।।

śrīśca buddhiśca tejaśca vibhūtiśca pratāpinī| svādhyāyenaiva mahātmyaṃ vipulaṃ pratipatsyatha|| śaudraṃ karma sevā||

Verse 9

हुत्वा चाहवनीयस्थं महाभाग्ये प्रतिष्ठिताः। अग्रभोज्याः प्रसूतीनां श्रिया ब्राह्मयाऽनुकल्पिताः श्रीश्चेत्यादेः श्रियमित्यादिरर्थः।।

hutvā cāhavanīyasthaṃ mahābhāgye pratiṣṭhitāḥ| agrabhojyāḥ prasūtīnāṃ śriyā brāhmayā'nukalpitāḥ śrīścetyādeḥ śriyamityādirarthaḥ||

Verse 10

श्रद्धया परया युक्ता ह्यनभिद्रोहलब्धया। दमस्वाध्यायनिरताः सर्वान्कामानवाप्स्यथ।।

śraddhayā parayā yuktā hyanabhidrohalabdhayā| damasvādhyāyaniratāḥ sarvānkāmānavāpsyatha||

Verse 11

यच्चैव मानुषे लोके यच्च देवेषु किञ्चन। सर्वं वस्तपसा साध्यं ज्ञानेन नियमेन च।।

yaccaiva mānuṣe loke yacca deveṣu kiñcana| sarvaṃ vastapasā sādhyaṃ jñānena niyamena ca||

Verse 12

युष्मत्संमाननां प्रीतिं पावनैः क्षत्रिया भृशम्। अमुत्रेह समायान्ति वैश्यशूद्राधिकास्तथा।।

yuṣmatsaṃmānanāṃ prītiṃ pāvanaiḥ kṣatriyā bhṛśam| amutreha samāyānti vaiśyaśūdrādhikāstathā||

Verse 13

अरक्षिताश्च युष्माभिर्विरुद्धा यान्ति विप्रवम्। युष्मत्तेजोधृता लोकास्तद्रक्ष्यथ जगत्त्रयम्।।

arakṣitāśca yuṣmābhirviruddhā yānti vipravam| yuṣmattejodhṛtā lokāstadrakṣyatha jagattrayam||

Verse 14

इत्येवं ब्रह्मगीतास्ते समाख्याता मयाऽनघ। विप्रानुकम्पार्थमिदं तेन प्रोक्तं हि धीमता।।

ityevaṃ brahmagītāste samākhyātā mayā'nagha| viprānukampārthamidaṃ tena proktaṃ hi dhīmatā||

Verse 15

भूयस्तेषां बलं मन्ये यथा राज्ञस्तपस्विनः। दुरासदाश्च चण्डाश्च तपसा क्षिप्रकारिणः।। आहृवनीयस्थं देवतागणं प्रसूतीनां शिशुभ्योऽप्यग्रे भोज्यं येषां ते। ब्राह्म्या श्रिया विद्ययाऽनुकल्पिताः पात्रीभूताः।।

bhūyasteṣāṃ balaṃ manye yathā rājñastapasvinaḥ| durāsadāśca caṇḍāśca tapasā kṣiprakāriṇaḥ|| āhṛvanīyasthaṃ devatāgaṇaṃ prasūtīnāṃ śiśubhyo'pyagre bhojyaṃ yeṣāṃ te| brāhmyā śriyā vidyayā'nukalpitāḥ pātrībhūtāḥ||

Verse 16

सन्त्येषां सिम्हसत्वाश्च व्याघ्रसत्वास्तथाऽपरे। वराहमृगसत्वाश्च गजसत्वास्तथाऽपरे।।

santyeṣāṃ simhasatvāśca vyāghrasatvāstathā'pare| varāhamṛgasatvāśca gajasatvāstathā'pare||

Verse 17

सर्पस्पर्शसमाः केचित्तथाऽन्ये मकरस्पृशः। विभाष्य घातिनः केचित्तथा चक्षुर्हणोऽपरे।। चण्डत्वादिदोषवन्तोपि पूज्या एवेत्यर्थः।।

sarpasparśasamāḥ kecittathā'nye makaraspṛśaḥ| vibhāṣya ghātinaḥ kecittathā cakṣurhaṇo'pare|| caṇḍatvādidoṣavantopi pūjyā evetyarthaḥ||

Verse 18

सन्ति चाशीविषसमाः सन्ति मन्दास्तथाऽपरे। विविधानीह वृत्तानि ब्राह्मणानां युधिष्ठिर।।

santi cāśīviṣasamāḥ santi mandāstathā'pare| vividhānīha vṛttāni brāhmaṇānāṃ yudhiṣṭhira||

Verse 19

मेकला द्राविडा लाटाः पौण्ड्राः कान्वशिरास्तथा। शौण्डिका दरदा दार्वाश्चोराः शबरबर्बराः।।

mekalā drāviḍā lāṭāḥ pauṇḍrāḥ kānvaśirāstathā| śauṇḍikā daradā dārvāścorāḥ śabarabarbarāḥ||

Verse 20

किराता यवनाश्चैव तास्ताः क्षत्रियजातयः। वृषत्वमनुप्राप्ता ब्राह्मणानामदर्शनात्।। कार्पासमृदवः केचिदिति थ. पाठः।।

kirātā yavanāścaiva tāstāḥ kṣatriyajātayaḥ| vṛṣatvamanuprāptā brāhmaṇānāmadarśanāt|| kārpāsamṛdavaḥ keciditi tha. pāṭhaḥ||

Verse 21

ब्राह्मणानां परिभवादसुराः सलिलेशयाः। ब्राह्मणानां प्रसादाच्च देवाः स्वर्गनिवासिनः।।

brāhmaṇānāṃ paribhavādasurāḥ salileśayāḥ| brāhmaṇānāṃ prasādācca devāḥ svarganivāsinaḥ||

Verse 22

अशक्यं स्प्रष्टुमाकाशमचाल्यो हिमवान्गिरिः। अवार्या सेतुना गङ्गा दुर्जया ब्राह्ममा भुवि।।

aśakyaṃ spraṣṭumākāśamacālyo himavāngiriḥ| avāryā setunā gaṅgā durjayā brāhmamā bhuvi||

Verse 23

न ब्राह्मणविरोधेन शक्या शास्तुं वसुन्धरा। ब्राह्मणा हि महात्मानो देवानामपि देवताः।।

na brāhmaṇavirodhena śakyā śāstuṃ vasundharā| brāhmaṇā hi mahātmāno devānāmapi devatāḥ||

Verse 24

तान्पूजयस्व सततं दानेन परिचर्यया। यदीच्छसि महीं भोक्तमिमां सागरमेखलाम्।।

tānpūjayasva satataṃ dānena paricaryayā| yadīcchasi mahīṃ bhoktamimāṃ sāgaramekhalām||

Verse 25

प्रतिग्रहेण तेजो हि विप्राणा शाम्यतेऽनघ। प्रतिग्रहं ये नेच्छेयुस्तेऽपि रक्ष्यास्त्वया नृप।।

pratigraheṇa tejo hi viprāṇā śāmyate'nagha| pratigrahaṃ ye neccheyuste'pi rakṣyāstvayā nṛpa||