Adhyaya 40

Verse 1

ब्रह्मणा देवान्प्रति नारायणमहिमप्रतिपादकगरुडकश्यपसंवादानुवादः।। 1 ।। युधिष्ठर उवाच। आत्मन्यग्नौ समाध्नाय य एते कुरुनन्दन। द्विजातयो व्रतोपेता जपयज्ञपरायणाः।।

brahmaṇā devānprati nārāyaṇamahimapratipādakagaruḍakaśyapasaṃvādānuvādaḥ|| 1 || yudhiṣṭhara uvāca| ātmanyagnau samādhnāya ya ete kurunandana| dvijātayo vratopetā japayajñaparāyaṇāḥ||

Verse 2

यजन्त्यारम्भयज्ञैश्च मानसं यज्ञमास्थिताः। अग्निभ्यश्च परं नास्ति येषामेषोऽव्यवस्थितः।।

yajantyārambhayajñaiśca mānasaṃ yajñamāsthitāḥ| agnibhyaśca paraṃ nāsti yeṣāmeṣo'vyavasthitaḥ||

Verse 3

तेषां गतिर्महाप्राज्ञ कीदृशी किम्पराश्च ते। एतदिच्छामि तत्वेन त्वत्तः श्रोतुं पितामह।।

teṣāṃ gatirmahāprājña kīdṛśī kimparāśca te| etadicchāmi tatvena tvattaḥ śrotuṃ pitāmaha||

Verse 4

भीष्म उवाच। अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्। वैकुण्ठस्य च संवादं सुपर्णस्य च भारत।।

bhīṣma uvāca| atra te vartayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam| vaikuṇṭhasya ca saṃvādaṃ suparṇasya ca bhārata||

Verse 5

अमृतस्य समुत्पत्तौ देवानामसुरैः सह। षष्टिवर्षसहस्राणि दैवासुरमवर्तत।

amṛtasya samutpattau devānāmasuraiḥ saha| ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi daivāsuramavartata|

Verse 6

तत्र देवास्तु दैतेयैर्वध्यन्ते भृशदारुणैः। त्रातारं नाधिगच्छन्ति वध्यमाना महासुरैः।।

tatra devāstu daiteyairvadhyante bhṛśadāruṇaiḥ| trātāraṃ nādhigacchanti vadhyamānā mahāsuraiḥ||

Verse 7

आर्तास्ते देवदेवेशं प्रपन्नाः शरणैषिणः। पितामहं महाप्राज्ञं वध्यमानाः सुरेतरैः।।

ārtāste devadeveśaṃ prapannāḥ śaraṇaiṣiṇaḥ| pitāmahaṃ mahāprājñaṃ vadhyamānāḥ suretaraiḥ||

Verse 8

ता दृष्ट्वा देवता ब्रह्मा सम्भ्रान्तेन्द्रियमानसः। वैकुण्ठं शरणं देवं प्रतिपेदे च तैः सह।।

tā dṛṣṭvā devatā brahmā sambhrāntendriyamānasaḥ| vaikuṇṭhaṃ śaraṇaṃ devaṃ pratipede ca taiḥ saha||

Verse 9

ततः स देवैः सहितः पद्मयोनिर्नरेश्वर। तुष्टाव प्राञ्जलिर्भूत्वा नारायणमनामयम्।।

tataḥ sa devaiḥ sahitaḥ padmayonirnareśvara| tuṣṭāva prāñjalirbhūtvā nārāyaṇamanāmayam||

Verse 10

त्वद्रूपचिन्तनान्नाम्नां स्मरणादर्चनादपि। तपोयोगादिभिश्चैव श्रेयो यान्ति मनीषिणः।।

tvadrūpacintanānnāmnāṃ smaraṇādarcanādapi| tapoyogādibhiścaiva śreyo yānti manīṣiṇaḥ||

Verse 11

भक्तवत्सल पद्माक्ष परमेश्वर पापहन्। परमात्माऽविकाराद्य नारायण नमोंस्तु ते।।

bhaktavatsala padmākṣa parameśvara pāpahan| paramātmā'vikārādya nārāyaṇa namoṃstu te||

Verse 12

नमस्ते सर्वलोकादे सर्वात्मामितविक्रम। सर्वभूतभविष्येश सर्वभूतमहेश्वर

namaste sarvalokāde sarvātmāmitavikrama| sarvabhūtabhaviṣyeśa sarvabhūtamaheśvara

Verse 13

देवानामपि देवस्त्वं सर्वविद्यापरायणः। जगद्वीजसमाहार जगतः परमो ह्यसि।।

devānāmapi devastvaṃ sarvavidyāparāyaṇaḥ| jagadvījasamāhāra jagataḥ paramo hyasi||

Verse 14

त्रायस्व देवता वीर दानवाद्यैः सुपीडिताः। लोकांश्च लोकपालांश्च ऋषींश्च जयतांवर।।

trāyasva devatā vīra dānavādyaiḥ supīḍitāḥ| lokāṃśca lokapālāṃśca ṛṣīṃśca jayatāṃvara||

Verse 15

वेदाः साङ्गोपनिषदः सरहस्याः ससङ्ग्रहाः। सोङ्काराः सवषट्काराः प्राहुस्त्वां यज्ञमुत्तमम्।।

vedāḥ sāṅgopaniṣadaḥ sarahasyāḥ sasaṅgrahāḥ| soṅkārāḥ savaṣaṭkārāḥ prāhustvāṃ yajñamuttamam||

Verse 16

पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानां च मङ्गलम्। तपस्विनां तपश्चैव दैवतं देवतास्वपि।।

pavitrāṇāṃ pavitraṃ ca maṅgalānāṃ ca maṅgalam| tapasvināṃ tapaścaiva daivataṃ devatāsvapi||

Verse 17

एवमादिपुरस्कारैर्ऋक्सामयजुषां गणैः। वैकुण्ठं तुष्टुवुर्देवाः सर्वे ब्रह्मर्षिभिः सह।।

evamādipuraskārairṛksāmayajuṣāṃ gaṇaiḥ| vaikuṇṭhaṃ tuṣṭuvurdevāḥ sarve brahmarṣibhiḥ saha||

Verse 18

ततोऽन्तरिक्षे वागासीन्मेघगम्भीरनिस्वना। जेष्यध्वं दानवान्यूयं मयैव सह सङ्गरे।।

tato'ntarikṣe vāgāsīnmeghagambhīranisvanā| jeṣyadhvaṃ dānavānyūyaṃ mayaiva saha saṅgare||

Verse 19

ततो देवगणानां च दानवानां च युध्यताम्। प्रादुरासीन्महातेजाः शार्ङ्गचक्रगदाधरः।।

tato devagaṇānāṃ ca dānavānāṃ ca yudhyatām| prādurāsīnmahātejāḥ śārṅgacakragadādharaḥ||

Verse 20

सुपर्णपृष्ठमास्थाय तेजसा प्रदहन्निव। व्यधमद्दानवान्सर्वान्बाहुद्रविणतेजसा।।

suparṇapṛṣṭhamāsthāya tejasā pradahanniva| vyadhamaddānavānsarvānbāhudraviṇatejasā||

Verse 21

तं समासाद्य समरे दैत्यदानवपुङ्गवाः। व्यनश्यन्त महाराज पतङ्गा इव पावकम्।।

taṃ samāsādya samare daityadānavapuṅgavāḥ| vyanaśyanta mahārāja pataṅgā iva pāvakam||

Verse 22

स विजित्यासुरान्सर्वान्दानवांश्च महामतिः। पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत।।

sa vijityāsurānsarvāndānavāṃśca mahāmatiḥ| paśyatāmeva devānāṃ tatraivāntaradhīyata||

Verse 23

तं दृष्ट्वान्तर्हितं देवा विष्णुं देवामितद्युतिम्। विस्मयोत्फुल्लनयना ब्रह्माणमिदमब्रुवन्।।

taṃ dṛṣṭvāntarhitaṃ devā viṣṇuṃ devāmitadyutim| vismayotphullanayanā brahmāṇamidamabruvan||

Verse 24

भगवन्सर्वलोकेश सर्वलोकपितामह। इदमत्यद्भुतं वृत्तं तन्नः शंसितुमर्हसि।।

bhagavansarvalokeśa sarvalokapitāmaha| idamatyadbhutaṃ vṛttaṃ tannaḥ śaṃsitumarhasi||

Verse 25

दैवासुरेऽस्मिन्सङ्ग्रामे त्राता येन वयं विभो। एतद्विज्ञातुमिच्छामः कुतोसौ कश्च तत्वतः।।

daivāsure'sminsaṅgrāme trātā yena vayaṃ vibho| etadvijñātumicchāmaḥ kutosau kaśca tatvataḥ||

Verse 26

कोऽयमस्मान्परित्राय तूष्णीमेव यथागतम्। प्रतिप्रयातो दिव्यात्मा तं नः शंसितुमर्हसि।।

ko'yamasmānparitrāya tūṣṇīmeva yathāgatam| pratiprayāto divyātmā taṃ naḥ śaṃsitumarhasi||

Verse 27

एवमुक्तः सुरैः सर्वैर्वचनं वचनार्थवित्। उवाच पद्मनाभस्य पूर्वरूपं प्रति प्रभो।।

evamuktaḥ suraiḥ sarvairvacanaṃ vacanārthavit| uvāca padmanābhasya pūrvarūpaṃ prati prabho||

Verse 28

ब्रह्मोवाच। न ह्येनं वेद तत्वेन भुवनं भुवनेश्वरम्। सङ्ख्यातुं नैव चात्मानं निर्गुणं गुणिनां वरम्।।

brahmovāca| na hyenaṃ veda tatvena bhuvanaṃ bhuvaneśvaram| saṅkhyātuṃ naiva cātmānaṃ nirguṇaṃ guṇināṃ varam||

Verse 29

अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्। सुपर्णस्य च संवादमृषीणां चापि देवताः।।

atra te vartayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam| suparṇasya ca saṃvādamṛṣīṇāṃ cāpi devatāḥ||

Verse 30

पुरा ब्रह्मर्षयश्चैव सिद्दाश्च भुवनेश्वरम्। आश्रित्य हिमवत्पृष्ठे चक्रिरे विविधाः कथाः।।

purā brahmarṣayaścaiva siddāśca bhuvaneśvaram| āśritya himavatpṛṣṭhe cakrire vividhāḥ kathāḥ||

Verse 31

तेषां कथयतां तत्र कथान्ते पततां वरः। प्रादुरासीन्महातेजा वाहश्चक्रगदाभृतः।।

teṣāṃ kathayatāṃ tatra kathānte patatāṃ varaḥ| prādurāsīnmahātejā vāhaścakragadābhṛtaḥ||

Verse 32

स तानृषीन्समासाद्य विनयावनताननः। अवतीर्य महावीर्यस्तानृषीनभिजग्मिवान्।।

sa tānṛṣīnsamāsādya vinayāvanatānanaḥ| avatīrya mahāvīryastānṛṣīnabhijagmivān||

Verse 33

अभ्यर्चितः स ऋषिभिः स्वागतेन महाबलः। उपाविशत तेजस्वी भूमौ वेगवतां वरः।।

abhyarcitaḥ sa ṛṣibhiḥ svāgatena mahābalaḥ| upāviśata tejasvī bhūmau vegavatāṃ varaḥ||

Verse 34

तमासीनं महात्मानं वैनतेयं महाद्युतिम्। ऋषयः परिपप्रच्छुर्महात्मानस्तपस्विनः।।

tamāsīnaṃ mahātmānaṃ vainateyaṃ mahādyutim| ṛṣayaḥ paripapracchurmahātmānastapasvinaḥ||

Verse 35

कौतूहलं वैनतेय परं नो हृदि वर्तते। तस्य नान्योस्ति वक्तेह त्वामृते पन्नगाशन।।

kautūhalaṃ vainateya paraṃ no hṛdi vartate| tasya nānyosti vakteha tvāmṛte pannagāśana||

Verse 36

तदाख्यातमिहेच्छामो भवता प्रश्नमुत्तमम्। एवमुक्तः प्रत्युवाच प्राञ्जलिर्विनतासुतः।।

tadākhyātamihecchāmo bhavatā praśnamuttamam| evamuktaḥ pratyuvāca prāñjalirvinatāsutaḥ||

Verse 37

धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि यन्मां ब्रह्मर्षिसत्तमाः। प्रष्टव्यं प्रष्टुमिच्छन्ति प्रीतिमन्तोऽनसूयकाः।।

dhanyosmyanugṛhītosmi yanmāṃ brahmarṣisattamāḥ| praṣṭavyaṃ praṣṭumicchanti prītimanto'nasūyakāḥ||

Verse 38

किं मया ब्रूत वक्तव्यं कार्यं च वदतां वराः। यूयं हि मां यथायुक्तं सर्वं वै प्रष्टुमर्हथ।।

kiṃ mayā brūta vaktavyaṃ kāryaṃ ca vadatāṃ varāḥ| yūyaṃ hi māṃ yathāyuktaṃ sarvaṃ vai praṣṭumarhatha||

Verse 39

नमस्कृत्वा ह्यनन्ताय ततस्त ऋषिसत्तमाः। प्रष्टुं प्रचक्रमुस्तत्र वैनतेयं महाबलम्।।

namaskṛtvā hyanantāya tatasta ṛṣisattamāḥ| praṣṭuṃ pracakramustatra vainateyaṃ mahābalam||

Verse 40

देवदेवं महात्मानं नारायणमनामयम्। भवानुपास्ते वरदं कुतोऽसौ कश्च तत्वतः।।

devadevaṃ mahātmānaṃ nārāyaṇamanāmayam| bhavānupāste varadaṃ kuto'sau kaśca tatvataḥ||

Verse 41

प्रकृतिर्विकृतिर्वाऽस्य कीदृशी क्वनु संस्थितिः। एतद्भवन्तं पृच्छामो देवोऽयं क्व कृतालयः।।

prakṛtirvikṛtirvā'sya kīdṛśī kvanu saṃsthitiḥ| etadbhavantaṃ pṛcchāmo devo'yaṃ kva kṛtālayaḥ||

Verse 42

एथ भक्तप्रियो देवः प्रियभक्तस्तथैव च। त्वं प्रियश्चास्य भक्तश्च नान्यः काश्यप विद्यते।।

etha bhaktapriyo devaḥ priyabhaktastathaiva ca| tvaṃ priyaścāsya bhaktaśca nānyaḥ kāśyapa vidyate||

Verse 43

मुष्णन्निव मनश्चक्षूंष्यविभाव्यतनुर्विभुः। अनादिमध्यनिधनो न विद्मैनं कुतो ह्यसौ।।

muṣṇanniva manaścakṣūṃṣyavibhāvyatanurvibhuḥ| anādimadhyanidhano na vidmainaṃ kuto hyasau||

Verse 44

वेदेष्वपि च विश्वात्मा गीयते न च विद्महे। तत्वतस्तत्वभूतात्मा विभुर्नित्यः सनातनः।।

vedeṣvapi ca viśvātmā gīyate na ca vidmahe| tatvatastatvabhūtātmā vibhurnityaḥ sanātanaḥ||

Verse 45

पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम्। गुणाश्चैषां यथासङ्ख्यं भावाभावौ तथैव च।।

pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam| guṇāścaiṣāṃ yathāsaṅkhyaṃ bhāvābhāvau tathaiva ca||

Verse 46

तमः सत्वं रजश्चैव भावाश्चैव तदात्मकाः। मनो बुद्धिश्च तेजश्च बुद्धिगम्यानि तत्वतः। जायन्ते तात तस्माद्धि तिष्ठते तेष्वसौ विभुः।।

tamaḥ satvaṃ rajaścaiva bhāvāścaiva tadātmakāḥ| mano buddhiśca tejaśca buddhigamyāni tatvataḥ| jāyante tāta tasmāddhi tiṣṭhate teṣvasau vibhuḥ||

Verse 47

सञ्चिन्त्य बहुधा बुद्ध्या नाध्यवस्यामहे परम्। तस्य देवस्य तत्वेन तन्नः शंस यथातथम्।।

sañcintya bahudhā buddhyā nādhyavasyāmahe param| tasya devasya tatvena tannaḥ śaṃsa yathātatham||

Verse 48

एतमेव परं प्रश्नं कौतूहलसमन्विताः। एवं भवन्तं पृच्छामस्तन्नः शंसितुमर्हसि।।

etameva paraṃ praśnaṃ kautūhalasamanvitāḥ| evaṃ bhavantaṃ pṛcchāmastannaḥ śaṃsitumarhasi||

Verse 49

सुपर्ण उवाच। स्थूलतो यस्तु भगवांस्तेनैव स्वेन हेतुना। त्रैलोक्यस्य तु रक्षार्थं दृश्यते रूपमास्थितः।।

suparṇa uvāca| sthūlato yastu bhagavāṃstenaiva svena hetunā| trailokyasya tu rakṣārthaṃ dṛśyate rūpamāsthitaḥ||

Verse 50

मया तु महदाश्चर्यं पुरा दृष्टं सनातने। देवे श्रीवत्सनिलये तच्छृणुध्वमशेषतः।।

mayā tu mahadāścaryaṃ purā dṛṣṭaṃ sanātane| deve śrīvatsanilaye tacchṛṇudhvamaśeṣataḥ||

Verse 51

न स्म शक्यो मया वेत्तुं न भवद्भिः कथञ्चन। यथा मां प्राह भगवांस्तथा तच्छ्रुयतां मम।।

na sma śakyo mayā vettuṃ na bhavadbhiḥ kathañcana| yathā māṃ prāha bhagavāṃstathā tacchruyatāṃ mama||

Verse 52

मयाऽमृतं देवतानां मिषतामृषिसत्तमाः। हृतं विपाट्य तं यन्त्रं विद्राव्यामृतरक्षिणः।।

mayā'mṛtaṃ devatānāṃ miṣatāmṛṣisattamāḥ| hṛtaṃ vipāṭya taṃ yantraṃ vidrāvyāmṛtarakṣiṇaḥ||

Verse 53

देवता विमुखीकृत्य सेन्द्राः समरुतो मृधे। उन्मथ्याशु गिरींश्चैव विक्षोभ्य च महोदधिं।।

devatā vimukhīkṛtya sendrāḥ samaruto mṛdhe| unmathyāśu girīṃścaiva vikṣobhya ca mahodadhiṃ||

Verse 54

तं दृष्ट्वा मम विक्रान्तं वागुवाचाशरीरिणी। प्रीतोस्मि ते वैनतेय कर्मणाऽनेन सुव्रत। अवृथा तेऽस्तु मद्वाक्यं ब्रूहि किं करवाणि ते।।

taṃ dṛṣṭvā mama vikrāntaṃ vāguvācāśarīriṇī| prītosmi te vainateya karmaṇā'nena suvrata| avṛthā te'stu madvākyaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te||

Verse 55

तामेवंवादिनीं वाचमहं प्रत्युक्तवांस्तदा। ज्ञातुमिच्छामि कस्त्वं हि ततो मे दास्यसे वरम्। प्रकृतिर्विकृतिर्वा त्वं देवो वा दानवोपि वा।।

tāmevaṃvādinīṃ vācamahaṃ pratyuktavāṃstadā| jñātumicchāmi kastvaṃ hi tato me dāsyase varam| prakṛtirvikṛtirvā tvaṃ devo vā dānavopi vā||

Verse 56

ततो जलदगम्भीरं प्रहस्य वदतांवरः। उंवाच वरदः प्रीतः काले त्वं माऽभिवेत्स्यसि।।

tato jaladagambhīraṃ prahasya vadatāṃvaraḥ| uṃvāca varadaḥ prītaḥ kāle tvaṃ mā'bhivetsyasi||

Verse 57

वाहनं भव मे साधो वरं दद्मि तवोत्तमम्। न ते वीर्येण सदृशः कश्चिल्लोके भविष्यति।।

vāhanaṃ bhava me sādho varaṃ dadmi tavottamam| na te vīryeṇa sadṛśaḥ kaścilloke bhaviṣyati||

Verse 58

पतङ्ग पततांश्रेष्ठ न देवो नापि दानवः। मत्सखित्वमनुप्राप्तो दुर्धर्षश्च भविष्यसि।।

pataṅga patatāṃśreṣṭha na devo nāpi dānavaḥ| matsakhitvamanuprāpto durdharṣaśca bhaviṣyasi||

Verse 59

तमब्रवं देवदेवं मामेवंवादिनं परम्। प्रयतः प्राञ्जलिर्भूत्वा प्रणम्य शिरसा विभुम्।।

tamabravaṃ devadevaṃ māmevaṃvādinaṃ param| prayataḥ prāñjalirbhūtvā praṇamya śirasā vibhum||

Verse 60

एवमेतन्महाबाहो सर्वमेतद्भविष्यति। वाहनं ते भविष्यामि यथा वदति मां भवान्।।

evametanmahābāho sarvametadbhaviṣyati| vāhanaṃ te bhaviṣyāmi yathā vadati māṃ bhavān||

Verse 61

मम चापि महाबुद्धे निश्चयं श्रूयतामिति। ध्वजस्तेऽहं भविष्यामि रथस्थस्य न संशयः।।

mama cāpi mahābuddhe niścayaṃ śrūyatāmiti| dhvajaste'haṃ bhaviṣyāmi rathasthasya na saṃśayaḥ||

Verse 62

तथास्त्विति स मामुक्त्वा भूयः प्राह महामनाः। न ते गतिविघातोऽद्य भविष्यत्यमृतं विना।।

tathāstviti sa māmuktvā bhūyaḥ prāha mahāmanāḥ| na te gativighāto'dya bhaviṣyatyamṛtaṃ vinā||

Verse 63

एवं कृत्वा तु समयं देवदेवः सनातनः। मामुक्त्वा साधयस्वेति यथाऽभिप्रायतो गतः।।

evaṃ kṛtvā tu samayaṃ devadevaḥ sanātanaḥ| māmuktvā sādhayasveti yathā'bhiprāyato gataḥ||

Verse 64

ततोऽहं कृतसंवादो येन केनापि सत्तमाः। कौतूहलसमाविष्टः पितरं कश्यपं गतः।।

tato'haṃ kṛtasaṃvādo yena kenāpi sattamāḥ| kautūhalasamāviṣṭaḥ pitaraṃ kaśyapaṃ gataḥ||

Verse 65

सोहं पितरमासाद्य प्रणिपत्याभिवाद्य च। सर्वमेतद्यथातथ्यमुक्तवान्पितुरन्तिके।।

sohaṃ pitaramāsādya praṇipatyābhivādya ca| sarvametadyathātathyamuktavānpiturantike||

Verse 66

श्रुत्वा तु भगवान्मह्यं ध्यानमेवान्वपद्यत। स मुहूर्तमिव ध्यात्वा मामाह वदतां वरः।।

śrutvā tu bhagavānmahyaṃ dhyānamevānvapadyata| sa muhūrtamiva dhyātvā māmāha vadatāṃ varaḥ||

Verse 67

धन्योस्यनुगृहीतश्च यत्त्वं तेन महात्मना। संवादं कृतवांस्तात गुह्येन परमात्मना।।

dhanyosyanugṛhītaśca yattvaṃ tena mahātmanā| saṃvādaṃ kṛtavāṃstāta guhyena paramātmanā||

Verse 68

स्थूलदृश्यः स भगवांस्तेन तेनैव हेतुना। दृश्यतेऽव्यक्तरूपस्थः प्रधानप्रभवाप्ययः।।

sthūladṛśyaḥ sa bhagavāṃstena tenaiva hetunā| dṛśyate'vyaktarūpasthaḥ pradhānaprabhavāpyayaḥ||

Verse 69

मया हि स महातेजा नान्ययोगसमाधिना। तपसोग्रेण तेजस्वी तोषितस्तपसांनिधिः।।

mayā hi sa mahātejā nānyayogasamādhinā| tapasogreṇa tejasvī toṣitastapasāṃnidhiḥ||

Verse 70

ततो मे दर्शयामास तोषयन्निव पुत्रक। श्वेतपीतारुणनिभः कद्रूकपिलपिङ्गलः।।

tato me darśayāmāsa toṣayanniva putraka| śvetapītāruṇanibhaḥ kadrūkapilapiṅgalaḥ||

Verse 71

रक्तनीलासितनिभः सहस्रोदरपाणिमान्। द्विसाहस्रमहावक्त्र एकाक्षः शतलोचनः।।

raktanīlāsitanibhaḥ sahasrodarapāṇimān| dvisāhasramahāvaktra ekākṣaḥ śatalocanaḥ||

Verse 72

अनिष्पन्दा निराहाराः समानाः सूर्यतेजसा। तमुपासन्ति परमं गुह्यमक्षरमव्ययम्।।

aniṣpandā nirāhārāḥ samānāḥ sūryatejasā| tamupāsanti paramaṃ guhyamakṣaramavyayam||

Verse 73

समासाद्य तु तं विश्वमहं मूर्ध्ना प्रणम्य च। ऋग्यजुःसामभिः स्तुत्वा शरण्यं शरणं गतः।।

samāsādya tu taṃ viśvamahaṃ mūrdhnā praṇamya ca| ṛgyajuḥsāmabhiḥ stutvā śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gataḥ||

Verse 74

महामेघौघधीरेण स्वरेण जयतांवरः। आभाष्य पुत्रपुत्रेति इदमाह धृतं वचः।।

mahāmeghaughadhīreṇa svareṇa jayatāṃvaraḥ| ābhāṣya putraputreti idamāha dhṛtaṃ vacaḥ||

Verse 75

त्वयाऽभ्युदयकामेन तपश्चीर्णं महामुने। अमुक्तस्त्वं समासङ्गैरविमुक्तोऽद्य पश्यसि।।

tvayā'bhyudayakāmena tapaścīrṇaṃ mahāmune| amuktastvaṃ samāsaṅgairavimukto'dya paśyasi||

Verse 76

यदा सङ्गैर्विमुक्तश्च गतमोहो गतस्पृहः। भविष्यसि सदा ब्रह्म मामनुध्यास्यसे द्विज।।

yadā saṅgairvimuktaśca gatamoho gataspṛhaḥ| bhaviṣyasi sadā brahma māmanudhyāsyase dvija||

Verse 77

ऐकान्तिकीं मतिं कृत्वा मद्भक्तो मत्परायणः। ज्ञास्यसे मां ततो ब्रह्मन्वीतमोहश्च तत्वतः।।

aikāntikīṃ matiṃ kṛtvā madbhakto matparāyaṇaḥ| jñāsyase māṃ tato brahmanvītamohaśca tatvataḥ||

Verse 78

तेन त्वं कृतसंवादः स्वतः सर्वहितैषिणा। विश्वरूपेण देवेन पुरुषेण महात्मना। तमेवाराधय क्षिप्रं तमाराध्य न सीदसि।।

tena tvaṃ kṛtasaṃvādaḥ svataḥ sarvahitaiṣiṇā| viśvarūpeṇa devena puruṣeṇa mahātmanā| tamevārādhaya kṣipraṃ tamārādhya na sīdasi||

Verse 79

सोहमेवं भगवता पित्रा ब्रह्मर्षिसत्तमाः। अनुनीतो यथान्यायं स्वमेव भवनं गतः।।

sohamevaṃ bhagavatā pitrā brahmarṣisattamāḥ| anunīto yathānyāyaṃ svameva bhavanaṃ gataḥ||