Adhyaya 185

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति पतिव्रताधर्मप्रतिपादकशाण्डिलीसुमनासंवादानुवादः।। 1 ।। युधिष्ठिर उवाच। स्त्रीणां हि समुदाचारं सर्वधर्मविदांवर। श्रोतुमिच्छाम्यहं त्वत्तस्तन्मे ब्रूहि पितामह।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati pativratādharmapratipādakaśāṇḍilīsumanāsaṃvādānuvādaḥ|| 1 || yudhiṣṭhira uvāca| strīṇāṃ hi samudācāraṃ sarvadharmavidāṃvara| śrotumicchāmyahaṃ tvattastanme brūhi pitāmaha||

Verse 2

भीष्म उवाच। सर्वज्ञां सर्वतत्त्वज्ञां देवलोके मनस्विनीम्। कैकेयी सुमना नाम शाण्डिलीं पर्यपृच्छत।।

bhīṣma uvāca| sarvajñāṃ sarvatattvajñāṃ devaloke manasvinīm| kaikeyī sumanā nāma śāṇḍilīṃ paryapṛcchata||

Verse 3

केन वृत्तेन कल्याणि समाचारेण केन वा। विधूय सर्वपापानि देवलोकं त्वमागता।।

kena vṛttena kalyāṇi samācāreṇa kena vā| vidhūya sarvapāpāni devalokaṃ tvamāgatā||

Verse 4

हुताशनशिखेव त्वं ज्वलमाना स्वतेजसा। सुता ताराधिपस्येव प्रभया दिवमागता।।

hutāśanaśikheva tvaṃ jvalamānā svatejasā| sutā tārādhipasyeva prabhayā divamāgatā||

Verse 5

अरजांसि च वस्त्राणि धारयन्ती गतक्लमा। विमानस्था शुभा भासि सहस्रगुणमोजसा।।

arajāṃsi ca vastrāṇi dhārayantī gataklamā| vimānasthā śubhā bhāsi sahasraguṇamojasā||

Verse 6

न त्वमल्पेन तपसा दानेन नियमेन वा। इमं लोकमनुप्राप्ता त्वं हि तत्त्वं वदस्व मे।।

na tvamalpena tapasā dānena niyamena vā| imaṃ lokamanuprāptā tvaṃ hi tattvaṃ vadasva me||

Verse 7

इति पृष्टा सुमनया मधुरं चारुहासिनी। शाण्डिली निभृतं वाक्यं सुमनामिदमब्रवीत्।।

iti pṛṣṭā sumanayā madhuraṃ cāruhāsinī| śāṇḍilī nibhṛtaṃ vākyaṃ sumanāmidamabravīt||

Verse 8

नाहं काषायवसना नापि वल्कलधारिणी। न च मुण्डा च जटिला भूत्वा देवत्वमागता।।

nāhaṃ kāṣāyavasanā nāpi valkaladhāriṇī| na ca muṇḍā ca jaṭilā bhūtvā devatvamāgatā||

Verse 9

अहितानि च वाक्यानि सर्वाणि परुषाणि च। अप्रमत्ता च भर्तारं कदाचिन्नाहमब्रवम्।।

ahitāni ca vākyāni sarvāṇi paruṣāṇi ca| apramattā ca bhartāraṃ kadācinnāhamabravam||

Verse 10

देवतानां पितॄणां च ब्राह्मणानां च पूजने। अप्रमत्ता सदा युक्ता श्वश्रूश्वशुरवर्तिनी।।

devatānāṃ pitṝṇāṃ ca brāhmaṇānāṃ ca pūjane| apramattā sadā yuktā śvaśrūśvaśuravartinī||

Verse 11

पैशुन्ये न प्रवर्तामि न ममैतन्मनो गतम्। अद्वारि न च तिष्ठामि चिरं न कथयामि च।।

paiśunye na pravartāmi na mamaitanmano gatam| advāri na ca tiṣṭhāmi ciraṃ na kathayāmi ca||

Verse 12

असद्वा हसितं किञ्चिदहितं वाऽपि कर्मणा। रहस्यमरहस्यं वा न प्रवर्तामि सर्वथा।।

asadvā hasitaṃ kiñcidahitaṃ vā'pi karmaṇā| rahasyamarahasyaṃ vā na pravartāmi sarvathā||

Verse 13

कार्यार्थे निर्गतं चापि भर्तारं गृहमागतम्। आसनेनोपसंयोज्य पूजयामि समाहिता।।

kāryārthe nirgataṃ cāpi bhartāraṃ gṛhamāgatam| āsanenopasaṃyojya pūjayāmi samāhitā||

Verse 14

यदन्नं नाभिजानाति यद्भोज्यं नाभिनन्दति। भक्ष्यं वा यदि वा लेह्यं तत्सर्वं वर्जयाम्यहम्।।

yadannaṃ nābhijānāti yadbhojyaṃ nābhinandati| bhakṣyaṃ vā yadi vā lehyaṃ tatsarvaṃ varjayāmyaham||

Verse 15

कुटुंबार्थे समानीतं यत्किञ्चित्कार्यमेव तु। पुनरुत्थाय तत्सर्वं कारयामि करोमि च।।

kuṭuṃbārthe samānītaṃ yatkiñcitkāryameva tu| punarutthāya tatsarvaṃ kārayāmi karomi ca||

Verse 16

अग्निसंरक्षणपरा गृहशुद्धिं च कारये। कुमारान्पालये नित्यं कुमारीं परिशिक्षये।।

agnisaṃrakṣaṇaparā gṛhaśuddhiṃ ca kāraye| kumārānpālaye nityaṃ kumārīṃ pariśikṣaye||

Verse 17

आत्मप्रियाणि हित्वाऽपि गर्भसंरक्षणे रता। बालानां वर्जये नित्यं शापं कोपं प्रतापनम्।।

ātmapriyāṇi hitvā'pi garbhasaṃrakṣaṇe ratā| bālānāṃ varjaye nityaṃ śāpaṃ kopaṃ pratāpanam||

Verse 18

अविक्षिप्तानि धान्यानि नान्नविक्षेपणं गृहे। रक्तवत्स्पृहये गेहे गावः सयवसोदकाः। समुद्गम्य च शुद्धाऽहं भिक्षां दद्यां द्विजातिषु।।

avikṣiptāni dhānyāni nānnavikṣepaṇaṃ gṛhe| raktavatspṛhaye gehe gāvaḥ sayavasodakāḥ| samudgamya ca śuddhā'haṃ bhikṣāṃ dadyāṃ dvijātiṣu||

Verse 19

प्रवासं यदि मे याति भर्ता कार्येण केनचित्। मङ्गलैर्बहुभिर्युक्ता भवामि नियता तदा।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पञ्चाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 185 ।।

pravāsaṃ yadi me yāti bhartā kāryeṇa kenacit| maṅgalairbahubhiryuktā bhavāmi niyatā tadā|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi pañcāśītyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 185 ||

Verse 20

अञ्जनं रोचनां चैव स्नानं माल्यानुलेपनम्। प्रसाधनं च निष्क्रान्ते नामिनन्दामि भर्तरि।।

añjanaṃ rocanāṃ caiva snānaṃ mālyānulepanam| prasādhanaṃ ca niṣkrānte nāminandāmi bhartari||

Verse 21

नोत्थापयामि भर्तारं सुखं सुप्तमहं सदा। आतुरेष्वपि कार्येषु तेन तुष्यति मे मनः। नोत्थापये सुखं सुप्तं ह्यातुरं पालये पतिम्।।

notthāpayāmi bhartāraṃ sukhaṃ suptamahaṃ sadā| ātureṣvapi kāryeṣu tena tuṣyati me manaḥ| notthāpaye sukhaṃ suptaṃ hyāturaṃ pālaye patim||

Verse 22

नायासयामि भर्तारं कुटुम्बार्थेऽपि सर्वदा। गुप्तगुह्या सदा चास्मि सुसंमृष्टनिवेशना।।

nāyāsayāmi bhartāraṃ kuṭumbārthe'pi sarvadā| guptaguhyā sadā cāsmi susaṃmṛṣṭaniveśanā||

Verse 23

इमं धर्मपथं नारी पालयन्ती समाहिता। अरुन्धतीव नारीणीस्वर्गलोके महीयते।।

imaṃ dharmapathaṃ nārī pālayantī samāhitā| arundhatīva nārīṇīsvargaloke mahīyate||

Verse 24

भीष्म उवाच। एतदाख्याय सा देवी सुमनायै तपस्विनी। पतिधर्मं महाभागा जगामादर्शनं तदा।।

bhīṣma uvāca| etadākhyāya sā devī sumanāyai tapasvinī| patidharmaṃ mahābhāgā jagāmādarśanaṃ tadā||

Verse 25

यश्चेदं पाण्डवाख्यानं पठेत्पर्वणि पर्वणि। स देवलोकं सम्प्राप्य नन्दने स सुखी वसेत्।। मङ्गलैर्नियतेति मङ्गलसूत्रमात्रं धारयामि नतु ताम्बूलादीनित्यर्थः।।

yaścedaṃ pāṇḍavākhyānaṃ paṭhetparvaṇi parvaṇi| sa devalokaṃ samprāpya nandane sa sukhī vaset|| maṅgalairniyateti maṅgalasūtramātraṃ dhārayāmi natu tāmbūlādīnityarthaḥ||