Adhyaya 249

Verse 1

पार्वत्या परमेश्वरंप्रति देवगन्धर्वादियोषितां मध्ये स्त्रीधर्मकथनम्।। 1 ।। नारद उवाच। एवं ब्रुवन्त्यां स्त्रीधर्मं देव्यां देवस्य शासनात्। ऋषिगन्धर्वयक्षाणां योषितश्चाप्सरोगणाः।।

pārvatyā parameśvaraṃprati devagandharvādiyoṣitāṃ madhye strīdharmakathanam|| 1 || nārada uvāca| evaṃ bruvantyāṃ strīdharmaṃ devyāṃ devasya śāsanāt| ṛṣigandharvayakṣāṇāṃ yoṣitaścāpsarogaṇāḥ||

Verse 2

नागभूतस्त्रियश्चैव नद्यश्चैव समागताः। श्रुतुकामाः परं वाक्यं सर्वाः पर्यवतस्थिरे।।

nāgabhūtastriyaścaiva nadyaścaiva samāgatāḥ| śrutukāmāḥ paraṃ vākyaṃ sarvāḥ paryavatasthire||

Verse 3

उमादेवी मुदा युक्ता पुज्यमानाऽङ्गनागणैः। आनृशंस्यपरा देवी सततं स्त्रीगणं प्रति।।

umādevī mudā yuktā pujyamānā'ṅganāgaṇaiḥ| ānṛśaṃsyaparā devī satataṃ strīgaṇaṃ prati||

Verse 4

स्त्रीगणस्य हितार्थाय भवप्रियचिकीर्षया। वक्तुं वचनमारेभे स्त्रीणां धर्माश्रयान्वितम्।।

strīgaṇasya hitārthāya bhavapriyacikīrṣayā| vaktuṃ vacanamārebhe strīṇāṃ dharmāśrayānvitam||

Verse 5

उमोवाच। भगवन्सर्वभूतेश श्रूयतां वचनं मम। ऋतुप्राप्ता सुशुद्दा या कन्या सेत्यभिधीयते।।

umovāca| bhagavansarvabhūteśa śrūyatāṃ vacanaṃ mama| ṛtuprāptā suśuddā yā kanyā setyabhidhīyate||

Verse 6

तां तु कन्यां पिता माता भ्राता मातुल एव वा। पितृव्यश्चैव पञ्चते दातुं प्रभवतां गताः।।

tāṃ tu kanyāṃ pitā mātā bhrātā mātula eva vā| pitṛvyaścaiva pañcate dātuṃ prabhavatāṃ gatāḥ||

Verse 7

विवाहाश्च तथा पञ्च तासां धर्मार्थकारणात्। कामतश्च मिथो दानमितरेतरकाम्यया।।

vivāhāśca tathā pañca tāsāṃ dharmārthakāraṇāt| kāmataśca mitho dānamitaretarakāmyayā||

Verse 8

दत्ता यस्य भवेद्भार्या एतेषां येन केन चित्। दातारः सुविमृश्यैव दातुमर्हन्ति नान्यथा।।

dattā yasya bhavedbhāryā eteṣāṃ yena kena cit| dātāraḥ suvimṛśyaiva dātumarhanti nānyathā||

Verse 9

उत्तमानां तु वर्णानां मन्त्रवत्पाणिसङ्ग्रहः। विवाहकारणं चाहुः शूद्राणां सम्प्रयोगतः।।

uttamānāṃ tu varṇānāṃ mantravatpāṇisaṅgrahaḥ| vivāhakāraṇaṃ cāhuḥ śūdrāṇāṃ samprayogataḥ||

Verse 10

यदा दत्ता भवेत्कन्या तस्माद्भार्यार्थिने स्वकैः। तदाप्रभृति सा नारी दशरात्रं विलज्जया। मनसा कर्मणा वाचा अनुकूला च सा भवेत्।।

yadā dattā bhavetkanyā tasmādbhāryārthine svakaiḥ| tadāprabhṛti sā nārī daśarātraṃ vilajjayā| manasā karmaṇā vācā anukūlā ca sā bhavet||

Verse 11

इति भर्तृव्रतं कुर्यात्पतिमुद्दिश्य शोभना। तदाप्रभृति सा नारी न कुर्यात्पत्युरप्रियम्।।

iti bhartṛvrataṃ kuryātpatimuddiśya śobhanā| tadāprabhṛti sā nārī na kuryātpatyurapriyam||

Verse 12

यद्यदिच्छति वै भर्ता ध्रमकामार्थकारणात्। तथैवानुप्रिया भूत्वा तथैवोपचरेत्पतिम्। पतिव्रतात्वं नारीणामेतदेव सनातनम्।।

yadyadicchati vai bhartā dhramakāmārthakāraṇāt| tathaivānupriyā bhūtvā tathaivopacaretpatim| pativratātvaṃ nārīṇāmetadeva sanātanam||

Verse 13

तादृशी सा भवेन्नित्यं यादृशस्तु भवेत्पतिः। शुभाशुभसमाचार एतद्वृत्तं समासतः।।

tādṛśī sā bhavennityaṃ yādṛśastu bhavetpatiḥ| śubhāśubhasamācāra etadvṛttaṃ samāsataḥ||

Verse 14

दैवतं सततं साध्वी भर्तारं या तु पश्यति। दैवमेव भवेत्तस्याः पतिरित्यवगम्यते।।

daivataṃ satataṃ sādhvī bhartāraṃ yā tu paśyati| daivameva bhavettasyāḥ patirityavagamyate||

Verse 15

एतस्मिन्कारणं देव पौराणी श्रूयते श्रुतिः। कथयामि प्रसादात्ते शृणु देव समासतः।।

etasminkāraṇaṃ deva paurāṇī śrūyate śrutiḥ| kathayāmi prasādātte śṛṇu deva samāsataḥ||

Verse 16

कस्य चित्त्वथ विप्रस्य भार्ये द्वे हि बभूवतुः। तयोरेका धर्मकामा देवानुद्दिश्य भक्तितः।।

kasya cittvatha viprasya bhārye dve hi babhūvatuḥ| tayorekā dharmakāmā devānuddiśya bhaktitaḥ||

Verse 17

भर्तारमवमत्यैव देवतासु समाहिता। चकार विपुलं धर्मं पूजयानाऽर्चयाऽन्वितम्।।

bhartāramavamatyaiva devatāsu samāhitā| cakāra vipulaṃ dharmaṃ pūjayānā'rcayā'nvitam||

Verse 18

अपरा धर्मकामा च पतिमुद्दिश्य शोभना। भर्तारं दैवतं कृत्वा चकार किल तत्प्रियम्।।

aparā dharmakāmā ca patimuddiśya śobhanā| bhartāraṃ daivataṃ kṛtvā cakāra kila tatpriyam||

Verse 19

एवं विवर्तमाने तु युगपन्मरणेऽध्वनि। गते किल महादेव तत्रैका या पतिव्रता। देवप्रियायां तिष्ठन्त्यां पुण्यलोकं जगाम सा।।

evaṃ vivartamāne tu yugapanmaraṇe'dhvani| gate kila mahādeva tatraikā yā pativratā| devapriyāyāṃ tiṣṭhantyāṃ puṇyalokaṃ jagāma sā||

Verse 20

देवप्रिया च तिष्ठन्ती विललाप सुदुःखिता। तां यमो लोकपालस्तु बभाषे पुष्कलं वचः।।

devapriyā ca tiṣṭhantī vilalāpa suduḥkhitā| tāṃ yamo lokapālastu babhāṣe puṣkalaṃ vacaḥ||

Verse 21

मा शुचस्त्वं निवर्तस्व न लोकाः सन्ति तेऽनघे। स्वधर्मविमुखा सा त्वं तस्माल्लोका न सन्ति ते।।

mā śucastvaṃ nivartasva na lokāḥ santi te'naghe| svadharmavimukhā sā tvaṃ tasmāllokā na santi te||

Verse 22

देवता हि पतिर्नार्याः स्थापिता सर्वदैवतैः। अवमत्य शुभे तत्त्वं कथं लोकान्गमिष्यसि।।

devatā hi patirnāryāḥ sthāpitā sarvadaivataiḥ| avamatya śubhe tattvaṃ kathaṃ lokāngamiṣyasi||

Verse 23

मोहेनि त्वं वरारोहे न जानीषे स्वदैवतम्। पतिमत्या स्त्रिया कार्यो धर्मः पत्यर्पणस्त्विति।।

moheni tvaṃ varārohe na jānīṣe svadaivatam| patimatyā striyā kāryo dharmaḥ patyarpaṇastviti||

Verse 24

तस्मात्त्वं हि निवर्तस्व कुरु पत्याश्रितं हितम्। तदा गन्तासि लोकांस्तान्यान्गच्छन्ति पतिव्रताः। नान्यथा शक्यते प्राप्तुं पतीनां लोकमुत्तमम्।।

tasmāttvaṃ hi nivartasva kuru patyāśritaṃ hitam| tadā gantāsi lokāṃstānyāngacchanti pativratāḥ| nānyathā śakyate prāptuṃ patīnāṃ lokamuttamam||

Verse 25

यमेनैवंविधं चोक्ता निवृत्ता पुनरेव सा। बभूव पतिमालम्ब्य पतिप्रियपरायणा।।

yamenaivaṃvidhaṃ coktā nivṛttā punareva sā| babhūva patimālambya patipriyaparāyaṇā||

Verse 26

एवमेतन्महगादेव दैवतं हि स्त्रियाः पतिः। तस्मात्पतिपरा भूत्वा पतीनुपचरेदिति।।

evametanmahagādeva daivataṃ hi striyāḥ patiḥ| tasmātpatiparā bhūtvā patīnupacarediti||