Adhyaya 20

Verse 1

कश्यपेन स्वभार्ययोः कद्रूविनतयोः क्रमेणि पुत्रसहस्रतद्द्वयलाभरूपवरदानम्।। 1 ।। कद्र्वा अण्डसहस्रात्सर्पसहस्रविनिर्गमे उत्कण्ठितया विनतया स्वीयाण्डद्वये एकतराण्डविभेदनम्।। 2 ।। अकालेऽण्डभेदनादसमग्राङ्गतया जातेनारूपेण विनतायै दास्यप्राप्तिरूपशापदानम्।। 3 ।। भीष्म उवाच। युधिष्ठिर महाबाहो शृणु राजन्यथातथम्। गरुडं पक्षिणां श्रेष्ठं वैनतेयं महाबलम्।।

kaśyapena svabhāryayoḥ kadrūvinatayoḥ krameṇi putrasahasrataddvayalābharūpavaradānam|| 1 || kadrvā aṇḍasahasrātsarpasahasravinirgame utkaṇṭhitayā vinatayā svīyāṇḍadvaye ekatarāṇḍavibhedanam|| 2 || akāle'ṇḍabhedanādasamagrāṅgatayā jātenārūpeṇa vinatāyai dāsyaprāptirūpaśāpadānam|| 3 || bhīṣma uvāca| yudhiṣṭhira mahābāho śṛṇu rājanyathātatham| garuḍaṃ pakṣiṇāṃ śreṣṭhaṃ vainateyaṃ mahābalam||

Verse 2

तथा च गरुडो राजन्सुपर्णश्च यथाऽभवत्। यथा च भुजगान्हन्ति तथा मे ब्रुवतः शृणु।।

tathā ca garuḍo rājansuparṇaśca yathā'bhavat| yathā ca bhujagānhanti tathā me bruvataḥ śṛṇu||

Verse 3

पुराऽहं तात रामेणि जामदग्न्येन धीमता। कैलासशिखरे रम्ये मृगान्निघ्नन्सहस्रशः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि विंशोऽध्यायः।। 20 ।।

purā'haṃ tāta rāmeṇi jāmadagnyena dhīmatā| kailāsaśikhare ramye mṛgānnighnansahasraśaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi viṃśo'dhyāyaḥ|| 20 ||

Verse 4

तमहं तात दृष्टैव शस्त्रण्युत्सृज्य सर्वशः। अभिवाद्य पूर्वं रामाय विनयेनोपतस्थिवान्।।

tamahaṃ tāta dṛṣṭaiva śastraṇyutsṛjya sarvaśaḥ| abhivādya pūrvaṃ rāmāya vinayenopatasthivān||

Verse 5

तमहं कथान्ते वरदं सुपर्णस्य बलौजसी। अपृच्छं स च मां प्रीतः प्रत्युवाच युधिष्ठिर।।

tamahaṃ kathānte varadaṃ suparṇasya balaujasī| apṛcchaṃ sa ca māṃ prītaḥ pratyuvāca yudhiṣṭhira||

Verse 6

कद्रूश्च विनता चास्तां प्रजापतिसुते उभे। ते तु धर्मेणोपयेमे मारीचः कश्यपः प्रभुः।।

kadrūśca vinatā cāstāṃ prajāpatisute ubhe| te tu dharmeṇopayeme mārīcaḥ kaśyapaḥ prabhuḥ||

Verse 7

प्रादात्ताभ्यां वरं प्रीतो भार्याभ्यां सुमहातपाः।।

prādāttābhyāṃ varaṃ prīto bhāryābhyāṃ sumahātapāḥ||

Verse 8

तत्र कद्रूर्वरं वव्रे पुत्राणां दशतः शतम्। तुल्यतेजःप्रभावानां सर्वेषां तुल्यजन्मनाम्।।

tatra kadrūrvaraṃ vavre putrāṇāṃ daśataḥ śatam| tulyatejaḥprabhāvānāṃ sarveṣāṃ tulyajanmanām||

Verse 9

विनता तु वव्रे द्वौ पुत्रौ वीरौ भरतसत्तम। कद्रूपुत्रसहस्रेण तुल्यवेगपराक्रमौ।।

vinatā tu vavre dvau putrau vīrau bharatasattama| kadrūputrasahasreṇa tulyavegaparākramau||

Verse 10

स तु ताभ्यां वरं प्रादात्तथेत्युक्त्वा महातपाः। जनयामास तान्पुत्रां स्ताभ्यामासीद्यथा पुरा।।

sa tu tābhyāṃ varaṃ prādāttathetyuktvā mahātapāḥ| janayāmāsa tānputrāṃ stābhyāmāsīdyathā purā||

Verse 11

कद्रूः प्रजज्ञे ह्यण्डानां तथैव दशतःशतम्। अण्डे द्वे विनता चैव दर्शनीयतरे शुभे।।

kadrūḥ prajajñe hyaṇḍānāṃ tathaiva daśataḥśatam| aṇḍe dve vinatā caiva darśanīyatare śubhe||

Verse 12

तानि त्वण्डानि तु तयोः कद्रूविनतयोर्द्वयोः। सोपस्वेदेषु पात्रेषु निदधुः परिचारिणः।।

tāni tvaṇḍāni tu tayoḥ kadrūvinatayordvayoḥ| sopasvedeṣu pātreṣu nidadhuḥ paricāriṇaḥ||

Verse 13

निस्सरन्ति तदाऽण्डेभ्यः कद्रूपुत्रा भुजङ्गमाः। पञ्चवर्षशते काले दृष्ट्वाऽमोघबलौजसः।।

nissaranti tadā'ṇḍebhyaḥ kadrūputrā bhujaṅgamāḥ| pañcavarṣaśate kāle dṛṣṭvā'moghabalaujasaḥ||

Verse 14

विनता तेषु जातेषु पन्नगेषु महात्मसु। विपुत्रा पुत्रसंतापाद्दण्डमेकं बिभेद ह।।

vinatā teṣu jāteṣu pannageṣu mahātmasu| viputrā putrasaṃtāpāddaṇḍamekaṃ bibheda ha||

Verse 15

किमनेन करिष्येऽहमिति वाक्यमभाषत। नहि पञ्चशते काले पुरा पुत्रौ ददर्श सा।।

kimanena kariṣye'hamiti vākyamabhāṣata| nahi pañcaśate kāle purā putrau dadarśa sā||

Verse 16

सापश्यदण्डान्निष्क्रान्तं विनापत्रं मनस्विनम्। पूर्वकायोपसम्पन्नं वियुक्तमितरेण ह।।

sāpaśyadaṇḍānniṣkrāntaṃ vināpatraṃ manasvinam| pūrvakāyopasampannaṃ viyuktamitareṇa ha||

Verse 17

दृष्ट्वा तु तं तथारूपमसमग्रशरीरिणम्। पुत्रदुःखान्विताऽशोचत्स च पक्षी तथा गतः।।

dṛṣṭvā tu taṃ tathārūpamasamagraśarīriṇam| putraduḥkhānvitā'śocatsa ca pakṣī tathā gataḥ||

Verse 18

अब्रवीच्च मुदा युक्तः पर्यश्रुनयनस्तदा। मातरं च पलाशी ह हतोऽहमिति चासकृत्।।

abravīcca mudā yuktaḥ paryaśrunayanastadā| mātaraṃ ca palāśī ha hato'hamiti cāsakṛt||

Verse 19

न त्वया काङ्क्षितः कालो यावानेवात्यगात्पुरा। आवां भवाय पुत्रौ ते श्वसनाद्बलवत्तरौ।।

na tvayā kāṅkṣitaḥ kālo yāvānevātyagātpurā| āvāṃ bhavāya putrau te śvasanādbalavattarau||

Verse 20

ईर्ष्याक्रोधाभिभूतत्वाद्योहमेवं कृतस्त्वया। तस्मात्त्वमपि मे मातर्दासीभावं गमिष्यसि।।

īrṣyākrodhābhibhūtatvādyohamevaṃ kṛtastvayā| tasmāttvamapi me mātardāsībhāvaṃ gamiṣyasi||

Verse 21

पञ्चवर्षशतानि त्वं स्पर्धसे वै यया सह। दासी तस्या भवित्रीति साश्रुपातमुवाच ह।।

pañcavarṣaśatāni tvaṃ spardhase vai yayā saha| dāsī tasyā bhavitrīti sāśrupātamuvāca ha||

Verse 22

एष चैव महाभागे बली बलवतांवरः। मोक्षयिष्यति ते मातर्दासीभावान्ममानुजः।।

eṣa caiva mahābhāge balī balavatāṃvaraḥ| mokṣayiṣyati te mātardāsībhāvānmamānujaḥ||