Adhyaya 200

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति दृष्टान्तप्रदर्शनपूर्वकं दानप्रशंसनम्।। 1 ।। युधिष्ठिर उवाच। दानेन वर्ततेत्याह तपसा चैव भारत। तदेतन्मे मनोदुःशं व्यपोह त्वं पितामह। किंस्वित्पृथिव्यां ह्येतन्मे भवाञ्शंसितुमर्हति।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि द्विशततमोऽध्यायः।। 200 ।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati dṛṣṭāntapradarśanapūrvakaṃ dānapraśaṃsanam|| 1 || yudhiṣṭhira uvāca| dānena vartatetyāha tapasā caiva bhārata| tadetanme manoduḥśaṃ vyapoha tvaṃ pitāmaha| kiṃsvitpṛthivyāṃ hyetanme bhavāñśaṃsitumarhati|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi dviśatatamo'dhyāyaḥ|| 200 ||

Verse 2

भीष्म उवाच। शृणु यैर्धर्मनिरतैस्तपसा भावितात्मभिः। लोका ह्यसंशयं प्राप्ता दानपुण्यरतैर्नृपैः।।

bhīṣma uvāca| śṛṇu yairdharmanirataistapasā bhāvitātmabhiḥ| lokā hyasaṃśayaṃ prāptā dānapuṇyaratairnṛpaiḥ||

Verse 3

सत्कृतश्च तथाऽऽत्रेयः शिष्येभ्यो ब्रह्म निर्गुणम्। उपदिश्य तदा राजन्गतो लोकाननुत्तमान्।।

satkṛtaśca tathā''treyaḥ śiṣyebhyo brahma nirguṇam| upadiśya tadā rājangato lokānanuttamān||

Verse 4

शिबिरोशीनरः प्राणान्प्रियस्य तनयस्य च। ब्राह्मणार्थमुपाकृत्य नाकपृष्ठमितो गतः।।

śibirośīnaraḥ prāṇānpriyasya tanayasya ca| brāhmaṇārthamupākṛtya nākapṛṣṭhamito gataḥ||

Verse 5

प्रतर्दनः काशिपतिः प्रदाय तनयं स्वकम्। ब्राह्मणायातुलां कीर्तिमिह चामुत्र चाश्नुते।।

pratardanaḥ kāśipatiḥ pradāya tanayaṃ svakam| brāhmaṇāyātulāṃ kīrtimiha cāmutra cāśnute||

Verse 6

रन्तिदेवश्च सांकृत्यो वसिष्ठाय महात्मने। अर्घ्यं प्रदाय विधिवल्लेभे लोकाननुत्तमान्।।

rantidevaśca sāṃkṛtyo vasiṣṭhāya mahātmane| arghyaṃ pradāya vidhivallebhe lokānanuttamān||

Verse 7

दिव्यं शतशलाकं च यज्ञार्थं काञ्चनं शुभम्। छत्रं देवावृधो दत्त्वा ब्राह्मणायास्थितो दिवम्।।

divyaṃ śataśalākaṃ ca yajñārthaṃ kāñcanaṃ śubham| chatraṃ devāvṛdho dattvā brāhmaṇāyāsthito divam||

Verse 8

भगवानम्बरीषश्च ब्राह्मणायामितौजसे। प्रदाय सकलं राष्ट्रं सुरोलकमवाप्तवान्।।

bhagavānambarīṣaśca brāhmaṇāyāmitaujase| pradāya sakalaṃ rāṣṭraṃ surolakamavāptavān||

Verse 9

सावित्रः कुण्डलं दिव्यं यानं च जनमेजयः। ब्राह्मणाय च गा दत्त्वा गतो लोकाननुत्तमान्।। दानतपसोर्मध्ये किं श्रेष्ठमिति प्रश्नः। वर्तते स्वर्गे इति शेषः सन्धिरार्षः।।

sāvitraḥ kuṇḍalaṃ divyaṃ yānaṃ ca janamejayaḥ| brāhmaṇāya ca gā dattvā gato lokānanuttamān|| dānatapasormadhye kiṃ śreṣṭhamiti praśnaḥ| vartate svarge iti śeṣaḥ sandhirārṣaḥ||

Verse 10

वृषादर्भिश्च राजर्षी रत्नानि विविधानि च। रम्यांश्चावसथान्दत्त्वा द्विजेभ्यो दिवमागतः।।

vṛṣādarbhiśca rājarṣī ratnāni vividhāni ca| ramyāṃścāvasathāndattvā dvijebhyo divamāgataḥ||

Verse 11

निमी राष्ट्रं च वैदर्भिः कन्यां दत्त्वा महात्मने। अगस्त्याय गतः स्वर्गं सपुत्रपशुबान्धवः।।

nimī rāṣṭraṃ ca vaidarbhiḥ kanyāṃ dattvā mahātmane| agastyāya gataḥ svargaṃ saputrapaśubāndhavaḥ||

Verse 12

जामदग्न्यश्च विप्राय भूमिं दत्त्वा महायशाः। रामोऽक्षयांस्तथा लोकाञ्जगाम मनसोऽधिकान्।। सावित्रः कर्णः।।

jāmadagnyaśca viprāya bhūmiṃ dattvā mahāyaśāḥ| rāmo'kṣayāṃstathā lokāñjagāma manaso'dhikān|| sāvitraḥ karṇaḥ||

Verse 13

अवर्षति च पर्जन्ये सर्वभूतानि देवराट्। वसिष्ठो जीवयामास येन यातोऽक्षयां गतिम्।। मनसो मनःसङ्कल्पादप्यधिकान्।।

avarṣati ca parjanye sarvabhūtāni devarāṭ| vasiṣṭho jīvayāmāsa yena yāto'kṣayāṃ gatim|| manaso manaḥsaṅkalpādapyadhikān||

Verse 14

रामो दाशरथिश्चैव हुत्वा यज्ञेषु वै वसु। सगतो ह्यक्षयाँल्लोकान्यस्य लोके महद्यशः।।

rāmo dāśarathiścaiva hutvā yajñeṣu vai vasu| sagato hyakṣayā~llokānyasya loke mahadyaśaḥ||

Verse 15

कक्षसेनश्च राजर्षिर्वसिष्ठाय महात्मने। न्यासं यथावत्संन्यस्य जगामि सुमहायशः।। देवराट् भूदेवाराट् वसिष्ठः।।

kakṣasenaśca rājarṣirvasiṣṭhāya mahātmane| nyāsaṃ yathāvatsaṃnyasya jagāmi sumahāyaśaḥ|| devarāṭ bhūdevārāṭ vasiṣṭhaḥ||

Verse 16

करंधमस्य पौत्रस्तु मरुत्तोऽविक्षितः सुतः। कन्यामाङ्गिरसे दत्त्वा दिवामाशु जगाम सः।।

karaṃdhamasya pautrastu marutto'vikṣitaḥ sutaḥ| kanyāmāṅgirase dattvā divāmāśu jagāma saḥ||

Verse 17

ब्रह्मदत्तश्च पाञ्चाल्यो राजा धर्मभृतांवरः। निधिं शङ्खमनुज्ञाप्य जगाम परमां गतिम्।। न्यासं दानरूपेण स्थापनम्।।

brahmadattaśca pāñcālyo rājā dharmabhṛtāṃvaraḥ| nidhiṃ śaṅkhamanujñāpya jagāma paramāṃ gatim|| nyāsaṃ dānarūpeṇa sthāpanam||

Verse 18

राजा मित्रसहश्चैव वसिष्ठाय महात्मने। मदयन्तीं प्रियां भार्यां दत्त्वा च त्रिदिवं गतः।।

rājā mitrasahaścaiva vasiṣṭhāya mahātmane| madayantīṃ priyāṃ bhāryāṃ dattvā ca tridivaṃ gataḥ||

Verse 19

मनोः पुत्रश्च सुद्युम्नो लिखिताय महात्मने। दण्डमुद्धृत्य धर्मेण गतो लोकाननुत्तमान्।। अनुज्ञाप्य दत्त्वा।।

manoḥ putraśca sudyumno likhitāya mahātmane| daṇḍamuddhṛtya dharmeṇa gato lokānanuttamān|| anujñāpya dattvā||

Verse 20

सहस्रचित्यो राजर्षिः प्राणानिष्टान्महायशाः। ब्राह्मणार्थे परित्यज्य गतो लोकाननुत्तमान्।।

sahasracityo rājarṣiḥ prāṇāniṣṭānmahāyaśāḥ| brāhmaṇārthe parityajya gato lokānanuttamān||

Verse 21

सर्वकामैश्च सम्पूर्णं दत्त्वा वेश्म हिरण्मयम्। मौद्गल्याय गतः स्वर्गं शतद्युम्नो महीपतिः।।

sarvakāmaiśca sampūrṇaṃ dattvā veśma hiraṇmayam| maudgalyāya gataḥ svargaṃ śatadyumno mahīpatiḥ||

Verse 22

भक्ष्यभोज्यस्य च कृतान्राशयः पर्वतोपमान्। शाण्डिल्याय पुरा दत्त्वा सुमन्युर्दिवमास्थितः।। दण्डं चोरयोग्यं हस्तच्छेदरूपम्।।

bhakṣyabhojyasya ca kṛtānrāśayaḥ parvatopamān| śāṇḍilyāya purā dattvā sumanyurdivamāsthitaḥ|| daṇḍaṃ corayogyaṃ hastacchedarūpam||

Verse 23

नाम्ना च द्युतिमान्नाम साल्वराजो महाद्युतिः। दत्त्वा राज्यमृचीकाय गतो लोकाननुत्तमान्।।

nāmnā ca dyutimānnāma sālvarājo mahādyutiḥ| dattvā rājyamṛcīkāya gato lokānanuttamān||

Verse 24

मदिराश्वश्च राजर्षिर्दत्त्वा कन्यां सुमध्यमाम्। हिरण्यहस्ताय गतो लोकान्देवैरधिष्ठितान्।।

madirāśvaśca rājarṣirdattvā kanyāṃ sumadhyamām| hiraṇyahastāya gato lokāndevairadhiṣṭhitān||

Verse 25

लोमपादश्च राजर्षिः शान्तां दत्त्वा सुतां प्रभुः। ऋश्यशृङ्गाय विपुलैः सर्वैः कामैरयुज्यत।।

lomapādaśca rājarṣiḥ śāntāṃ dattvā sutāṃ prabhuḥ| ṛśyaśṛṅgāya vipulaiḥ sarvaiḥ kāmairayujyata||

Verse 26

कौत्साय दत्त्वा कन्यां तु हंसीं नाम यशस्विनीम्। गतोऽक्षयानतो लोकान्राजर्षिश्च भगीरथः।।

kautsāya dattvā kanyāṃ tu haṃsīṃ nāma yaśasvinīm| gato'kṣayānato lokānrājarṣiśca bhagīrathaḥ||

Verse 27

दत्त्वा शतसहस्रं तु गवां राजा भगीरथः। स वत्सानां कोहलाय गतो लोकाननुत्तमान्।।

dattvā śatasahasraṃ tu gavāṃ rājā bhagīrathaḥ| sa vatsānāṃ kohalāya gato lokānanuttamān||

Verse 28

एते चान्ये च बहवो दानेन तपसा च ह। युधिष्ठिर गताः स्वर्गं निवर्तन्ते पुनःपुनः।।

ete cānye ca bahavo dānena tapasā ca ha| yudhiṣṭhira gatāḥ svargaṃ nivartante punaḥpunaḥ||

Verse 29

तेषां प्रतिष्ठिता कीर्तिर्यावत्स्थास्यति मेदिनी। गृहस्थैर्दानतपसा यैर्लोका वै विनिर्जिताः।।

teṣāṃ pratiṣṭhitā kīrtiryāvatsthāsyati medinī| gṛhasthairdānatapasā yairlokā vai vinirjitāḥ||

Verse 30

शिष्टानां चरितं ह्येतत्कीर्तितं मे युधिष्ठिर। दानयज्ञप्रजासर्गैरेते हि दिवमास्थिताः।।

śiṣṭānāṃ caritaṃ hyetatkīrtitaṃ me yudhiṣṭhira| dānayajñaprajāsargairete hi divamāsthitāḥ||

Verse 31

दत्त्वा तु सततं तेऽस्तु कौरवाणां धुरन्धर। दानयज्ञक्रियायुक्ता बुद्धिर्धर्मोपचायिनी।।

dattvā tu satataṃ te'stu kauravāṇāṃ dhurandhara| dānayajñakriyāyuktā buddhirdharmopacāyinī||

Verse 32

यत्र ते नृपशार्दूल सन्देहो वै भविष्यति। श्वः प्रभाते हि वक्ष्यामि सन्ध्या हि समुपस्थिता।।

yatra te nṛpaśārdūla sandeho vai bhaviṣyati| śvaḥ prabhāte hi vakṣyāmi sandhyā hi samupasthitā||