Adhyaya 22

Verse 1

कद्र्वा स्वपुत्रान्प्रति विनतया सह स्वस्य पणबन्धननिवेदनपूर्वकमुच्चैरश्रवसो वाले स्वाङ्गवेष्टनेन नैल्यसम्पादनचोदना।। 1 ।। भीष्म उवाच। विनता तु तथेत्युक्त्वा कृतसंशयना पणे। कद्रूरपि तथेत्युक्त्वा पुत्रानिदमुवाच ह।।

kadrvā svaputrānprati vinatayā saha svasya paṇabandhananivedanapūrvakamuccairaśravaso vāle svāṅgaveṣṭanena nailyasampādanacodanā|| 1 || bhīṣma uvāca| vinatā tu tathetyuktvā kṛtasaṃśayanā paṇe| kadrūrapi tathetyuktvā putrānidamuvāca ha||

Verse 2

मया कृतः पणः पुत्रा मिथो विनतया सह। उच्चैरश्रवसि गान्धर्वे तच्छृणुध्वं भुजङ्गमाः।।

mayā kṛtaḥ paṇaḥ putrā mitho vinatayā saha| uccairaśravasi gāndharve tacchṛṇudhvaṃ bhujaṅgamāḥ||

Verse 3

अब्रवं नैकवर्णं तं सैकवर्णमथाब्रवीत्। जिता दासी भवेत्पुत्राः सा वाऽहं वा न संशयः।।

abravaṃ naikavarṇaṃ taṃ saikavarṇamathābravīt| jitā dāsī bhavetputrāḥ sā vā'haṃ vā na saṃśayaḥ||

Verse 4

एकवर्णश्च वाजी स चन्द्रकोकनदप्रभः। साऽहं दासी भविष्यामि जिता पुत्रा न संशयः।।

ekavarṇaśca vājī sa candrakokanadaprabhaḥ| sā'haṃ dāsī bhaviṣyāmi jitā putrā na saṃśayaḥ||

Verse 5

ते यूयमश्वप्रवरमाविशध्वमतन्द्रिताः। सर्वश्वेतं वालधिषु वाला भूत्वाञ्जनप्रभाः।। सर्पा ऊचुः।

te yūyamaśvapravaramāviśadhvamatandritāḥ| sarvaśvetaṃ vāladhiṣu vālā bhūtvāñjanaprabhāḥ|| sarpā ūcuḥ|

Verse 6

निकृत्या न जयः श्रेयान्मातः सत्या गिरः शृणु। आयत्यां च तदात्वे च न च धर्मोऽत्र विद्यते।।

nikṛtyā na jayaḥ śreyānmātaḥ satyā giraḥ śṛṇu| āyatyāṃ ca tadātve ca na ca dharmo'tra vidyate||

Verse 7

सा त्वं धर्मादपेतं वै कुलस्यैवाहितं तव। निकृत्या विजयं मातर्मा स्म कार्षीः कथञ्चना।।

sā tvaṃ dharmādapetaṃ vai kulasyaivāhitaṃ tava| nikṛtyā vijayaṃ mātarmā sma kārṣīḥ kathañcanā||

Verse 8

यद्यधर्मेण विजयं वयं काङ्क्षामहे क्वचित्। त्वया नाम निवार्याः स्म मा कुरुध्वमिति ध्रुवम्।।

yadyadharmeṇa vijayaṃ vayaṃ kāṅkṣāmahe kvacit| tvayā nāma nivāryāḥ sma mā kurudhvamiti dhruvam||

Verse 9

सा त्वमस्मानपि सतो विपापानृजुबुद्धिनः। कल्मषेणाभिसंयोक्तुं काङ्क्षसे लोभमोहिता।।

sā tvamasmānapi sato vipāpānṛjubuddhinaḥ| kalmaṣeṇābhisaṃyoktuṃ kāṅkṣase lobhamohitā||

Verse 10

ते वयं त्वां परित्यज्य द्रविष्याम दिशो दश। यत्र वाक्यं न ते मातः पुनः श्रोष्याम ईदृशम्।।

te vayaṃ tvāṃ parityajya draviṣyāma diśo daśa| yatra vākyaṃ na te mātaḥ punaḥ śroṣyāma īdṛśam||

Verse 11

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः। उत्पथं प्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते।।

gurorapyavaliptasya kāryākāryamajānataḥ| utpathaṃ pratipannasya parityāgo vidhīyate||

Verse 12

कद्रूरुवाच। शृणोमि विविधा वाचो हेतुमत्यः समीरिताः। वक्रमार्गनिवृत्त्यर्थं तदहं वो न रोचये।।

kadrūruvāca| śṛṇomi vividhā vāco hetumatyaḥ samīritāḥ| vakramārganivṛttyarthaṃ tadahaṃ vo na rocaye||

Verse 13

न च तत्पणितं मन्दाः शक्यं जेतुमतोऽन्वथा। जिते निकृत्या श्रुत्वैतत्क्षेमं कुरुत पुत्रकाः।।

na ca tatpaṇitaṃ mandāḥ śakyaṃ jetumato'nvathā| jite nikṛtyā śrutvaitatkṣemaṃ kuruta putrakāḥ||

Verse 14

श्वोऽहं प्रभातसमये जिता धर्मेण पुत्रकाः। शैलूषिणी भविष्यामि विनताया न संशयः।।

śvo'haṃ prabhātasamaye jitā dharmeṇa putrakāḥ| śailūṣiṇī bhaviṣyāmi vinatāyā na saṃśayaḥ||

Verse 15

इह चामुत्र चार्थाय पुत्रानिच्छन्ति मातरः। सेयमीहा विपन्ना मे युष्मानासाद्य सङ्गताम्।।

iha cāmutra cārthāya putrānicchanti mātaraḥ| seyamīhā vipannā me yuṣmānāsādya saṅgatām||

Verse 16

इह वा तारयेत्पुत्रः प्रेत्य वा तारयेत्पितॄन्। मात्र चित्रं भवेकिञ्चित्पुनातीति च पुत्रकः।।

iha vā tārayetputraḥ pretya vā tārayetpitṝn| mātra citraṃ bhavekiñcitpunātīti ca putrakaḥ||

Verse 17

ते यूयं तारणार्थाय मम पुत्रा मनोजवाः। आविशध्वं हयश्रेष्ठं वाला भूत्वाऽञ्जनप्रभाः।।

te yūyaṃ tāraṇārthāya mama putrā manojavāḥ| āviśadhvaṃ hayaśreṣṭhaṃ vālā bhūtvā'ñjanaprabhāḥ||

Verse 18

जानाम्यधर्मं सकलं विजिता विनता भवेत्। निकृत्या दासभावस्तु युष्मानप्यवपीडयेत्।।

jānāmyadharmaṃ sakalaṃ vijitā vinatā bhavet| nikṛtyā dāsabhāvastu yuṣmānapyavapīḍayet||

Verse 19

निकृत्या विजयो वेति दासत्वं वा पराभवे। उभयं निश्चयं कृत्वा जयो वै धार्मिको वरः।।

nikṛtyā vijayo veti dāsatvaṃ vā parābhave| ubhayaṃ niścayaṃ kṛtvā jayo vai dhārmiko varaḥ||

Verse 20

यद्यप्यधर्मो विजयो युष्मानेव स्पृशेत्पुनः। गुरोर्वचनमास्थाय धर्मो वा सम्भविष्यति।।

yadyapyadharmo vijayo yuṣmāneva spṛśetpunaḥ| gurorvacanamāsthāya dharmo vā sambhaviṣyati||