Adhyaya 201

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति दानस्य पञ्चविधत्वकथनपूर्वकं तत्तल्लक्ष्यप्रदर्शनम्।। 1 ।। [युधिष्ठिर उवाच। श्रुतं मे भवतस्तात सत्यव्रतपराक्रम। दानधर्मेण महता ये प्राप्तास्त्रिदिवं नृपाः।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati dānasya pañcavidhatvakathanapūrvakaṃ tattallakṣyapradarśanam|| 1 || [yudhiṣṭhira uvāca| śrutaṃ me bhavatastāta satyavrataparākrama| dānadharmeṇa mahatā ye prāptāstridivaṃ nṛpāḥ||

Verse 2

इमांस्तु श्रोतुमिच्छामि ध्रमान्धर्मभृतांवर। दानं कतिविधं देयं किं तस्य च फलं लभेत्।।

imāṃstu śrotumicchāmi dhramāndharmabhṛtāṃvara| dānaṃ katividhaṃ deyaṃ kiṃ tasya ca phalaṃ labhet||

Verse 3

कथं केभ्यस्च धर्म्यं च दानं दातव्यमिष्यते। कैः कारणैः कतिविधं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः।।

kathaṃ kebhyasca dharmyaṃ ca dānaṃ dātavyamiṣyate| kaiḥ kāraṇaiḥ katividhaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ||

Verse 4

भीष्म उवाच। शृणु तत्त्वेन कौन्तेय दानं प्रति ममानघ। यथा दानं प्रदातव्यं सर्ववर्णेषु भारत।।

bhīṣma uvāca| śṛṇu tattvena kaunteya dānaṃ prati mamānagha| yathā dānaṃ pradātavyaṃ sarvavarṇeṣu bhārata||

Verse 5

धर्मादर्थाद्भयात्कामात्कारुण्यादिति भारत। दानं पञ्चविधं ज्ञेयं कारणैर्यैर्निबोध तत्।।

dharmādarthādbhayātkāmātkāruṇyāditi bhārata| dānaṃ pañcavidhaṃ jñeyaṃ kāraṇairyairnibodha tat||

Verse 6

इह कीर्तिमवाप्नोति प्रेत्य चानुत्तमं सुखम्। इति दानं प्रदातव्यं ब्राह्मणेभ्योऽनसूयता।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि एकाधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 201 ।।

iha kīrtimavāpnoti pretya cānuttamaṃ sukham| iti dānaṃ pradātavyaṃ brāhmaṇebhyo'nasūyatā|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi ekādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 201 ||

Verse 7

ददाति वा दास्यति वा मह्यं दत्तमनेन वा। इत्यर्तिभ्यो निशम्यैव सर्वं दातव्यमर्थिने।। धर्मद्दानं व्याचष्टे इहेति।।

dadāti vā dāsyati vā mahyaṃ dattamanena vā| ityartibhyo niśamyaiva sarvaṃ dātavyamarthine|| dharmaddānaṃ vyācaṣṭe iheti||

Verse 8

नास्याहं न मदीयोऽयं पापं कुर्याद्विमानितः। इति दद्याद्भयादेव दृढं मूढाय पण्डितः।।

nāsyāhaṃ na madīyo'yaṃ pāpaṃ kuryādvimānitaḥ| iti dadyādbhayādeva dṛḍhaṃ mūḍhāya paṇḍitaḥ||

Verse 9

प्रियो मे यं प्रियोऽस्याहमिति सम्प्रेक्ष्य बुद्धिमान्। वयस्यायैवमक्लिष्टं दानं दद्यादतन्द्रितः।।

priyo me yaṃ priyo'syāhamiti samprekṣya buddhimān| vayasyāyaivamakliṣṭaṃ dānaṃ dadyādatandritaḥ||

Verse 10

दीनश्च याचते चायमल्पेनापि हि तुष्यति। इति दद्याद्दरिद्राय कारुण्यादिति सर्वथा।।

dīnaśca yācate cāyamalpenāpi hi tuṣyati| iti dadyāddaridrāya kāruṇyāditi sarvathā||

Verse 11

इति पञ्चविधं दानं पुण्यकीर्तिविवर्धनम्। यथाशक्त्या प्रदातव्यमेवमाह प्रजापतिः।।]

iti pañcavidhaṃ dānaṃ puṇyakīrtivivardhanam| yathāśaktyā pradātavyamevamāha prajāpatiḥ||]