Adhyaya 272

Verse 1

युधिष्ठिराय निखिलधर्मोपदेशानन्तरं स्वावसानकालाऽऽसत्त्यवगमेन भगवद्ध्यानाय वाक्प्रसारणादुपरते भीष्मे तंप्रति व्यासेन युधिष्ठिरस्थ नगरगमनाभ्यनुज्ञानचोदना।। 1 ।। युधिष्ठिरेण भीष्माश्यनुज्ञया सहकृष्णादिभिर्हास्तिनपुरप्रवेशनम्।। 2 ।। जनमेजय उवाच। शरतल्पगते भीष्मे कौरवाणां धुरन्धरे। शयाने वीरशयने पाण्डवैः समुपस्थिते।।

yudhiṣṭhirāya nikhiladharmopadeśānantaraṃ svāvasānakālā''sattyavagamena bhagavaddhyānāya vākprasāraṇāduparate bhīṣme taṃprati vyāsena yudhiṣṭhirastha nagaragamanābhyanujñānacodanā|| 1 || yudhiṣṭhireṇa bhīṣmāśyanujñayā sahakṛṣṇādibhirhāstinapurapraveśanam|| 2 || janamejaya uvāca| śaratalpagate bhīṣme kauravāṇāṃ dhurandhare| śayāne vīraśayane pāṇḍavaiḥ samupasthite||

Verse 2

युधिष्ठिरो महाप्राज्ञो मम पूर्वपितामहः। धर्माणामागमं श्रुत्वा विदित्वा सर्वसंशयान्।।

yudhiṣṭhiro mahāprājño mama pūrvapitāmahaḥ| dharmāṇāmāgamaṃ śrutvā viditvā sarvasaṃśayān||

Verse 3

दानानां च विधिं श्रुत्वा च्छिन्नधर्मार्थसंशयः। यदन्यदकरोद्विप्र तन्मे शंसितुमर्हसि।।

dānānāṃ ca vidhiṃ śrutvā cchinnadharmārthasaṃśayaḥ| yadanyadakarodvipra tanme śaṃsitumarhasi||

Verse 4

वैशम्पायन उवाच। अभून्मुहूर्तं स्तिमितं सर्वं तद्राजमण्डलम्। तूष्णींभूते ततस्तस्मिन्पटे चित्रमिवार्पितम्।।

vaiśampāyana uvāca| abhūnmuhūrtaṃ stimitaṃ sarvaṃ tadrājamaṇḍalam| tūṣṇīṃbhūte tatastasminpaṭe citramivārpitam||

Verse 5

मुहूर्तमिव च ध्यात्वा व्यासःक सत्यवतीसुतः। नृपं शयानं गाङ्गेयमिदमाह वचस्त्वरन्।।

muhūrtamiva ca dhyātvā vyāsaḥka satyavatīsutaḥ| nṛpaṃ śayānaṃ gāṅgeyamidamāha vacastvaran||

Verse 6

राजन्प्रकृतिमापन्नः कुरुराजो युधिष्ठिरः। सहितो भ्रातृभिः सर्वैः पार्तिवैश्चानुयायिभिः।।

rājanprakṛtimāpannaḥ kururājo yudhiṣṭhiraḥ| sahito bhrātṛbhiḥ sarvaiḥ pārtivaiścānuyāyibhiḥ||

Verse 7

उपास्ते त्वां नरव्याघ्र सह कृष्णेन धीमता। तमिमं पुरयानाय समनुज्ञातुमर्हसि।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि द्विसप्तत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 272 ।।

upāste tvāṃ naravyāghra saha kṛṣṇena dhīmatā| tamimaṃ purayānāya samanujñātumarhasi|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi dvisaptatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 272 ||

Verse 8

एवमुक्तो भगवता व्यासेन पृथिवीपतिः। युधिष्ठिरं सहामात्यमनुजज्ञे नदीसुतः।।

evamukto bhagavatā vyāsena pṛthivīpatiḥ| yudhiṣṭhiraṃ sahāmātyamanujajñe nadīsutaḥ||

Verse 9

उवाच चैनं मधुरं नृपं शान्तनवो नृपः। प्रविशस्व पुरीं राजन्धर्मे च ध्रियतां मनः।।

uvāca cainaṃ madhuraṃ nṛpaṃ śāntanavo nṛpaḥ| praviśasva purīṃ rājandharme ca dhriyatāṃ manaḥ||

Verse 10

यजस्व विविधैर्यजैर्बह्वन्नैः स्वाप्तदक्षिणैः। ययातिरिव राजेन्द्र श्रकद्धादमपुरःसरः।।

yajasva vividhairyajairbahvannaiḥ svāptadakṣiṇaiḥ| yayātiriva rājendra śrakaddhādamapuraḥsaraḥ||

Verse 11

क्षत्रधर्मरतः पार्थ पितॄन्देवांश्च तर्पय। श्रेयसा योक्ष्यसे चैव व्येतु ते मानसो ज्वरः।।

kṣatradharmarataḥ pārtha pitṝndevāṃśca tarpaya| śreyasā yokṣyase caiva vyetu te mānaso jvaraḥ||

Verse 12

रञ्जयस्व प्रजाः सर्वाः प्रकृतीः परिसान्त्वय। सुहृदः फलसत्कारैरर्चयस्व यथार्हतः।।

rañjayasva prajāḥ sarvāḥ prakṛtīḥ parisāntvaya| suhṛdaḥ phalasatkārairarcayasva yathārhataḥ||

Verse 13

अनुं त्वां तात जीवन्तु मित्राणि सुहृकदस्तथा। चैत्यस्थाने स्थितं वृक्षं फलवन्तमिव द्विजाः।।

anuṃ tvāṃ tāta jīvantu mitrāṇi suhṛkadastathā| caityasthāne sthitaṃ vṛkṣaṃ phalavantamiva dvijāḥ||

Verse 14

आगन्तव्यं च भवता समये मम पार्थिव। विनिवृत्ते दिनकरे प्रवृत्ते चोत्तरायणे।।

āgantavyaṃ ca bhavatā samaye mama pārthiva| vinivṛtte dinakare pravṛtte cottarāyaṇe||

Verse 15

तथेत्युक्त्वा च कौन्तेयः सोभिवाद्य पितामहम्। प्रययौ सपरीवारो नगरं नागसाह्वयम्।।

tathetyuktvā ca kaunteyaḥ sobhivādya pitāmaham| prayayau saparīvāro nagaraṃ nāgasāhvayam||

Verse 16

धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य गान्धारीं च पतिव्रताम्। सह तैर्ऋषिभिः सर्वैर्भ्रातृभिः केशवेन च।।

dhṛtarāṣṭraṃ puraskṛtya gāndhārīṃ ca pativratām| saha tairṛṣibhiḥ sarvairbhrātṛbhiḥ keśavena ca||

Verse 17

पौरजानपदैश्चैव मन्त्रिवृद्धैश्च पार्थिव। प्रविवेश कुरुश्रेष्ठः पुरं वारणसाह्वयम्।।

paurajānapadaiścaiva mantrivṛddhaiśca pārthiva| praviveśa kuruśreṣṭhaḥ puraṃ vāraṇasāhvayam||