Adhyaya 236

Verse 1

महेश्वरेणोमांप्रति तिलदानप्रकारतत्फलयोः कथनम्।। 1 ।। तथा जलान्नादिनानादानफलकथनम्।। 2 ।। तथा सेतुकूपतटाकनिर्मापणादिधर्मफलकथनम्।। 3 ।। उमोवाच। भगवन्देवदेवेश कथं देयं तिलान्वितम्। तस्य तस्य फलं ब्रूहि दत्तस्य च कृतस्य च।।

maheśvareṇomāṃprati tiladānaprakāratatphalayoḥ kathanam|| 1 || tathā jalānnādinānādānaphalakathanam|| 2 || tathā setukūpataṭākanirmāpaṇādidharmaphalakathanam|| 3 || umovāca| bhagavandevadeveśa kathaṃ deyaṃ tilānvitam| tasya tasya phalaṃ brūhi dattasya ca kṛtasya ca||

Verse 2

महेश्वर उवाच। तिलकल्पविधिं देवि तन्मे शृणु समाहिता।।

maheśvara uvāca| tilakalpavidhiṃ devi tanme śṛṇu samāhitā||

Verse 3

समृद्धैरसमृद्धैर्वा तिला देया विशेषतः। तिलाः पवित्राः पापघ्नाः सुपुण्या इति संस्मृताः।।

samṛddhairasamṛddhairvā tilā deyā viśeṣataḥ| tilāḥ pavitrāḥ pāpaghnāḥ supuṇyā iti saṃsmṛtāḥ||

Verse 4

न्यायतस्तु तिलाञ्शुद्धान्संहृत्याथ स्वशक्तिनः। तिलराशिं पुनः कुर्यात्पर्वाताभं सुरस्नकम्। महान्तं यदि वा स्तोकं नानाद्रव्यसमन्वितम्।।

nyāyatastu tilāñśuddhānsaṃhṛtyātha svaśaktinaḥ| tilarāśiṃ punaḥ kuryātparvātābhaṃ surasnakam| mahāntaṃ yadi vā stokaṃ nānādravyasamanvitam||

Verse 5

सुवर्णरजताभ्यां च मणिमुक्ताप्रवालकैः। अलङ्कृत्य यथायोगं सपताकं सवेदिकम्। सभूषणं सवस्त्रं च शयनासनसंमितम्।।

suvarṇarajatābhyāṃ ca maṇimuktāpravālakaiḥ| alaṅkṛtya yathāyogaṃ sapatākaṃ savedikam| sabhūṣaṇaṃ savastraṃ ca śayanāsanasaṃmitam||

Verse 6

प्रायशः कौमुदीमासे पौर्णमास्यां विशेषतः। भोजयित्वा च विधिवद्ब्राह्म्णानर्हतो बहून्।।

prāyaśaḥ kaumudīmāse paurṇamāsyāṃ viśeṣataḥ| bhojayitvā ca vidhivadbrāhmṇānarhato bahūn||

Verse 7

स्वयं कृतोपवासश्च वृत्तशौचसमन्वितः। दद्यात्प्रदक्षिणीकृत्य तिलराशिं सदक्षिणम्।।

svayaṃ kṛtopavāsaśca vṛttaśaucasamanvitaḥ| dadyātpradakṣiṇīkṛtya tilarāśiṃ sadakṣiṇam||

Verse 8

एकस्यापि बहूनां वा दातव्यं भूतिमिच्छता। तस्य दानफलं देवि अग्निष्टोमेन संयुतम्।।

ekasyāpi bahūnāṃ vā dātavyaṃ bhūtimicchatā| tasya dānaphalaṃ devi agniṣṭomena saṃyutam||

Verse 9

केवलं वा तिलैरेव भूमौ कृत्वा गवाकृतिम्। सवस्त्रकं सरत्नं च पुंसा गोदानकाङ्क्षिणा। तदर्हाय प्रदातव्यं तस्य गोदानतः फलम्।।

kevalaṃ vā tilaireva bhūmau kṛtvā gavākṛtim| savastrakaṃ saratnaṃ ca puṃsā godānakāṅkṣiṇā| tadarhāya pradātavyaṃ tasya godānataḥ phalam||

Verse 10

शरावांस्तिलसम्पूर्णान्सहिरण्यान्सचम्पकान्। नृपोऽददद्ब्राह्मणाय सु पुण्यफलभाग्भवेत्।।

śarāvāṃstilasampūrṇānsahiraṇyānsacampakān| nṛpo'dadadbrāhmaṇāya su puṇyaphalabhāgbhavet||

Verse 11

एवं तिलमयं देयं नरेण हितमिच्छता। नानादानफलं भूयः शृणु देवि समाहिता।।

evaṃ tilamayaṃ deyaṃ nareṇa hitamicchatā| nānādānaphalaṃ bhūyaḥ śṛṇu devi samāhitā||

Verse 12

बलमायुष्यमारोग्यमन्नदानाल्लभेन्नरः। पानीयदस्तु सौभाग्यं रसज्ञानं लभेन्नरः।।

balamāyuṣyamārogyamannadānāllabhennaraḥ| pānīyadastu saubhāgyaṃ rasajñānaṃ labhennaraḥ||

Verse 13

वस्त्रदानाद्वपुःशोभामलङ्कारं लभेन्नरः। दीपदो बुद्धिवैशद्यं द्युतिशोभां लभेन्नरः।।

vastradānādvapuḥśobhāmalaṅkāraṃ labhennaraḥ| dīpado buddhivaiśadyaṃ dyutiśobhāṃ labhennaraḥ||

Verse 14

राजपीडाविमोक्षं तु छत्रदो लभते फलम्। दासीदासप्रदानात्तु भवेत्कर्मान्तभाङ्नरः। दासीदासं च विविधं लभेत्प्रेत्य गुणान्वितम्।।

rājapīḍāvimokṣaṃ tu chatrado labhate phalam| dāsīdāsapradānāttu bhavetkarmāntabhāṅnaraḥ| dāsīdāsaṃ ca vividhaṃ labhetpretya guṇānvitam||

Verse 15

यानानि वाहनं चैव तदर्हाय ददन्नरः। पादरोगपरिक्लेशान्मुक्तः श्वसनवाहवान्। विचित्र रमणीयं च लभते यानवाहनम्।।

yānāni vāhanaṃ caiva tadarhāya dadannaraḥ| pādarogaparikleśānmuktaḥ śvasanavāhavān| vicitra ramaṇīyaṃ ca labhate yānavāhanam||

Verse 16

प्रतिश्रयप्रदानं च तदर्हाय तदिच्छते। वर्षाकाले तु रात्रौ वा लभेत्पक्षबलं शुभम्।।

pratiśrayapradānaṃ ca tadarhāya tadicchate| varṣākāle tu rātrau vā labhetpakṣabalaṃ śubham||

Verse 17

सेतुकूपतटाकानां कर्ता तु लभते नरः। दीर्घायुष्यं च सौभाग्यं तता प्रेत्य गतिं शुभां।।

setukūpataṭākānāṃ kartā tu labhate naraḥ| dīrghāyuṣyaṃ ca saubhāgyaṃ tatā pretya gatiṃ śubhāṃ||

Verse 18

वृक्षसंरोपको यस्तु छायापुष्पफलप्रदः। प्रेत्यभावे लभेत्पुण्यमभिगम्यो भवेन्नरः।।

vṛkṣasaṃropako yastu chāyāpuṣpaphalapradaḥ| pretyabhāve labhetpuṇyamabhigamyo bhavennaraḥ||

Verse 19

यस्तु सङ्क्रमकृल्लोके नदीषु जलहारिणाम्। लभेत्पुण्यफलं प्रेत्य व्यसनेभ्यो विमोक्षणम्।।

yastu saṅkramakṛlloke nadīṣu jalahāriṇām| labhetpuṇyaphalaṃ pretya vyasanebhyo vimokṣaṇam||

Verse 20

मार्गकृत्सततं मर्त्यो भवेत्सन्तानवान्नरः। कायदोषविमुक्तस्तु तीर्थकृत्सततं भवेत्।।

mārgakṛtsatataṃ martyo bhavetsantānavānnaraḥ| kāyadoṣavimuktastu tīrthakṛtsatataṃ bhavet||

Verse 21

औषधानां प्रदानात्तु सततं कृपयाऽन्वितः। भवेद्व्याधिविहीनश्च दीर्घायुश्च विशेषतः।।

auṣadhānāṃ pradānāttu satataṃ kṛpayā'nvitaḥ| bhavedvyādhivihīnaśca dīrghāyuśca viśeṣataḥ||

Verse 22

अनाथान्पोषयेद्यस्तु कृपणान्धकपङ्गुकान्। स च पुण्यफलं प्रेत्य लभते कृच्छ्रमोक्षणम्।।

anāthānpoṣayedyastu kṛpaṇāndhakapaṅgukān| sa ca puṇyaphalaṃ pretya labhate kṛcchramokṣaṇam||

Verse 23

वेदगोष्ठाः शुभाः शाला भिक्षूणां च प्रतिश्रयम्। यः कुर्याल्लभते नित्यं नरः प्रेत्य फलं शुभम्।।

vedagoṣṭhāḥ śubhāḥ śālā bhikṣūṇāṃ ca pratiśrayam| yaḥ kuryāllabhate nityaṃ naraḥ pretya phalaṃ śubham||

Verse 24

प्रासादवासं विविधं यक्षशोभां लभेत्पुनः। विविधं विविधाकारं भक्ष्यभोज्यगुणान्वितम्।।

prāsādavāsaṃ vividhaṃ yakṣaśobhāṃ labhetpunaḥ| vividhaṃ vividhākāraṃ bhakṣyabhojyaguṇānvitam||

Verse 25

रम्यं तं दैवगोवाटं यः कुर्याल्लभते नरः। प्रेत्य भावे शुभां जातिं व्याधिमोक्षं तथैव च।।

ramyaṃ taṃ daivagovāṭaṃ yaḥ kuryāllabhate naraḥ| pretya bhāve śubhāṃ jātiṃ vyādhimokṣaṃ tathaiva ca||

Verse 26

एवं नानाविधं द्रव्यं दानकर्ता लभेत्फलम्।।

evaṃ nānāvidhaṃ dravyaṃ dānakartā labhetphalam||

Verse 27

उमोवाच। कृतं दत्तं यथा यावत्तस्य तल्लभते फलम्। एतन्मे देवदेवेश तत्र कौतूहलं महत्।।

umovāca| kṛtaṃ dattaṃ yathā yāvattasya tallabhate phalam| etanme devadeveśa tatra kautūhalaṃ mahat||

Verse 28

महेश्वर उवाच। प्रेत्यिभावे शृणु फलं दत्तस्य च कृतस्य च। दानं षङ्गुणयुक्तं तु तदर्हाय यथाविधिः। यथाविभवतो दानं दातव्यमिति मानवैः।।

maheśvara uvāca| pretyibhāve śṛṇu phalaṃ dattasya ca kṛtasya ca| dānaṃ ṣaṅguṇayuktaṃ tu tadarhāya yathāvidhiḥ| yathāvibhavato dānaṃ dātavyamiti mānavaiḥ||

Verse 29

बुद्धिमायुष्यमारोग्यं बलं भाग्यं तथाऽऽगमम्। रूपेण सप्तधा भूत्वा मानुष्यं फलति ध्रुवम्।।

buddhimāyuṣyamārogyaṃ balaṃ bhāgyaṃ tathā''gamam| rūpeṇa saptadhā bhūtvā mānuṣyaṃ phalati dhruvam||

Verse 30

इदं दत्तमिदं देयमित्येवं फलकाङ्क्षया। यद्दत्तं तत्तदेव स्यान्न तु किञ्चन लभ्यते।।

idaṃ dattamidaṃ deyamityevaṃ phalakāṅkṣayā| yaddattaṃ tattadeva syānna tu kiñcana labhyate||

Verse 31

ध्रुवं देव्यत्तमे दानं मध्यमे त्वधमं फलम्।।

dhruvaṃ devyattame dānaṃ madhyame tvadhamaṃ phalam||