Adhyaya 21

Verse 1

वर्षसहस्रान्ते परिणतादण्डाद्विनिर्गतेन गरुडेन मातृपार्श्वं विहाय चिराद्देशान्तरेष्वेव सञ्चरणम्।। 1 ।। कदाचनं कद्रूविनताक्ष्यां समुद्रान्ते उच्चैरश्रवसो हयस्य दर्शनम्।। 2 ।। कद्र्वा हयस्य वर्णं पृष्टया विनतया सर्वाङ्गश्वेतत्वकथनम्। कद्र्वा तु नीलवालत्वकथनम्।। 3 ।। तथा विवदमानाभ्यां ताभ्यां स्वोक्तव्यत्यासे अन्यतरयाऽन्यतरस्या दास्यवहनरूपपणबन्धनम्।। 4 ।। भीष्म उवाच। विनता पुत्रशोकार्ता शापाद्भीता च भारत। प्रतीक्षते स्म तं कालं यः पुत्रोक्तस्तदाऽभवत्।।

varṣasahasrānte pariṇatādaṇḍādvinirgatena garuḍena mātṛpārśvaṃ vihāya cirāddeśāntareṣveva sañcaraṇam|| 1 || kadācanaṃ kadrūvinatākṣyāṃ samudrānte uccairaśravaso hayasya darśanam|| 2 || kadrvā hayasya varṇaṃ pṛṣṭayā vinatayā sarvāṅgaśvetatvakathanam| kadrvā tu nīlavālatvakathanam|| 3 || tathā vivadamānābhyāṃ tābhyāṃ svoktavyatyāse anyatarayā'nyatarasyā dāsyavahanarūpapaṇabandhanam|| 4 || bhīṣma uvāca| vinatā putraśokārtā śāpādbhītā ca bhārata| pratīkṣate sma taṃ kālaṃ yaḥ putroktastadā'bhavat||

Verse 2

ततोऽप्यतीते पञ्चशते वर्षाणां कालसंयुगे। गरुडोऽथ महावीर्यो जज्ञे भुजगभुग्बली।।

tato'pyatīte pañcaśate varṣāṇāṃ kālasaṃyuge| garuḍo'tha mahāvīryo jajñe bhujagabhugbalī||

Verse 3

बन्धुरास्यः शिखी पत्रकोशः कूर्मनखो महान्। रक्ताक्षः संहतग्रीवो ह्रस्वपादो महाशिराः।।

bandhurāsyaḥ śikhī patrakośaḥ kūrmanakho mahān| raktākṣaḥ saṃhatagrīvo hrasvapādo mahāśirāḥ||

Verse 4

यस्त्वण्डात्स विनिर्भिन्नो निष्क्रान्तो भरतर्षभ। विनतापूर्वजः पुत्रः सोऽरुणो दृश्यते दिवि।।

yastvaṇḍātsa vinirbhinno niṣkrānto bharatarṣabha| vinatāpūrvajaḥ putraḥ so'ruṇo dṛśyate divi||

Verse 5

पूर्वां दिशामभिप्रेत्य सूर्यस्योदयनं प्रति। अरुणोऽरुणसंकाशो नाम्ना चैवारुणः स्मृतः।।

pūrvāṃ diśāmabhipretya sūryasyodayanaṃ prati| aruṇo'ruṇasaṃkāśo nāmnā caivāruṇaḥ smṛtaḥ||

Verse 6

जातमात्रस्तु विहगो गरुडः पन्नगाशनः। विहाय मातरं क्षिप्रमगमत्सर्वतो दिशः।।

jātamātrastu vihago garuḍaḥ pannagāśanaḥ| vihāya mātaraṃ kṣipramagamatsarvato diśaḥ||

Verse 7

स तदा ववृधेऽतीव सर्वकामैः कदाऽर्चितः। पितामहविसृष्टेन भोजनेन विशांपते।।

sa tadā vavṛdhe'tīva sarvakāmaiḥ kadā'rcitaḥ| pitāmahavisṛṣṭena bhojanena viśāṃpate||

Verse 8

तस्मिंश्च विहगे तत्र यथाकामं विवर्धति। कद्रूश्च विनता चैवागच्छतां सागरं प्रति।।

tasmiṃśca vihage tatra yathākāmaṃ vivardhati| kadrūśca vinatā caivāgacchatāṃ sāgaraṃ prati||

Verse 9

ददृशाते तु ते यान्तमुच्चैश्श्रवसमन्तिकात्। स्नात्वोपवृत्तं त्वरितं पीतवन्तं च वाजिनम्।।

dadṛśāte tu te yāntamuccaiśśravasamantikāt| snātvopavṛttaṃ tvaritaṃ pītavantaṃ ca vājinam||

Verse 10

ततः कद्रूर्हसन्त्येव विनतामिदमब्रवीत्। हयस्य वर्णः को न्वत्र ब्रूहि यस्ते मतः शुभे।।

tataḥ kadrūrhasantyeva vinatāmidamabravīt| hayasya varṇaḥ ko nvatra brūhi yaste mataḥ śubhe||

Verse 11

विनतोवाच। एकवर्णो हयो राज्ञि सर्वश्वेतो मतो मम। वर्णं वा कीदृशं तस्य मन्यते त्वं मनस्विनि।।

vinatovāca| ekavarṇo hayo rājñi sarvaśveto mato mama| varṇaṃ vā kīdṛśaṃ tasya manyate tvaṃ manasvini||

Verse 12

कद्रूरुवाच। सर्वश्वेतो मतस्तुभ्यं य एष हयसत्तमः। ब्रूहि कल्याणि दीव्यावो वर्णान्यत्वेन भामिनि।।

kadrūruvāca| sarvaśveto matastubhyaṃ ya eṣa hayasattamaḥ| brūhi kalyāṇi dīvyāvo varṇānyatvena bhāmini||

Verse 13

विनतोवाच। यद्यार्ये दीव्यसि त्वं मे कः पणो नो भविष्यति। सा तज्ज्ञात्वा पणेयं वै ज्ञात्वा तु विपणे त्वया।।

vinatovāca| yadyārye dīvyasi tvaṃ me kaḥ paṇo no bhaviṣyati| sā tajjñātvā paṇeyaṃ vai jñātvā tu vipaṇe tvayā||

Verse 14

कद्रूरुवाच। जिता दासी भवेर्मे त्वमहं चाप्यसितेक्षणे। नैकवर्णैकवर्णत्वे विनते रोचते च ते।।

kadrūruvāca| jitā dāsī bhaverme tvamahaṃ cāpyasitekṣaṇe| naikavarṇaikavarṇatve vinate rocate ca te||

Verse 15

रोचते मे पणे राज्ञि दासीत्वेन न संशयः। सत्यमातिष्ठ भद्रं ते सत्ये स्थास्यामि चाप्यहम्।।

rocate me paṇe rājñi dāsītvena na saṃśayaḥ| satyamātiṣṭha bhadraṃ te satye sthāsyāmi cāpyaham||