Adhyaya 202

Verse 1

युधिष्ठिरेण भीष्मंप्रति सप्रशंसनं पुनर्धर्मकथनप्रार्थना।। 1 ।। वैशम्पायन* उवाच। अनुशास्य शुभैर्वाक्यैर्भीष्ममाह महामतिः। प्रीत्या पुनः स शुश्रूषुर्वचनं यद्युधिष्ठिरः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि द्व्यधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 202 ।।

yudhiṣṭhireṇa bhīṣmaṃprati sapraśaṃsanaṃ punardharmakathanaprārthanā|| 1 || vaiśampāyana* uvāca| anuśāsya śubhairvākyairbhīṣmamāha mahāmatiḥ| prītyā punaḥ sa śuśrūṣurvacanaṃ yadyudhiṣṭhiraḥ|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi dvyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 202 ||

Verse 2

जनमेजय उवाच। पितामहो मे विप्रर्षे भीष्मं कालवशं गतम्। किमपृच्छत्तदा राजा सर्वसामाजिकं हितम्।।

janamejaya uvāca| pitāmaho me viprarṣe bhīṣmaṃ kālavaśaṃ gatam| kimapṛcchattadā rājā sarvasāmājikaṃ hitam||

Verse 3

उभयोर्लोकयोर्युक्तं पुरुषार्थमनुत्तमम्। तन्मे वद महाप्राज्ञ श्रोतुं कौतूहलं हि मे।।

ubhayorlokayoryuktaṃ puruṣārthamanuttamam| tanme vada mahāprājña śrotuṃ kautūhalaṃ hi me||

Verse 4

वैशम्पायन उवाच। भूय एव महाराज शृणु धर्मसमुच्चयम्। यदपृच्छत्तदा राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः।।

vaiśampāyana uvāca| bhūya eva mahārāja śṛṇu dharmasamuccayam| yadapṛcchattadā rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ||

Verse 5

शरतल्पगतं भीष्मं सर्वपार्थिवसन्निधौ। अजातशत्रुः प्रीतात्मा पुनरेवाभ्यभाषत।।

śaratalpagataṃ bhīṣmaṃ sarvapārthivasannidhau| ajātaśatruḥ prītātmā punarevābhyabhāṣata||

Verse 6

पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारदः। श्रूयतां मे हि वचनमर्थित्वात्प्रब्रवीम्यहम्।।

pitāmaha mahāprājña sarvaśāstraviśāradaḥ| śrūyatāṃ me hi vacanamarthitvātprabravīmyaham||

Verse 7

परावरज्ञो भूतानां दयावान्सर्वजन्तुषु। आगमैर्बहुभिः प्रीतो भवान्नः परमं कुले।।

parāvarajño bhūtānāṃ dayāvānsarvajantuṣu| āgamairbahubhiḥ prīto bhavānnaḥ paramaṃ kule||

Verse 8

त्वादृशो दुर्लभो लोके साम्प्रतं ज्ञानसंयुतः। भवता गुरुणा चैव धन्याश्चैव वयं प्रभो।।

tvādṛśo durlabho loke sāmprataṃ jñānasaṃyutaḥ| bhavatā guruṇā caiva dhanyāścaiva vayaṃ prabho||

Verse 9

अयं स कालः सम्प्राप्तो दुर्लभैर्ज्ञातिबान्धवैः। शास्ता तु नास्ति नः कश्चित्त्वदृते पुरुषर्षभ।।

ayaṃ sa kālaḥ samprāpto durlabhairjñātibāndhavaiḥ| śāstā tu nāsti naḥ kaścittvadṛte puruṣarṣabha||

Verse 10

तस्माद्धर्मार्थसहितमायत्यां च हितोदयम्। आश्चर्यं परमं वाक्यं श्रोतुमिच्छामि भारत।।

tasmāddharmārthasahitamāyatyāṃ ca hitodayam| āścaryaṃ paramaṃ vākyaṃ śrotumicchāmi bhārata||

Verse 11

अयं नारायणः श्रीमन्सर्वपार्थिवसन्निधौ। भवन्तं बहुमानाच्च प्रणयाच्चैव सेवते।।

ayaṃ nārāyaṇaḥ śrīmansarvapārthivasannidhau| bhavantaṃ bahumānācca praṇayāccaiva sevate||

Verse 12

अस्यैव तु समक्षं नः पार्तिवानां तथैव च। इतिवृत्तं पुराणं च श्रोतॄणां परमं हितम्।।

asyaiva tu samakṣaṃ naḥ pārtivānāṃ tathaiva ca| itivṛttaṃ purāṇaṃ ca śrotṝṇāṃ paramaṃ hitam||

Verse 13

यदि तेऽहमनुग्राह्यो भ्रातृभिः सहितोऽनघ। मत्प्रियार्थं हि कौरव्य स्नेहाद्भाषितुमर्हसि।।

yadi te'hamanugrāhyo bhrātṛbhiḥ sahito'nagha| matpriyārthaṃ hi kauravya snehādbhāṣitumarhasi||

Verse 14

वैशम्पायन उवाच। तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्नेहादागतविक्लवः। प्रविबन्निव तं दृष्ट्वा भीष्मो वचनमब्रवीत्।।

vaiśampāyana uvāca| tasya tadvacanaṃ śrutvā snehādāgataviklavaḥ| pravibanniva taṃ dṛṣṭvā bhīṣmo vacanamabravīt||

Verse 15

शृणु राजन्पुरावृत्तिमितिहासं पुरातनम्। एतावदुक्त्वा गाङ्गेयः प्रणम्य शिरसा हरिम्। धर्मराजं समीक्ष्येदं पुनर्वक्तुं समारभत्।।

śṛṇu rājanpurāvṛttimitihāsaṃ purātanam| etāvaduktvā gāṅgeyaḥ praṇamya śirasā harim| dharmarājaṃ samīkṣyedaṃ punarvaktuṃ samārabhat||