Adhyaya 63

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरम्प्रति हिंसाभावेपि ब्रह्महत्याप्राप्तिप्रतिपादकव्यासवचनानुवादः।। 1 ।। युधिष्ठिर उवाच। इदं मे तत्त्वतो राजन्वक्तुमर्हसि भारत। अहिंसयित्वाऽपि कथं ब्रह्महत्या विधीयते।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiramprati hiṃsābhāvepi brahmahatyāprāptipratipādakavyāsavacanānuvādaḥ|| 1 || yudhiṣṭhira uvāca| idaṃ me tattvato rājanvaktumarhasi bhārata| ahiṃsayitvā'pi kathaṃ brahmahatyā vidhīyate||

Verse 2

भीष्म उवाच। व्यासमामन्त्र्य राजेन्द्र पुरा यत्पृष्टवानहम्। तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि तदिहैकमनाः शृणु।।

bhīṣma uvāca| vyāsamāmantrya rājendra purā yatpṛṣṭavānaham| tatte'haṃ sampravakṣyāmi tadihaikamanāḥ śṛṇu||

Verse 3

चतुर्थस्त्वं वसिष्ठस्य तत्त्वमाख्याहि मे मुने। अहिंसयित्वा केनेह ब्रह्महत्या विधीयते।।

caturthastvaṃ vasiṣṭhasya tattvamākhyāhi me mune| ahiṃsayitvā keneha brahmahatyā vidhīyate||

Verse 4

इति पृष्टो मया राजन्पराशरशरीरजः। अब्रवीन्निपुणो धर्मे निःसंशयमनुत्तमम्।।

iti pṛṣṭo mayā rājanparāśaraśarīrajaḥ| abravīnnipuṇo dharme niḥsaṃśayamanuttamam||

Verse 5

ब्राह्मणं स्वयमाहूय भिक्षार्थे कृशवृत्तिनम्। ब्रूयान्नास्तीति यः पश्चात्तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम्।।

brāhmaṇaṃ svayamāhūya bhikṣārthe kṛśavṛttinam| brūyānnāstīti yaḥ paścāttaṃ vidyādbrahmaghātinam||

Verse 6

मध्यस्थस्येह विप्रस्य योऽनूचानस्य भारत। वृत्तिं हरति दुर्बुद्धिस्तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम्।।

madhyasthasyeha viprasya yo'nūcānasya bhārata| vṛttiṃ harati durbuddhistaṃ vidyādbrahmaghātinam||

Verse 7

गोकुलस्य तृषार्तस्य जलार्थमभिधावतः। उत्पादयति यो विघ्नं तं विद्या** ह्मघातिनम्।।

gokulasya tṛṣārtasya jalārthamabhidhāvataḥ| utpādayati yo vighnaṃ taṃ vidyā** hmaghātinam||

Verse 8

यः प्रवृत्तां श्रुतिं सम्यकू शास्त्र वा मुनिभिः कृतम्। दूषयत्यनभिज्ञाय तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम्।।

yaḥ pravṛttāṃ śrutiṃ samyakū śāstra vā munibhiḥ kṛtam| dūṣayatyanabhijñāya taṃ vidyādbrahmaghātinam||

Verse 9

आत्मजां रूपसम्पन्नां महतीं सदृशे वरे। न प्रयच्छति यः कन्यां तं विद्याद्ब्रह्मधातिनम्।।

ātmajāṃ rūpasampannāṃ mahatīṃ sadṛśe vare| na prayacchati yaḥ kanyāṃ taṃ vidyādbrahmadhātinam||

Verse 10

अधर्मनिरतो मूढो मिथ्या यो वै द्विजातिषु। दद्यान्मर्मातिगं शोकं तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम्।।

adharmanirato mūḍho mithyā yo vai dvijātiṣu| dadyānmarmātigaṃ śokaṃ taṃ vidyādbrahmaghātinam||

Verse 11

चक्षुषा विप्रहीणस्य पङ्गुलस्य जडस्य वा। हरेत यो वै सर्वस्वं तं विद्या *** घातिनम्।।

cakṣuṣā viprahīṇasya paṅgulasya jaḍasya vā| hareta yo vai sarvasvaṃ taṃ vidyā *** ghātinam||

Verse 12

आश्रमे वा वने वाऽपि ग्रामे वा यदि वा पुरे। अग्निं समुत्सृजेन्मोहात्तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम्।।

āśrame vā vane vā'pi grāme vā yadi vā pure| agniṃ samutsṛjenmohāttaṃ vidyādbrahmaghātinam||