Adhyaya 262

Verse 1

वायुना हैहयंप्रति देवानां प्रार्थनया अग्निसर्जनेन कपहननरूपब्राह्मणमहिमोक्तिः।। 1 ।। भीष्म उवाच। तूष्णीमासीदर्जुनस्तु पवनस्त्वब्रवीत्पुनः। शृणु मे ब्राह्मणेष्वेव मुख्यं कर्म जनाधिप।।

vāyunā haihayaṃprati devānāṃ prārthanayā agnisarjanena kapahananarūpabrāhmaṇamahimoktiḥ|| 1 || bhīṣma uvāca| tūṣṇīmāsīdarjunastu pavanastvabravītpunaḥ| śṛṇu me brāhmaṇeṣveva mukhyaṃ karma janādhipa||

Verse 2

मदस्यास्यमनुप्राप्ता यदा सेन्द्रा दिवौकसः। तदैव च्यवनेन द्यौर्हृता तेषां वसुन्धरा।।

madasyāsyamanuprāptā yadā sendrā divaukasaḥ| tadaiva cyavanena dyaurhṛtā teṣāṃ vasundharā||

Verse 3

उभौ लोकौ हृतौ मत्वा ते देवा दुःखिताऽभवन्। शोकार्ताश्त महात्मानं ब्रह्माणं शरणं ययुः।।

ubhau lokau hṛtau matvā te devā duḥkhitā'bhavan| śokārtāśta mahātmānaṃ brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ||

Verse 4

देवा ऊचुः। मदास्यव्यतिषिक्तानामस्माकं लोकपूजित। च्यवनेन हृता भूमिः कपैश्चैव दिवं प्रभो।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि द्विषष्ट्यधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 262 ।।

devā ūcuḥ| madāsyavyatiṣiktānāmasmākaṃ lokapūjita| cyavanena hṛtā bhūmiḥ kapaiścaiva divaṃ prabho|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi dviṣaṣṭyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 262 ||

Verse 5

ब्रह्मोवाच। गच्छध्वं शरणं विप्रानाशु सेन्द्रा दिवौकसः। प्रसाद्य तानुभौ लोकाववाप्स्यथ यथापुरम्।।

brahmovāca| gacchadhvaṃ śaraṇaṃ viprānāśu sendrā divaukasaḥ| prasādya tānubhau lokāvavāpsyatha yathāpuram||

Verse 6

ते ययुः शरणं विप्रानूचुस्ते काञ्जयामहे। इत्युक्तास्ते द्विजान्प्राहुर्जयतेह कपानिति।।

te yayuḥ śaraṇaṃ viprānūcuste kāñjayāmahe| ityuktāste dvijānprāhurjayateha kapāniti||

Verse 7

भूगतान्हि विजेतारो वयमित्यब्रुवन्द्विजाः। ततः कर्म समारब्धं ब्राह्मणैः कपनाशनम्।।

bhūgatānhi vijetāro vayamityabruvandvijāḥ| tataḥ karma samārabdhaṃ brāhmaṇaiḥ kapanāśanam||

Verse 8

तच्छ्रुत्वा प्रेषितो दूतो ब्राह्मणेभ्यो धनी कपैः। स च तान्ब्राह्मणानाह धनी कपवचो यथा।। कपैः सुरविशेषैः। दिवं द्यौः।।

tacchrutvā preṣito dūto brāhmaṇebhyo dhanī kapaiḥ| sa ca tānbrāhmaṇānāha dhanī kapavaco yathā|| kapaiḥ suraviśeṣaiḥ| divaṃ dyauḥ||

Verse 9

भवद्भिः सदृशः सर्वे कपाः किमिह वर्तते। सर्वे वेदविदः प्राज्ञाः सर्वे च क्रतुयाजिनः।।

bhavadbhiḥ sadṛśaḥ sarve kapāḥ kimiha vartate| sarve vedavidaḥ prājñāḥ sarve ca kratuyājinaḥ||

Verse 10

सर्वे सत्यव्रताश्चैव सर्वे तुल्या महर्षिभिः। श्रीश्चैव रमते तेषु धारयन्ति श्रियं च ते।।

sarve satyavratāścaiva sarve tulyā maharṣibhiḥ| śrīścaiva ramate teṣu dhārayanti śriyaṃ ca te||

Verse 11

वृथा दारान्न गच्छन्ति वृथा मांसं न भुञ्जते। दीप्तमग्निं जुह्वते च गुरूणां वचने स्थिताः।।

vṛthā dārānna gacchanti vṛthā māṃsaṃ na bhuñjate| dīptamagniṃ juhvate ca gurūṇāṃ vacane sthitāḥ||

Verse 12

सर्वे च नियतात्मानो बालानां संविभागिनः। उपेत्य शनकैर्यान्ति न सेवन्ति रजस्वलाम्। स्वर्गातिं चैव गच्छन्ति तथैव शुभकर्मिणः।।

sarve ca niyatātmāno bālānāṃ saṃvibhāginaḥ| upetya śanakairyānti na sevanti rajasvalām| svargātiṃ caiva gacchanti tathaiva śubhakarmiṇaḥ||

Verse 13

अभुक्तवत्सु नाश्नन्ति गर्भिणीवृद्धकादिषु। पूर्वाह्णेषु न दीव्यन्ति दिवा चैव न शेरते।।

abhuktavatsu nāśnanti garbhiṇīvṛddhakādiṣu| pūrvāhṇeṣu na dīvyanti divā caiva na śerate||

Verse 14

एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्गुणैर्युक्तान्कथं कपान्। विजेष्यथ निवर्तध्वं निवृत्तानां सुखं हि वः।।

etaiścānyaiśca bahubhirguṇairyuktānkathaṃ kapān| vijeṣyatha nivartadhvaṃ nivṛttānāṃ sukhaṃ hi vaḥ||

Verse 15

ब्राह्मणा ऊचुः। कपान्वयं विजेष्यामो ये देवास्ते वयं स्मृताः। तस्माद्वध्याः कपाऽस्माकं धनिन्याहि यथागतम्।।

brāhmaṇā ūcuḥ| kapānvayaṃ vijeṣyāmo ye devāste vayaṃ smṛtāḥ| tasmādvadhyāḥ kapā'smākaṃ dhaninyāhi yathāgatam||

Verse 16

धनी गत्वा कपानाह न वो विप्राः प्रियङ्कराः। गृहीत्वाऽस्त्राण्यतो विप्रान्कपाः सर्वे समाद्रवन्।।

dhanī gatvā kapānāha na vo viprāḥ priyaṅkarāḥ| gṛhītvā'strāṇyato viprānkapāḥ sarve samādravan||

Verse 17

समुदग्रध्वजान्दृष्ट्वा कपान्सर्वे द्विजातयः। व्यसृजञ्ज्वलितानग्नीन्कपानां प्राणनाशनान्।।

samudagradhvajāndṛṣṭvā kapānsarve dvijātayaḥ| vyasṛjañjvalitānagnīnkapānāṃ prāṇanāśanān||

Verse 18

ब्रह्मसृष्टा हव्यभुजः कपान्हत्वा सनातनाः। नभसीव यथाऽभ्राणि व्यराजन्त नराधिप।।

brahmasṛṣṭā havyabhujaḥ kapānhatvā sanātanāḥ| nabhasīva yathā'bhrāṇi vyarājanta narādhipa||

Verse 19

हत्वा वै दानवान्देवाः सर्वे सम्भूय संयुगे। ते नाभ्यजानन्हि तदा ब्राह्मणैर्निहतान्कपान्।।

hatvā vai dānavāndevāḥ sarve sambhūya saṃyuge| te nābhyajānanhi tadā brāhmaṇairnihatānkapān||

Verse 20

अथागम्य महातेजा नारदोऽकथयद्विभो। यथा हता महाभागैस्तेजसा ब्राह्मणैः कपाः।।

athāgamya mahātejā nārado'kathayadvibho| yathā hatā mahābhāgaistejasā brāhmaṇaiḥ kapāḥ||

Verse 21

नारदस्य वचः श्रुत्वा प्रीताः सर्वे दिवौकसः। प्रशशंसुर्द्विजांश्चापि ब्राह्मणांश्च यशस्विनः।।

nāradasya vacaḥ śrutvā prītāḥ sarve divaukasaḥ| praśaśaṃsurdvijāṃścāpi brāhmaṇāṃśca yaśasvinaḥ||

Verse 22

तेषां तेजस्तथा वीर्यं देवानां ववृधे ततः। अवाप्नुवंश्चामरत्वं त्रिषु लोकेषु पूजितम्।।

teṣāṃ tejastathā vīryaṃ devānāṃ vavṛdhe tataḥ| avāpnuvaṃścāmaratvaṃ triṣu lokeṣu pūjitam||

Verse 23

इत्युक्तवचनं वायुमर्जुनः प्रत्युवाच ह। प्रतिपूज्य महाबाहो यत्तच्छृणु नराधिप।।

ityuktavacanaṃ vāyumarjunaḥ pratyuvāca ha| pratipūjya mahābāho yattacchṛṇu narādhipa||

Verse 24

अर्जुन उवाच। जीवाम्यहं ब्राह्मणार्थं सर्वथा सततं प्रभो। ब्रह्मण्यो ब्राह्मणेभ्यश्च प्रणमामि च नित्यशः।।

arjuna uvāca| jīvāmyahaṃ brāhmaṇārthaṃ sarvathā satataṃ prabho| brahmaṇyo brāhmaṇebhyaśca praṇamāmi ca nityaśaḥ||

Verse 25

दत्तात्रेयप्रसादाच्च मया प्राप्तमिदं बलम्। लोके च परमा कीर्तिर्धर्मश्चाचरितो महान्।।

dattātreyaprasādācca mayā prāptamidaṃ balam| loke ca paramā kīrtirdharmaścācarito mahān||

Verse 26

अहो ब्राह्मणकर्माणि मयि मारुत तत्त्वतः। त्वया प्रोक्तानि कार्त्स्न्येन श्रुतानि प्रयतेन च।।

aho brāhmaṇakarmāṇi mayi māruta tattvataḥ| tvayā proktāni kārtsnyena śrutāni prayatena ca||

Verse 27

वायुरुवाच। ब्राह्मणान्क्षात्राधर्मेण पालयस्वेन्द्रियाणि च। विप्रेभ्यस्ते भयं घोरं तत्तु कालाद्भविष्यति।।

vāyuruvāca| brāhmaṇānkṣātrādharmeṇa pālayasvendriyāṇi ca| viprebhyaste bhayaṃ ghoraṃ tattu kālādbhaviṣyati||