Adhyaya 240

Verse 1

महेश्वरेण पार्वतींप्रति भद्राश्वकेतुमालादिखण्डानां सुकृतिनां भोगस्थानत्वादिप्रतिपादनम्।। 1 ।। उमोवाच। भगवन्सर्वभूतेश पुरमर्दन शङ्कर। श्रुतं पापकृतां दुःखं यमलोके वरप्रद।।

maheśvareṇa pārvatīṃprati bhadrāśvaketumālādikhaṇḍānāṃ sukṛtināṃ bhogasthānatvādipratipādanam|| 1 || umovāca| bhagavansarvabhūteśa puramardana śaṅkara| śrutaṃ pāpakṛtāṃ duḥkhaṃ yamaloke varaprada||

Verse 2

श्रोतुमिच्छाम्यहं देव नृणां सुकृतकर्मणाम्। कथं ते भुञ्जते भोगान्स्वर्गलोके महेश्वर।।

śrotumicchāmyahaṃ deva nṛṇāṃ sukṛtakarmaṇām| kathaṃ te bhuñjate bhogānsvargaloke maheśvara||

Verse 3

कथिताः कीदृशा लोका नृणां सुकृतकारिणाम्। एतन्मे वद देवश श्रोतुं कौतूहलं हि मे।।

kathitāḥ kīdṛśā lokā nṛṇāṃ sukṛtakāriṇām| etanme vada devaśa śrotuṃ kautūhalaṃ hi me||

Verse 4

महेश्वर उवाच। शृणु कल्याणि तत्सर्वं यत्त्वमिच्छसि शोभने। विविधाः पुण्यलोकास्ते कर्मकर्मण्यतां गताः।।

maheśvara uvāca| śṛṇu kalyāṇi tatsarvaṃ yattvamicchasi śobhane| vividhāḥ puṇyalokāste karmakarmaṇyatāṃ gatāḥ||

Verse 5

मेरुं हि कनकात्मानं परितः सर्वतोदिशम्। भद्राश्चः केतुमालश्च उत्तराः कुरवस्तथा।।

meruṃ hi kanakātmānaṃ paritaḥ sarvatodiśam| bhadrāścaḥ ketumālaśca uttarāḥ kuravastathā||

Verse 6

जम्बूवनादयः स्वर्गा इत्येते कर्मवर्जिताः। तेषु भूत्वा स्वयंभूताः प्रदृश्यते यतस्ततः।।

jambūvanādayaḥ svargā ityete karmavarjitāḥ| teṣu bhūtvā svayaṃbhūtāḥ pradṛśyate yatastataḥ||

Verse 7

योजनानां सहस्रं च एकैकं मानमात्रया। नित्यं पुष्पफलोपेतास्तत्र वृक्षाः समन्ततः।।

yojanānāṃ sahasraṃ ca ekaikaṃ mānamātrayā| nityaṃ puṣpaphalopetāstatra vṛkṣāḥ samantataḥ||

Verse 8

आसक्तवस्त्राभरणाः सर्वे कनकसन्निभाः। द्विरेफाश्चाण्डजास्तत्र प्रवालमणिसन्निभाः। विचित्राश्च मनोज्ञाश्च कूजितैः शोभयन्ति तान्।।

āsaktavastrābharaṇāḥ sarve kanakasannibhāḥ| dvirephāścāṇḍajāstatra pravālamaṇisannibhāḥ| vicitrāśca manojñāśca kūjitaiḥ śobhayanti tān||

Verse 9

कुशेशयवनच्छन्ना नलिन्यश्च मनोरमाः। तत्र वान्त्यनिला नित्यं दिव्यगन्धसुखावहाः।।

kuśeśayavanacchannā nalinyaśca manoramāḥ| tatra vāntyanilā nityaṃ divyagandhasukhāvahāḥ||

Verse 10

सर्वे चाम्लानमाल्याश्च विरजोम्बरसंवृताः। एवं बहुविधा देवि दिव्यभोगाः सुखावहाः।।

sarve cāmlānamālyāśca virajombarasaṃvṛtāḥ| evaṃ bahuvidhā devi divyabhogāḥ sukhāvahāḥ||

Verse 11

स्त्रियश्च पुरुषाश्चैव सर्वे सुकृतकारिणः। रमन्ते तत्र चान्योन्यं कामरागसमन्विताः।।

striyaśca puruṣāścaiva sarve sukṛtakāriṇaḥ| ramante tatra cānyonyaṃ kāmarāgasamanvitāḥ||

Verse 12

मनोहरा महाभागाः सर्वे ललितकुण्डलाः। एवं तत्र स्थिता मर्त्याः प्रमदाः प्रियदर्शनाः।।

manoharā mahābhāgāḥ sarve lalitakuṇḍalāḥ| evaṃ tatra sthitā martyāḥ pramadāḥ priyadarśanāḥ||

Verse 13

नानाभावसमायुक्ता यौवनस्थाः सदैव तु। युवत्यः कल्पितास्तत्र कामजा ललितास्तथा।।

nānābhāvasamāyuktā yauvanasthāḥ sadaiva tu| yuvatyaḥ kalpitāstatra kāmajā lalitāstathā||

Verse 14

मनोनुकूला मधुरा भोगिनामुपकल्पिताः। प्रमदाश्चोद्भवन्त्येव स्वर्गलोके यथा तथा।।

manonukūlā madhurā bhogināmupakalpitāḥ| pramadāścodbhavantyeva svargaloke yathā tathā||

Verse 15

एवंविधाः स्त्रियश्चात्र पुरुषाश्च परस्परम्। रमन्ते चेन्द्रियैः स्वस्थै शरीरैर्भोगसंस्कृतैः।।

evaṃvidhāḥ striyaścātra puruṣāśca parasparam| ramante cendriyaiḥ svasthai śarīrairbhogasaṃskṛtaiḥ||

Verse 16

कामहर्षगुणाभ्यस्ता नान्ये क्रोधादयः प्रिये। क्षुत्पिपासा न चास्त्यत्रि गात्रक्लेशाश्च शोभने।।

kāmaharṣaguṇābhyastā nānye krodhādayaḥ priye| kṣutpipāsā na cāstyatri gātrakleśāśca śobhane||

Verse 17

सर्वतो रमणीयं च सर्वत्र कुसुमान्विम्। यावत्पुण्यफलं तावद्दृश्यन्ते बहुसङ्गताः। निरन्तरं भोगयुता रमन्ते स्वर्गवासिनः।।

sarvato ramaṇīyaṃ ca sarvatra kusumānvim| yāvatpuṇyaphalaṃ tāvaddṛśyante bahusaṅgatāḥ| nirantaraṃ bhogayutā ramante svargavāsinaḥ||

Verse 18

तत्र भोगान्यथायोगं भुक्त्वा पुण्यक्षयात्पुनः। नश्यन्ति जायमानास्ते शरीरैः सहसा प्रिये।।

tatra bhogānyathāyogaṃ bhuktvā puṇyakṣayātpunaḥ| naśyanti jāyamānāste śarīraiḥ sahasā priye||

Verse 19

स्वर्गलोकात्परिभ्रष्टाः जायन्ते मानुषे पुनः। पूर्वपुण्यावशेषेण विशिष्टाः सम्भवन्ति ते।।

svargalokātparibhraṣṭāḥ jāyante mānuṣe punaḥ| pūrvapuṇyāvaśeṣeṇa viśiṣṭāḥ sambhavanti te||

Verse 20

एषा स्वर्गगतिः प्रोक्ता पृच्छन्त्यास्तव भामिनि। अत ऊर्ध्वं पदान्यष्टौ सुकर्माणि शृणु प्रिये। भोगयुक्तानि पुण्यानि उच्छ्रितानि परस्परम्।।

eṣā svargagatiḥ proktā pṛcchantyāstava bhāmini| ata ūrdhvaṃ padānyaṣṭau sukarmāṇi śṛṇu priye| bhogayuktāni puṇyāni ucchritāni parasparam||

Verse 21

विद्याधराः किम्पुरुषा यक्षगन्धर्वकिन्नराः। अप्सरोदानवा देवा यथाक्रममुदाहृताः।।

vidyādharāḥ kimpuruṣā yakṣagandharvakinnarāḥ| apsarodānavā devā yathākramamudāhṛtāḥ||

Verse 22

तेषु स्थानेषु जायन्ते प्राणिनाः पुण्यकर्मणः। तेषामपि च ये लोकाः स्वर्गलोकोपमाः स्मृताः।।

teṣu sthāneṣu jāyante prāṇināḥ puṇyakarmaṇaḥ| teṣāmapi ca ye lokāḥ svargalokopamāḥ smṛtāḥ||

Verse 23

स्वर्गवत्तत्र ते भोगान्भुञ्जते च रमन्ति च। रूपसत्वबलोपेताः सर्वे दीर्घायुषस्तथा।।

svargavattatra te bhogānbhuñjate ca ramanti ca| rūpasatvabalopetāḥ sarve dīrghāyuṣastathā||

Verse 24

तेषां सर्वक्रियारम्भो मानुषेष्विव दृश्यते। अतिमानुषमैश्वर्यमत्र मायाबलात्कृतम्।।

teṣāṃ sarvakriyārambho mānuṣeṣviva dṛśyate| atimānuṣamaiśvaryamatra māyābalātkṛtam||

Verse 25

जराप्रसूतिमरणं तेषु स्थानेषु दृश्यते। गुणा दोषाश्च सन्त्यत्र आकाशगमनं तथा।।

jarāprasūtimaraṇaṃ teṣu sthāneṣu dṛśyate| guṇā doṣāśca santyatra ākāśagamanaṃ tathā||

Verse 26

अन्तर्धानं बलं सत्त्वमायुश्च चिरजीवितम्। तपोविशेषज्जायन्ते यथा कर्म्णि भामिनि।।

antardhānaṃ balaṃ sattvamāyuśca cirajīvitam| tapoviśeṣajjāyante yathā karmṇi bhāmini||

Verse 27

देवलोके प्रवृत्तिस्तु तेषामेव विधीयते। न तथा देवलोको हि तद्विशिष्टाः सुराः स्मृताः।।i

devaloke pravṛttistu teṣāmeva vidhīyate| na tathā devaloko hi tadviśiṣṭāḥ surāḥ smṛtāḥ||i

Verse 28

तत्र भोगमनिर्देश्यममृतत्वं च विद्यते। विमानगमनं नित्यमप्सरोगणसेवितम्।।

tatra bhogamanirdeśyamamṛtatvaṃ ca vidyate| vimānagamanaṃ nityamapsarogaṇasevitam||

Verse 29

एवमन्यच्च तत्कर्म देवताभ्यो विशिष्यते। प्रत्यक्षं तव तत्सर्वं देवलोके प्रवर्तनम्।।

evamanyacca tatkarma devatābhyo viśiṣyate| pratyakṣaṃ tava tatsarvaṃ devaloke pravartanam||

Verse 30

तस्मान्न वर्णये देवि विदितं च त्वया शुभे। तत्सर्वं सुकृतैरेव प्राप्यते चोत्तमं पदम्।।

tasmānna varṇaye devi viditaṃ ca tvayā śubhe| tatsarvaṃ sukṛtaireva prāpyate cottamaṃ padam||