Adhyaya 57

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरम्प्रति सतीनामसतनां गुणदोषप्रतिपादकनारदमार्कण्डेयसंवादानुवादः।। 1 ।। मार्कण्डेय उवाच। श्रुता भार्याश्च पुत्राश्च विस्तरेण महामुने। आश्रमस्थाः कथं नार्यो न दुष्यन्तीति ब्रूहि भो।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiramprati satīnāmasatanāṃ guṇadoṣapratipādakanāradamārkaṇḍeyasaṃvādānuvādaḥ|| 1 || mārkaṇḍeya uvāca| śrutā bhāryāśca putrāśca vistareṇa mahāmune| āśramasthāḥ kathaṃ nāryo na duṣyantīti brūhi bho||

Verse 2

नारद उवाच। आश्रमस्थासु नारीषु बान्धवत्वं प्रणश्यति। नष्टवंश्या भवन्त्येता बन्धूनामथ भर्तृणाम्।।

nārada uvāca| āśramasthāsu nārīṣu bāndhavatvaṃ praṇaśyati| naṣṭavaṃśyā bhavantyetā bandhūnāmatha bhartṛṇām||

Verse 3

परदारा मुक्तदोषास्ता नार्योऽऽश्रमसंस्थिताः। स्वयमीशाः स्वदेहानां काम्यास्तद्गतमानसाः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि सप्तपञ्चाशोऽध्यायः।। 57 ।।

paradārā muktadoṣāstā nāryo''śramasaṃsthitāḥ| svayamīśāḥ svadehānāṃ kāmyāstadgatamānasāḥ|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi saptapañcāśo'dhyāyaḥ|| 57 ||

Verse 4

एवं नार्यो न दुष्यन्ति नराणां तत्प्रसूतिषु। धर्मपत्न्यो भवन्त्येताः सपुत्रा हव्यकव्यदाः।।

evaṃ nāryo na duṣyanti narāṇāṃ tatprasūtiṣu| dharmapatnyo bhavantyetāḥ saputrā havyakavyadāḥ||

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच। परस्य भार्या या पूर्वं मृते भर्तरि या पुनः। अन्यं भजति भर्तारं ससुता असुता कथम्।।

mārkaṇḍeya uvāca| parasya bhāryā yā pūrvaṃ mṛte bhartari yā punaḥ| anyaṃ bhajati bhartāraṃ sasutā asutā katham||

Verse 6

नारद उवाच। असुता वा प्रसूता वा गृहस्थानां परस्त्रियः। परामृष्टेति ता वर्ज्या धर्माचारेषु दूषिताः।।

nārada uvāca| asutā vā prasūtā vā gṛhasthānāṃ parastriyaḥ| parāmṛṣṭeti tā varjyā dharmācāreṣu dūṣitāḥ||

Verse 7

न चासां हव्यकव्यानि प्रतिगृह्णन्ति देवताः। यस्तासु जनयेत्पुत्रान्न तैः पुत्रमवाप्नुयात्।।

na cāsāṃ havyakavyāni pratigṛhṇanti devatāḥ| yastāsu janayetputrānna taiḥ putramavāpnuyāt||

Verse 8

मार्कण्डेय उवाच। परक्षेत्रेषु यो बीजं चापलाद्विसृजेन्नरः। कथं पुत्रफलं तस्य भवेत्तदृषिसत्तम।।

mārkaṇḍeya uvāca| parakṣetreṣu yo bījaṃ cāpalādvisṛjennaraḥ| kathaṃ putraphalaṃ tasya bhavettadṛṣisattama||

Verse 9

नारद उवाच। अस्वामिके परक्षेत्रे यो नरो बीजमुत्सृजेत्। स्वयंवृतोऽऽश्रमस्थायां तद्बीजं न विनश्यति।।

nārada uvāca| asvāmike parakṣetre yo naro bījamutsṛjet| svayaṃvṛto''śramasthāyāṃ tadbījaṃ na vinaśyati||

Verse 10

परक्षेत्रेषु यो बीजं नरो दर्पात्समुत्सृजेत्। क्षेत्रिकस्यैव तद्बीजं न बीजी लभते फलम्।।

parakṣetreṣu yo bījaṃ naro darpātsamutsṛjet| kṣetrikasyaiva tadbījaṃ na bījī labhate phalam||

Verse 11

नातः परमधर्म्यं चाप्ययशस्यं तथोत्तरम्। गर्भादीनां च बहुभिस्ताश्च त्याज्याः समेष्वपि।।

nātaḥ paramadharmyaṃ cāpyayaśasyaṃ tathottaram| garbhādīnāṃ ca bahubhistāśca tyājyāḥ sameṣvapi||

Verse 12

मार्कण्डेय उवाच। अथ ये परदारेषु पुत्रा जायन्ति नारद। कस्य ते बन्धुदायादा भवन्ति परमद्युते।।

mārkaṇḍeya uvāca| atha ye paradāreṣu putrā jāyanti nārada| kasya te bandhudāyādā bhavanti paramadyute||

Verse 13

नारद उवाच। परदारेषु जायेते द्वौ पुत्रौ कुण्डगोलकौ। जीवत्यथ पतौ कुण्डो मृते भर्तरि गोलकः।।

nārada uvāca| paradāreṣu jāyete dvau putrau kuṇḍagolakau| jīvatyatha patau kuṇḍo mṛte bhartari golakaḥ||

Verse 14

ते च जाताः परक्षेत्रे देहिनां प्रेत्य चेह च। दत्तानि हव्यकव्यानि नाशयन्त्यथ दातृणाम्।।

te ca jātāḥ parakṣetre dehināṃ pretya ceha ca| dattāni havyakavyāni nāśayantyatha dātṛṇām||

Verse 15

पितुहि नरकायैते गोलकस्तु विशेषतः। चण्डालतुल्यौ तज्जौ हि परत्रेह च नश्यतः।।

pituhi narakāyaite golakastu viśeṣataḥ| caṇḍālatulyau tajjau hi paratreha ca naśyataḥ||

Verse 16

मार्कण्डेय उवाच। कस्य ते गर्हिताः पुत्राः पितॄणां हव्यकव्यदाः। यस्य क्षेत्रे प्रसूयन्ते यो वा ताञ्जनयेत्सुतान्।।

mārkaṇḍeya uvāca| kasya te garhitāḥ putrāḥ pitṝṇāṃ havyakavyadāḥ| yasya kṣetre prasūyante yo vā tāñjanayetsutān||

Verse 17

नारद उवाच। क्षेत्रिकश्चैव बीजी च द्वावेतौ निरयं गतौ। न रक्षति च यो दारान्परदाराश्च गच्छति।।

nārada uvāca| kṣetrikaścaiva bījī ca dvāvetau nirayaṃ gatau| na rakṣati ca yo dārānparadārāśca gacchati||

Verse 18

गर्हितास्ते नरा नित्यं धर्माचारबहिष्कृताः। कुण्डो भोक्ता च भोगी च कुत्सिताः पितृदैवतैः।।

garhitāste narā nityaṃ dharmācārabahiṣkṛtāḥ| kuṇḍo bhoktā ca bhogī ca kutsitāḥ pitṛdaivataiḥ||

Verse 19

मार्कण्डेय उवाच। तथैते गर्हिताः पुत्रा हव्यकव्यानि नारद। कस्य नित्यं प्रयच्छन्ति धर्मो वा तेषु किं फलं।।

mārkaṇḍeya uvāca| tathaite garhitāḥ putrā havyakavyāni nārada| kasya nityaṃ prayacchanti dharmo vā teṣu kiṃ phalaṃ||

Verse 20

नारद उवाच। यातुधानाः पिशाचाश्च प्रतिगृह्णन्ति तैर्हुतम्। हव्यं कव्यं च तैर्दत्तं ये च भूता निशाचराः।।

nārada uvāca| yātudhānāḥ piśācāśca pratigṛhṇanti tairhutam| havyaṃ kavyaṃ ca tairdattaṃ ye ca bhūtā niśācarāḥ||

Verse 21

मार्कण्डेय उवाच। अथ ते राक्षसाः प्रीताः किं प्रयच्छन्ति दातृणाम्। किं वा धर्मफलं तेषां भवेत्तदृषिसत्तम।।

mārkaṇḍeya uvāca| atha te rākṣasāḥ prītāḥ kiṃ prayacchanti dātṛṇām| kiṃ vā dharmaphalaṃ teṣāṃ bhavettadṛṣisattama||

Verse 22

नारद उवाच। न दत्तं नश्यते किञ्चित्सर्वभूतेषु दातृणाम्। प्रेत्य चेह च तां पुष्टिमुपाश्नन्ति प्रदायिनः।।

nārada uvāca| na dattaṃ naśyate kiñcitsarvabhūteṣu dātṛṇām| pretya ceha ca tāṃ puṣṭimupāśnanti pradāyinaḥ||

Verse 23

मार्कण्डेय उवाच। अथ गोलककुण्डाभ्यां सन्ततिर्या भविष्यति। तयोर्ये बान्धवाः केचित्प्रदास्यन्ति कथं नु तं।।

mārkaṇḍeya uvāca| atha golakakuṇḍābhyāṃ santatiryā bhaviṣyati| tayorye bāndhavāḥ kecitpradāsyanti kathaṃ nu taṃ||

Verse 24

नारद उवाच। साध्वीजाताः सुतास्तेषां तां वृत्तिमनुतिष्ठताम्। प्रीणन्ति पितृदैवत्यं हव्यकव्यसमाहिताः।।

nārada uvāca| sādhvījātāḥ sutāsteṣāṃ tāṃ vṛttimanutiṣṭhatām| prīṇanti pitṛdaivatyaṃ havyakavyasamāhitāḥ||

Verse 25

एवं गोलककुण्डाभ्यां ये च वर्णापदेशिनः। हव्यं कव्यं च शुद्धानां प्रतिगृह्णन्ति देवताः।।

evaṃ golakakuṇḍābhyāṃ ye ca varṇāpadeśinaḥ| havyaṃ kavyaṃ ca śuddhānāṃ pratigṛhṇanti devatāḥ||