Adhyaya 260

Verse 1

वायुना हैहयार्जुनं प्रति स्वतेजसा दैत्यदाहनरूपागस्त्यवसिष्ठचरित्रकीर्तनम्।। 1 ।। भीष्म उवाच। इत्युक्तः स नृपस्तूष्णीमभूद्वायुस्ततोऽब्रवीत्। शृणु राजन्नगस्त्यस्य महात्म्यं ब्राह्ममस्य ह।।

vāyunā haihayārjunaṃ prati svatejasā daityadāhanarūpāgastyavasiṣṭhacaritrakīrtanam|| 1 || bhīṣma uvāca| ityuktaḥ sa nṛpastūṣṇīmabhūdvāyustato'bravīt| śṛṇu rājannagastyasya mahātmyaṃ brāhmamasya ha||

Verse 2

असुरैर्निर्जिता देवा निरुत्साहाश्च ते कृताः। यज्ञाश्चैषां हृताः सर्वे पितॄणां च स्वधास्तथा।।

asurairnirjitā devā nirutsāhāśca te kṛtāḥ| yajñāścaiṣāṃ hṛtāḥ sarve pitṝṇāṃ ca svadhāstathā||

Verse 3

कर्मज्या मानवानां च दानवैर्हैहयर्षभ। भ्रष्टैश्वर्यास्ततो देवाश्चेरुः पृथ्वीमिति श्रुतिः।।

karmajyā mānavānāṃ ca dānavairhaihayarṣabha| bhraṣṭaiśvaryāstato devāśceruḥ pṛthvīmiti śrutiḥ||

Verse 4

ततः कदाचित्ते राजन्दीप्तमादित्यवर्चसम्। ददृशुस्तेजसाः युक्तमगस्त्यं विपुलव्रतम्।।

tataḥ kadācitte rājandīptamādityavarcasam| dadṛśustejasāḥ yuktamagastyaṃ vipulavratam||

Verse 5

अभिवाद्य तु तं देवाः पृष्ट्वा कुशलमेव च। इदमूचुर्महात्मानं वाक्यं काले जनाधिप।।

abhivādya tu taṃ devāḥ pṛṣṭvā kuśalameva ca| idamūcurmahātmānaṃ vākyaṃ kāle janādhipa||

Verse 6

दानवैर्युधि भग्नाः स्म तथैश्वर्याच्चि भ्रंशिताः। तदस्मान्नो भयात्तीव्रात्त्राहि त्वं मुनिपुङ्गवः।।

dānavairyudhi bhagnāḥ sma tathaiśvaryācci bhraṃśitāḥ| tadasmānno bhayāttīvrāttrāhi tvaṃ munipuṅgavaḥ||

Verse 7

इत्युक्तः स तदा देवैरगस्त्यः कुपितोऽभवत्। प्रजज्वाल च तेजस्वी कालाग्निरिव संक्षये।।

ityuktaḥ sa tadā devairagastyaḥ kupito'bhavat| prajajvāla ca tejasvī kālāgniriva saṃkṣaye||

Verse 8

तेन दीप्तांशुजालेन निर्दग्धा दानवास्तदा। अन्तरिक्षान्महाराज निपेतुस्ते सहस्रशः।।

tena dīptāṃśujālena nirdagdhā dānavāstadā| antarikṣānmahārāja nipetuste sahasraśaḥ||

Verse 9

दह्यमानास्तु ते दैत्यास्तस्यागस्त्यस्य तेजसा। उभौ लोकौ परित्यज्य गताः काष्ठां तु दक्षिणाम्।।

dahyamānāstu te daityāstasyāgastyasya tejasā| ubhau lokau parityajya gatāḥ kāṣṭhāṃ tu dakṣiṇām||

Verse 10

बलिस्तु यजते यज्ञमश्वमेधं महीं गतः। येन्येऽधस्ता महीस्थाश्च तेन दग्धा महासुराः।।

balistu yajate yajñamaśvamedhaṃ mahīṃ gataḥ| yenye'dhastā mahīsthāśca tena dagdhā mahāsurāḥ||

Verse 11

त्यक्तलोकाः पुनः प्राप्ताः सुरैः शान्तभयैर्नृप। अथैनमब्रुवन्देवा भूमिष्ठानसु राञ्जहि।।

tyaktalokāḥ punaḥ prāptāḥ suraiḥ śāntabhayairnṛpa| athainamabruvandevā bhūmiṣṭhānasu rāñjahi||

Verse 12

इत्युक्तः प्राह देवान्स न शक्तोस्मि महीगतान्। दग्धुं तपो हि क्षीयेन्मे न धक्ष्यामीति पार्थिव।।

ityuktaḥ prāha devānsa na śaktosmi mahīgatān| dagdhuṃ tapo hi kṣīyenme na dhakṣyāmīti pārthiva||

Verse 13

एवं दग्धा भगवता दानवाः स्वेन तेजसा। अगस्त्येन तदा राजंस्तपसा भावितात्मना।।

evaṃ dagdhā bhagavatā dānavāḥ svena tejasā| agastyena tadā rājaṃstapasā bhāvitātmanā||

Verse 14

ईदृशश्चाप्यगस्त्यो हि कथितस्ते मयाऽनघ। ब्रवीम्यन्यं ब्रूहि वा त्वमगस्त्यात्क्षत्रियं वरम्।।

īdṛśaścāpyagastyo hi kathitaste mayā'nagha| bravīmyanyaṃ brūhi vā tvamagastyātkṣatriyaṃ varam||

Verse 15

भीष्म उवाच। इत्युक्तः स तदा तूष्णीमभूद्वायुस्ततोऽब्रवीत्। शृणु राजन्वसिष्ठस्य मुख्यं कर्म यशस्विनः।।

bhīṣma uvāca| ityuktaḥ sa tadā tūṣṇīmabhūdvāyustato'bravīt| śṛṇu rājanvasiṣṭhasya mukhyaṃ karma yaśasvinaḥ||

Verse 16

वैखानसविधानेन गङ्गातीरं समाश्रिताः। आदित्याः सत्रमासन्त सरो वैखानसं प्रति। वसिष्ठं मनसा गत्वा ज्ञात्वा तत्वस्य गोचरम्।।

vaikhānasavidhānena gaṅgātīraṃ samāśritāḥ| ādityāḥ satramāsanta saro vaikhānasaṃ prati| vasiṣṭhaṃ manasā gatvā jñātvā tatvasya gocaram||

Verse 17

यजमानांस्तु तान्दृष्वा सर्वान्दीक्षानुकर्शितान्। हन्तुमैच्छन्त शैलाभा बलिनो नाम दानवाः।।

yajamānāṃstu tāndṛṣvā sarvāndīkṣānukarśitān| hantumaicchanta śailābhā balino nāma dānavāḥ||

Verse 18

अदूरात्तु ततस्तेषां ब्रह्मदत्तवरं सरः। हता हता वै तत्रैते जीवन्त्याप्लुत्य दानवाः।।

adūrāttu tatasteṣāṃ brahmadattavaraṃ saraḥ| hatā hatā vai tatraite jīvantyāplutya dānavāḥ||

Verse 19

ते प्रगृह्य महाघोरान्पर्वतान्परिघान्द्रुमान्। विक्षोभयन्तः सलिलमुत्थितं शतयोजनम्।।

te pragṛhya mahāghorānparvatānparighāndrumān| vikṣobhayantaḥ salilamutthitaṃ śatayojanam||

Verse 20

अभ्यद्रवन्त देवांस्ते सहस्राणि दशैव हि। ततस्तैरर्दिता देवाः शरणं वासवं ययुः।।

abhyadravanta devāṃste sahasrāṇi daśaiva hi| tatastairarditā devāḥ śaraṇaṃ vāsavaṃ yayuḥ||

Verse 21

स च तैर्व्यथितः शक्रो वसिष्ठं सरणं ययौ। ततोऽभयं ददौ तेभ्यो वसिष्ठो भगवानृषिः।।

sa ca tairvyathitaḥ śakro vasiṣṭhaṃ saraṇaṃ yayau| tato'bhayaṃ dadau tebhyo vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ||

Verse 22

तदा तान्दुःकितान्ज्ञात्वा आनृशंस्यपरो मुनिः। अयत्नेनादहत्सर्वाञ्ज्वलता स्वेन तेजसा।।

tadā tānduḥkitānjñātvā ānṛśaṃsyaparo muniḥ| ayatnenādahatsarvāñjvalatā svena tejasā||

Verse 23

कैलासं प्रस्थितां चैव नदीं गङ्गां महातपाः। आनयत्तत्सरो दिव्यं तया भिन्नं च तत्सरः।।

kailāsaṃ prasthitāṃ caiva nadīṃ gaṅgāṃ mahātapāḥ| ānayattatsaro divyaṃ tayā bhinnaṃ ca tatsaraḥ||

Verse 24

सरो भिन्नं तया नद्या सरयूः सा ततोऽभवत्। हताश्च बलिनो यत्र स देशे बलिनोऽभवत्।।

saro bhinnaṃ tayā nadyā sarayūḥ sā tato'bhavat| hatāśca balino yatra sa deśe balino'bhavat||

Verse 25

एवं सेन्द्रा वसिष्ठेन रक्षितास्त्रिदिवौकसः। ब्रह्मदत्तवराश्चैव हता दैत्या महात्मना।।

evaṃ sendrā vasiṣṭhena rakṣitāstridivaukasaḥ| brahmadattavarāścaiva hatā daityā mahātmanā||

Verse 26

एतत्कर्म वसिष्ठस्य कथितं हि मयाऽनघ। ब्रवीम्यन्यं ब्रूहि वा त्वं वसिष्ठात्क्षत्रियं वरम्।। 26 ।।

etatkarma vasiṣṭhasya kathitaṃ hi mayā'nagha| bravīmyanyaṃ brūhi vā tvaṃ vasiṣṭhātkṣatriyaṃ varam|| 26 ||