Adhyaya 181

Verse 1

कीटेन व्यासचोदनया राज्यपालनपूर्वकं जन्मान्तरे ब्राह्मण्यलाभेन तपश्चर्यादिना ब्रह्मसालोक्याधिगमः।। 1 ।। भीष्म उवाच। क्षत्रधर्ममनुप्राप्तः स्मरन्नेव च वीर्यवान्। त्यक्त्वा हि कीटतां राजंश्चचार विपुलं तपः।।

kīṭena vyāsacodanayā rājyapālanapūrvakaṃ janmāntare brāhmaṇyalābhena tapaścaryādinā brahmasālokyādhigamaḥ|| 1 || bhīṣma uvāca| kṣatradharmamanuprāptaḥ smaranneva ca vīryavān| tyaktvā hi kīṭatāṃ rājaṃścacāra vipulaṃ tapaḥ||

Verse 2

तस्य धर्मार्थविदुषो दृष्ट्वा तद्विपुलं तपः। आजगाम द्विजश्रेष्ठः कृष्णद्वैपायनस्तदा।।

tasya dharmārthaviduṣo dṛṣṭvā tadvipulaṃ tapaḥ| ājagāma dvijaśreṣṭhaḥ kṛṣṇadvaipāyanastadā||

Verse 3

व्यास उवाच। क्षात्रादेव व्रतात्कीट भूतानां परिपालय। क्षात्रं देवव्रतं ध्यासंस्ततो विप्रत्वमेष्यसि।।

vyāsa uvāca| kṣātrādeva vratātkīṭa bhūtānāṃ paripālaya| kṣātraṃ devavrataṃ dhyāsaṃstato vipratvameṣyasi||

Verse 4

पाहि सर्वाः प्रजाः सम्यक् शुभाशुभविदात्मवान्। शुभैः संविभजन्कामैरशुभानां च भावनैः।।

pāhi sarvāḥ prajāḥ samyak śubhāśubhavidātmavān| śubhaiḥ saṃvibhajankāmairaśubhānāṃ ca bhāvanaiḥ||

Verse 5

आत्मवान्भव सुप्रीतः स्वधर्माचरणे रतः। क्षात्रीं तनुं समुत्सृज्य ततो विप्रत्वमेष्यसि।।

ātmavānbhava suprītaḥ svadharmācaraṇe rataḥ| kṣātrīṃ tanuṃ samutsṛjya tato vipratvameṣyasi||

Verse 6

भीष्म उवाच। सोऽप्यरण्यादभिप्रेत्य पुनरेव युधिष्ठिर। महर्षेर्वचनं श्रुत्वा प्रजा धर्मेण पालयन्।।

bhīṣma uvāca| so'pyaraṇyādabhipretya punareva yudhiṣṭhira| maharṣervacanaṃ śrutvā prajā dharmeṇa pālayan||

Verse 7

अचिरेणैव कालेन कीटः पार्थिवसत्तम। प्रजापालनधर्मेणि प्रेत्य विप्रत्वमागतः।।

acireṇaiva kālena kīṭaḥ pārthivasattama| prajāpālanadharmeṇi pretya vipratvamāgataḥ||

Verse 8

ततस्तं ब्राह्मणं द्रष्टुं पुनरेव महायशाः। आजगाम महाप्राज्ञः कृष्णद्वैपायनस्तदा।।

tatastaṃ brāhmaṇaṃ draṣṭuṃ punareva mahāyaśāḥ| ājagāma mahāprājñaḥ kṛṣṇadvaipāyanastadā||

Verse 9

व्यास उवाच। भोभो ब्रह्मर्षभ श्रीमन्मा व्यथिष्ठाः कथञ्चन। शुभकृच्छुभयोनीषु पापकृत्पापयोनिषु।।

vyāsa uvāca| bhobho brahmarṣabha śrīmanmā vyathiṣṭhāḥ kathañcana| śubhakṛcchubhayonīṣu pāpakṛtpāpayoniṣu||

Verse 10

उपपद्यति धर्मज्ञ यथाधर्मं यथाव्रतम्। तस्मान्मृत्युभयात्कीट मा व्यथिष्ठाः कथञ्चन। धर्मलाभात्परं न स्यात्तस्माद्धर्मं चरोत्तमम्।।

upapadyati dharmajña yathādharmaṃ yathāvratam| tasmānmṛtyubhayātkīṭa mā vyathiṣṭhāḥ kathañcana| dharmalābhātparaṃ na syāttasmāddharmaṃ carottamam||

Verse 11

कीट उवाच। सुखात्सुखतरं प्राप्तो भगवंस्त्वत्कृते ह्यहम्। धर्ममूलं शुभं प्राप्य पाप्मा नष्ट इहाद्य मे।।

kīṭa uvāca| sukhātsukhataraṃ prāpto bhagavaṃstvatkṛte hyaham| dharmamūlaṃ śubhaṃ prāpya pāpmā naṣṭa ihādya me||

Verse 12

भीष्म उवाच। भगवद्वचनात्कीटो ब्राह्मण्यं प्राप्य दुर्लभम्। अकरोत्पृथिवीं राजन्यज्ञयूपशताङ्किताम्। ततः सालोक्यमगमद्ब्रह्मणो ब्रह्मवित्तमः।।

bhīṣma uvāca| bhagavadvacanātkīṭo brāhmaṇyaṃ prāpya durlabham| akarotpṛthivīṃ rājanyajñayūpaśatāṅkitām| tataḥ sālokyamagamadbrahmaṇo brahmavittamaḥ||

Verse 13

अथ पापहरं कीटः पार्त ब्रह्म सनातनम्। स्वकर्मफलनिर्वृत्तं व्यासस्य वचनात्तदा।।

atha pāpaharaṃ kīṭaḥ pārta brahma sanātanam| svakarmaphalanirvṛttaṃ vyāsasya vacanāttadā||

Verse 14

कुरुक्षेत्रे युद्धहताः पुण्ये क्षत्रियपुङ्गवाः। सम्प्राप्तास्ते गतिं पुण्यां तन्मा त्वं शोच पुत्रक।।

kurukṣetre yuddhahatāḥ puṇye kṣatriyapuṅgavāḥ| samprāptāste gatiṃ puṇyāṃ tanmā tvaṃ śoca putraka||